Hãy học cách làm thầy từ tâm thế người học nghề

Sự rập khuôn, thiếu tính tự học và đặc biệt là chưa biết cách "học lỏm" đang là thực trạng đáng suy ngẫm của nhiều sinh viên hiện nay. Lối tư duy cũ kỹ đó vô tình trở thành rào cản, khiến các em khó tiếp cận được tâm thế của một người học nghề thực thụ.

Vì sao những "con ngoan trò giỏi" thời phổ thông lại gặp khó khăn khi học cách làm thầy? Câu trả lời nằm ở một rào cản vô hình: Các em đang mang tư duy "học chữ" thụ động để đi học một cái nghề đòi hỏi sự sáng tạo bậc cao.

Giảng đường đại học không phải là lớp học kéo dài, mà là xưởng nghề chuyên nghiệp. Thay đổi tâm thế học tập ngay từ hôm nay chính là bước đi đầu tiên để các em tự tin đứng trên bục giảng mai sau.

Giảng đường không phải là "lớp 13"

Bước vào đại học, nhiều em vẫn mang nguyên tâm thế đi "học chữ" của 12 năm phổ thông. Các em quên rằng mình đã bước vào giai đoạn học nghề. Nghề giáo không thuần túy là tích lũy kiến thức để truyền thụ, mà là học cách làm người đưa đò, cách xử lý tình huống và khơi gợi cảm hứng cho người học.

Thế nhưng, thực tế tại các giảng đường lại đang có những "nút thắt" rất đáng lo ngại. Nhiều sinh viên có thói quen coi giáo trình, sách tham khảo hay lời gợi mở của giảng viên là "mệnh lệnh" bắt buộc. Nỗi sợ sai khiến các em không dám hoán đổi, không dám làm khác đi dù chỉ một chi tiết nhỏ. Hệ quả là những tiết học giả định, những giáo án rập khuôn, máy móc ra đời như những bản sao lỗi.

Đáng buồn hơn, tư duy rập khuôn này bắt nguồn từ sự yếu kém về nền tảng lý luận. Khi được giao thiết kế một bài tập thực hành hay trò chơi lớp học, sinh viên thường sao chép nguyên văn từ internet mà không hiểu vì sao mình lại dùng phương pháp đó, nó có phù hợp với tâm lý người học hay không. Vì thiếu gốc rễ lý luận, nên chỉ cần thực tế làm khác đi là giáo sinh lập tức lúng túng, mất kiểm soát.

Chính nỗi sợ thay đổi và sự thiếu hụt tư duy phản biện đã mài mòn đi tính linh hoạt – tố chất sống còn của một người thầy. Nếu cứ tiếp tục học theo kiểu "thầy bảo sao trò làm vậy", các em đang tự biến mình thành những "thợ dạy" máy móc, đánh mất đi thiên chức của một người thầy sáng tạo.

Sinh viên Trường Đại học Đồng Tháp trong một buổi rèn luyện kỹ năng thực hành sư phạm. Ảnh: NS

"Học lỏm" - Đỉnh cao của năng lực học nghề

Trong kho tàng kinh nghiệm dân gian, "học lỏm" (hay học mót) là một phương pháp học nghề cực kỳ thông minh. Bản chất của "học lỏm" không phải là sao chép mù quáng hay ăn cắp ý tưởng. Đó là nghệ thuật chủ động quan sát, nhặt nhạnh những cái hay, cái khéo của người đi trước để tinh lọc và biến thành tài sản của riêng mình. "Học lỏm" chính là biểu hiện cao nhất của sự sáng tạo và khát khao lành nghề.

Một ánh mắt nghiêm khắc nhưng ấm áp của giảng viên khi lớp ồn, một cách bấm slide bài giảng mượt mà, hay cách thầy cô dùng một bài tập nhỏ để lấy lại sự tập trung... Tất cả đều là những "bài học không có trong giáo trình" mà sinh viên cần tinh ý nhận ra. Đáng tiếc là nhiều bạn trẻ hiện nay chưa có động thái này. Các em đến lớp với tâm thế của người xem biểu diễn, chứ chưa phải tâm thế của một người thợ đang học cách cầm phấn, đứng lớp từ người thợ cả.

Để thực sự làm chủ kỹ năng này, trước hết các em phải biết quan sát tỉ mỉ và tích lũy những cách làm hay từ thực tế. Khi thấy một giảng viên hay một giáo viên xử lý thành công một tình huống cá biệt, hãy lưu giữ lại thành bài học quý của riêng mình. Sau đó, các em hãy chủ động đối chiếu, soi rọi lại với lý thuyết để đề ra cách làm phù hợp cho riêng mình. Sự kết nối liên tục giữa "sách vở" và "đời thực" sẽ giúp kiến thức không bị khô cứng, mà trở nên sống động và có chiều sâu lý luận.

Đặc biệt, tư duy học nghề đòi hỏi các em phải biết "học lỏm" mọi lúc mọi nơi. Hãy chủ động bước ra khỏi giảng đường, tìm kiếm cơ hội trò chuyện, phỏng vấn để tìm hiểu nghề với những thầy cô giỏi, những giáo viên cốt cán. Bên cạnh đó, việc mạnh dạn tham gia vào các hoạt động nghiên cứu khoa học, viết sáng kiến kinh nghiệm hay chia sẻ phương pháp giảng dạy chính là môi trường tốt nhất để cọ xát, tự nâng cấp tay nghề và khẳng định bản sắc của riêng mình.

Bí quyết "3 Tự" khi học nghề

Để thay đổi tư duy và chuyển hóa phong thái từ một "học sinh lớn tuổi" thành "người học nghề" chuyên nghiệp, các em cần sở hữu chiếc chìa khóa vạn năng. Đó chính là bí quyết "3 Tự" mộc mạc nhưng vô cùng mạnh mẽ.

Thứ nhất là Tự tìm tòi. Thay vì thụ động đợi thầy cô giao bài, các em hãy tự đặt mình vào các tình huống thực tế. Việc chủ động tìm đọc sách, xem các bài giảng mẫu để tìm câu trả lời trước khi lên lớp sẽ biến các em thành người làm chủ kiến thức.

Thứ hai là Tự soi rọi (năng lực phản tư). Sau mỗi buổi học hoặc bài tập thực hành, các em đừng vội thỏa mãn vì đã hoàn thành yêu cầu. Hãy dừng lại một chút, nhìn sâu vào sản phẩm của mình và tự vấn: "Có cách nào làm tốt hơn không? Nếu mình là người học, mình có hào hứng không?". Sự khắt khe với chính mình ở hiện tại sẽ làm nên sự chín chắn trong tương lai.

Thứ ba là Tự góp nhặt. Hãy tập cho mình thói quen luôn mang theo một cuốn sổ tay nhỏ hoặc ứng dụng ghi chú trên điện thoại. Hãy ghi lại tất cả: một lời nói hay, một ánh mắt ấm áp, một cách dẹp trật tự lớp học khéo léo. Những điều góp nhặt bé nhỏ ấy qua thời gian sẽ trở thành một "kho báu" vô giá, định hình nên phong cách sư phạm độc bản.

Nghề giáo là một nghề vô cùng đặc biệt - nghề sáng tạo trên những tâm hồn. Mong rằng các em sinh viên, ngay từ những năm đầu, hãy can đảm bước ra khỏi vùng an toàn của tư duy cũ kỹ. Hãy bước vào giảng đường với tâm thế của một người thợ lành nghề tương lai: Tò mò hơn, chủ động hơn và biết "học lỏm" một cách thông minh để tự tin đứng vững trên bục giảng mai sau.