'Nâng chất' hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao

Qua đó, từng bước nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu thụ hưởng đời sống văn hóa, tinh thần của nhân dân Thủ đô.

Người dân tập luyện thể thao tại Nhà văn hóa - Khu thể thao thôn Vạn Điểm (xã Phú Xuyên). Ảnh: Minh Phương

Huy động hiệu quả các nguồn lực

Tại kỳ họp thứ tư, HĐND thành phố Hà Nội khóa XVII đã thông qua Nghị quyết số 31/2026/NQ-HĐND quy định một số chính sách khuyến khích, huy động nguồn lực xã hội hóa và sử dụng ngân sách nhà nước để bảo vệ, phát triển văn hóa, thể thao; chính sách ưu đãi, hỗ trợ phát triển thiết chế văn hóa, thể thao trên địa bàn thành phố Hà Nội, nhằm thực hiện Điểm a, Điểm c, Khoản 1, Điều 15 Luật Thủ đô năm 2026.

Trong đó, Nghị quyết tập trung vào các chính sách hỗ trợ tổ chức hoạt động tại các thiết chế văn hóa, thể thao ngoài công lập; phát triển thư viện cấp xã, phòng đọc thôn, tổ dân phố; hỗ trợ kinh phí hoạt động, mua sắm trang thiết bị cho nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng; hỗ trợ kinh phí trách nhiệm đối với Ban Chủ nhiệm nhà văn hóa thôn, tổ dân phố.

Hà Nội là Thủ đô, trung tâm văn hóa, chính trị, kinh tế của cả nước, với hệ thống di sản văn hóa phong phú, đời sống văn hóa đa dạng và nhu cầu hưởng thụ văn hóa, thể thao của nhân dân ngày càng cao.

Trong bối cảnh đó, thực tiễn phát triển văn hóa, thể thao đặt ra yêu cầu phải có cơ chế, chính sách đồng bộ, vừa khuyến khích, huy động các nguồn lực xã hội hóa, vừa sử dụng ngân sách nhà nước có trọng tâm, trọng điểm, qua đó nâng cao chất lượng hoạt động và hiệu quả phục vụ cộng đồng. Nghị quyết số 31/2026/NQ-HĐND có ý nghĩa thiết thực để góp phần giải quyết nhiệm vụ này.

Đối với lĩnh vực văn hóa cơ sở, sau sắp xếp đơn vị hành chính, hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở vẫn chưa đồng bộ. Việc thể chế hóa kịp thời các quy định của Luật Thủ đô năm 2026 về chính sách đặc thù trong lĩnh vực văn hóa, thể thao sẽ góp phần tạo hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch, khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư, tài trợ, hợp tác trong lĩnh vực này.

Nghị quyết số 31/2026/NQ-HĐND được kỳ vọng sẽ huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội, cũng như sử dụng ngân sách nhà nước có trọng tâm, trọng điểm, nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao.

Theo UBND thành phố Hà Nội, tổng nhu cầu kinh phí tạm tính trong năm đầu thực hiện Nghị quyết số 31/2026/NQ-HĐND là khoảng gần 477 tỷ đồng. Trong đó, kinh phí hỗ trợ một lần khoảng gần 226 tỷ đồng; kinh phí hỗ trợ hằng năm khoảng hơn 251 tỷ đồng/năm. Nguồn kinh phí được bảo đảm từ ngân sách thành phố, ngân sách cấp xã theo phân cấp, nguồn xã hội hóa và các nguồn hợp pháp khác theo quy định.

Tại báo cáo thẩm tra, Ban Văn hóa - Xã hội, HĐND thành phố Hà Nội khẳng định, để bảo đảm triển khai thống nhất, đồng bộ và kịp thời các quy định của Luật Thủ đô năm 2026 ngay khi Luật có hiệu lực, việc xây dựng Nghị quyết của HĐND thành phố là cần thiết nhằm cụ thể hóa các nội dung được giao, tạo cơ sở pháp lý cho việc tổ chức thực hiện trên địa bàn thành phố.

Việc ban hành Nghị quyết cũng góp phần bảo đảm không phát sinh khoảng trống pháp lý trong quá trình thực hiện; tạo cơ sở pháp lý để huy động các nguồn lực xã hội tham gia phát triển văn hóa, thể thao; thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân Thủ đô; từng bước hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở trong điều kiện tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

Theo Ban Văn hóa - Xã hội, HĐND thành phố Hà Nội, các nội dung chính sách được đề xuất cơ bản phù hợp với định hướng phát triển văn hóa, con người Hà Nội; phù hợp với yêu cầu phát huy các nguồn lực xã hội, giảm áp lực đầu tư từ ngân sách nhà nước, góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của thành phố trong giai đoạn mới.

Từng bước đưa chính sách vào thực tiễn

Sau khi Nghị quyết số 31/2026/NQ-HĐND được ban hành, UBND thành phố đã ban hành Quyết định số 101/2026/QĐ-UBND ngày 15-7-2026 quy định trình tự, thủ tục thực hiện; đồng thời chỉ đạo, hướng dẫn các địa phương rà soát, hoàn thiện hồ sơ. Đến nay, toàn thành phố có 1.023 nhà văn hóa thôn, tổ dân phố đáp ứng các điều kiện về cơ sở vật chất và hiệu quả tổ chức hoạt động theo quy định.

Đáng chú ý, chỉ hơn 1 tháng sau khi Nghị quyết có hiệu lực, thành phố Hà Nội đã ra mắt mô hình Nhà văn hóa - Khu thể thao thôn Vạn Điểm (xã Phú Xuyên). Đây là mô hình đầu tiên được triển khai thí điểm theo hướng đổi mới phương thức tổ chức sinh hoạt thường xuyên của cộng đồng.

Sau một thời gian hoạt động, mô hình bước đầu phát huy hiệu quả, tạo thêm không gian để các câu lạc bộ thể thao duy trì sinh hoạt thường xuyên. Sáng sớm hay chiều muộn, người dân đến tập luyện, giao lưu ngày một đông.

Theo Trưởng thôn Vạn Điểm Nguyễn Phúc Văn, điểm mới của thiết chế này là không gian được tổ chức theo hướng đa chức năng. Nếu trước đây, người dân thôn Vạn Điểm chủ yếu tận dụng sân đình nhỏ để tập luyện, giao lưu thì nay đã có khu sinh hoạt rộng rãi hơn dành cho các hoạt động văn hóa, thể thao, đồng thời có không gian giới thiệu, trưng bày sản phẩm làng nghề.

Tại đây, người dân không chỉ tập luyện, giao lưu mà còn có thể trao đổi thông tin về sản xuất, kinh doanh, kết nối cung - cầu. Qua đó, thiết chế văn hóa, thể thao không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cộng đồng mà còn góp phần tăng cường sự gắn kết, bồi đắp tình làng, nghĩa xóm.

Phó Chủ tịch UBND xã Phú Xuyên Nguyễn Thị Bích Phượng cho rằng, trước hết cần tổ chức không gian sinh hoạt cộng đồng một cách khoa học, phù hợp với nhu cầu của từng nhóm đối tượng. Người cao tuổi có không gian dưỡng sinh; người trung niên có khu vực tập luyện; phụ nữ có câu lạc bộ văn nghệ; trẻ em có khu đọc sách, vui chơi.

Tuy nhiên, có không gian mới chỉ là điều kiện ban đầu. Ban Chủ nhiệm phải nhiệt tình, trách nhiệm, thực hiện nghiêm quy chế và tạo điều kiện để các hoạt động được duy trì hiệu quả. “Quan trọng nhất là người dân phải là chủ thể, chủ động tham gia, đóng góp và cùng duy trì hoạt động của các câu lạc bộ. Việc huy động nguồn lực cũng cần được thực hiện công khai, minh bạch, qua đó tạo trách nhiệm chung trong cộng đồng”, Phó Chủ tịch UBND xã Phú Xuyên Nguyễn Thị Bích Phượng nhấn mạnh.

Từ kết quả bước đầu của mô hình trên, mô hình điểm Nhà văn hóa - Khu thể thao thôn Văn Trai (xã Thường Tín) tiếp tục được triển khai. Phó Chủ tịch UBND xã Thường Tín Nguyễn Văn Tản cho biết, UBND xã sẽ tiếp tục chỉ đạo đẩy mạnh xã hội hóa các hoạt động văn hóa; khuyến khích duy trì thường xuyên các câu lạc bộ văn nghệ, thể thao, dân vũ, dưỡng sinh, đọc sách và các hoạt động dành cho thanh thiếu nhi, người cao tuổi. Đồng thời, địa phương sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, khai thác thiết chế văn hóa theo đúng định hướng của thành phố.

Tại phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám, các nhà sinh hoạt cộng đồng tiếp tục được đầu tư cải tạo, nâng cấp nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng của nhân dân. Theo Phó Chủ tịch UBND phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám Vũ Đức Tuyên, tại Tổ dân phố số 8, nhà sinh hoạt cộng đồng đã được cải tạo, tổ chức lại không gian và đầu tư hệ thống mạng wifi, máy tính phục vụ hoạt động của cư dân.

Tại phiên giải trình về việc đầu tư, khai thác, quản lý các thiết chế văn hóa, thể thao trên địa bàn thành phố tổ chức ngày 30-9 vừa qua, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND thành phố

Hà Nội Trần Thế Cương yêu cầu phân loại rõ các công trình cần đầu tư mới; cải tạo, nâng cấp; bổ sung trang thiết bị, điều chỉnh công năng và những công trình có thể sử dụng chung.

Theo đó, nguồn lực phải được tập trung cho những nơi thực sự cần thiết, tránh đầu tư dàn trải, trùng lặp, hiệu quả thấp. Đối với các dự án đầu tư, ngay từ giai đoạn chuẩn bị phải xác định rõ đơn vị tiếp nhận, mô hình quản lý, nhân lực, kinh phí vận hành, bảo trì và phương án khai thác.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà cho biết, trên cơ sở các mô hình đã thí điểm, thành phố sẽ hoàn thiện và triển khai thống nhất mô hình tổ chức hoạt động tại nhà văn hóa thôn, tổ dân phố và nhà sinh hoạt cộng đồng từ năm 2027. Nội dung hoạt động phải được tổ chức thường xuyên, phong phú, phù hợp với từng địa bàn, thu hút đa dạng các nhóm dân cư tham gia, nhất là thanh thiếu niên, người cao tuổi, phụ nữ và trẻ em.

Để nâng cao hiệu quả phát triển hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao trên địa bàn thành phố, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà đề nghị, HĐND thành phố Hà Nội tiếp tục tăng cường giám sát việc đầu tư, quản lý, khai thác và tổ chức hoạt động của hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao. Hoạt động giám sát cần chú trọng vào việc triển khai, thực hiện các cơ chế, chính sách đã được ban hành theo Luật Thủ đô năm 2026, bảo đảm chính sách đi vào thực tiễn, đúng đối tượng, phát huy hiệu quả nguồn lực đầu tư và nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân.