Hé lộ tiềm lực doanh nghiệp đầu tiên sản xuất nhôm thỏi tại Việt Nam

* Cột mốc lịch sử: Lần đầu tiên Việt Nam tự sản xuất thành công nhôm thỏi thương phẩm (độ tinh khiết 99,71%) tại KCN Nhân Cơ, Đắk Nông.

* Quy mô dự án: Công suất phân kỳ 1 đạt 150.000 tấn/năm, hướng tới 450.000 tấn/năm vào quý I/2027 với công nghệ điện phân 500kA.

* Tiềm lực chủ đầu tư: Công ty TNHH Luyện kim Trần Hồng Quân liên tục tăng vốn điều lệ, đạt hơn 3.022,7 tỷ đồng (tháng 6/2026).

Hơn một thập kỷ hiện thực hóa giấc mơ luyện nhôm Việt Nam

Trước đó, Tạp chí điện tử Kinh tế Môi trường đã có bài viết, ngày 26/7, tại Nhà máy Điện phân Nhôm Đắk Nông (Khu công nghiệp Nhân Cơ, tỉnh Lâm Đồng), Công ty TNHH Luyện kim Trần Hồng Quân công bố sản phẩm nhôm thỏi đầu tiên được sản xuất tại Việt Nam.

Dự án được triển khai từ năm 2015 và trải qua hơn 11 năm xây dựng với nhiều khó khăn do điều kiện thời tiết Tây Nguyên, ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 cũng như quá trình hoàn thiện cơ chế, chính sách.

Đến nay, Công ty đã hoàn thành việc lắp đặt thiết bị và đưa Phân kỳ 1 của Nhà máy với công suất 150.000 tấn/năm vào vận hành, có sản phẩm nhôm kim loại đầu tiên chỉ sau 210 ngày kể từ ngày 20/12/2025 khi Công ty Luyện kim Trần Hồng Quân cùng Tổng thầu NFC tập trung nguồn lực triển khai lắp đặt thiết bị, làm việc liên tục ngày đêm, vượt qua mọi khó khăn để những thỏi nhôm thương phẩm đầu tiên của Việt Nam chính thức ra lò, đánh dấu cột mốc quan trọng trong lịch sử ngành công nghiệp nhôm Việt Nam.

Cận cảnh hình ảnh thỏi nhôm Việt Nam đầu tiên sản xuất tại Công ty TNHH Luyện kim Trần Hồng Quân. Ảnh: Thanh Sơn - Cao Hiếu.

Công ty Trần Hồng Quân cam kết tiếp tục huy động tối đa nguồn lực cùng Tổng thầu NFC để sớm hoàn thành Phân kỳ 2 với công suất 300.000 tấn/năm. Theo kế hoạch, đến quý I/2027, toàn bộ dự án sẽ đạt công suất 450.000 tấn nhôm mỗi năm, đồng thời bảo đảm vận hành ổn định, an toàn và tuân thủ nghiêm các quy định về bảo vệ môi trường.

Điểm nổi bật của dự án là việc áp dụng công nghệ điện phân nhôm với cường độ dòng điện 500kA - một trong những công nghệ tiên tiến đang được sử dụng trên thế giới.

Theo doanh nghiệp, sản phẩm nhôm thỏi đầu tiên đạt độ tinh khiết 99,71%, đáp ứng yêu cầu của nhiều ngành công nghiệp chế tạo.

Khép kín chuỗi giá trị, nâng tầm công nghiệp nhôm Việt Nam

Trao đổi với phóng viên Tạp chí Kinh tế Môi trường, PGS.TS Lưu Đức Hải - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Kinh tế môi trường Việt Nam, cho rằng việc Việt Nam lần đầu sản xuất thành công nhôm thỏi không chỉ là thành tựu về công nghệ mà còn mang ý nghĩa chiến lược đối với nền công nghiệp quốc gia.

Trong nhiều năm qua, Việt Nam mới chỉ dừng ở khai thác bôxít và sản xuất alumin, trong khi công đoạn điện phân để tạo ra nhôm kim loại - khâu có giá trị gia tăng cao nhất - vẫn phụ thuộc vào nước ngoài. Việc làm chủ công nghệ luyện nhôm sẽ hoàn thiện chuỗi giá trị trong nước, mở ra khả năng phát triển ngành công nghiệp chế biến sâu.

"Đây là một bước ngoặt của ngành công nghiệp nhôm Việt Nam. Khi có được nhôm kim loại, chúng ta không chỉ bán nguyên liệu mà còn có điều kiện phát triển hàng loạt ngành công nghiệp phía sau như sản xuất nhôm hợp kim, nhôm định hình, vật liệu xây dựng, cơ khí chế tạo, ô tô, điện - điện tử, năng lượng tái tạo và công nghiệp quốc phòng", PGS.TS Lưu Đức Hải nhận định.

Theo PGS.TS Lưu Đức Hải, nhôm là vật liệu nền tảng của nền kinh tế hiện đại. Từ giao thông, điện lực, điện tử, bao bì đến hàng không và quốc phòng đều cần nhôm. Vì vậy, chủ động nguồn cung trong nước cũng góp phần nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế và tăng cường bảo đảm an ninh, quốc phòng.

Lợi thế giá điện và yêu cầu phát triển bền vững

Một trong những đặc điểm của ngành luyện nhôm là tiêu thụ lượng điện rất lớn. Chi phí điện thường chiếm tỷ trọng đáng kể trong giá thành sản xuất.

Theo PGS.TS Lưu Đức Hải, để dự án có hiệu quả kinh tế, Nhà nước đã có cơ chế hỗ trợ nhất định về giá điện đối với doanh nghiệp sản xuất nhôm. Đây là yếu tố quan trọng giúp nâng cao sức cạnh tranh của nhôm sản xuất trong nước trước áp lực từ các quốc gia có lợi thế về năng lượng.

Tuy nhiên, về lâu dài, ngành nhôm cần gắn với chiến lược phát triển nguồn điện ổn định, giá hợp lý và từng bước tăng tỷ trọng năng lượng sạch nhằm đáp ứng yêu cầu giảm phát thải của thị trường quốc tế.

PGS.TS Lưu Đức Hải (bên trái) lấy mẫu bùn đỏ ở Tây Nguyên trong một lần đi thực địa.

"Một trong những yếu tố quyết định hiệu quả của dự án luyện nhôm là chi phí điện năng. Khác với nhiều ngành công nghiệp khác, điện phân nhôm là quá trình tiêu thụ lượng điện rất lớn, chi phí điện có thể chiếm khoảng 30-40% giá thành sản xuất, thậm chí cao hơn tùy theo công nghệ và giá điện từng quốc gia. Vì vậy, việc Công ty TNHH Luyện kim Trần Hồng Quân được áp dụng cơ chế giá điện ưu đãi là điều kiện quan trọng để dự án có thể vận hành hiệu quả và nâng cao sức cạnh tranh của nhôm sản xuất trong nước", PGS.TS Lưu Đức Hải nhấn mạnh.

Bên cạnh những cơ hội, theo PGS.TS Lưu Đức Hải, phát triển ngành công nghiệp nhôm luôn đi kèm ba vấn đề lớn cần được kiểm soát chặt chẽ.

Thứ nhất là tác động đến đất đai. Quá trình khai thác bôxít làm bóc tách lớp đất bazan và thay đổi địa hình, vì vậy việc hoàn thổ, phục hồi môi trường và tái tạo đất là yêu cầu bắt buộc.

Thứ hai là quản lý bùn đỏ. Đây là chất thải có tính kiềm cao phát sinh trong quá trình sản xuất alumin. Tuy nhiên, theo PGS.TS Lưu Đức Hải, mức độ phóng xạ tự nhiên trong bùn đỏ ở Việt Nam thấp hơn ngưỡng nguy hiểm và hoàn toàn có thể nghiên cứu tái sử dụng làm vật liệu xây dựng, vật liệu san lấp hoặc thu hồi khoáng chất có giá trị.

Thứ ba là xử lý bùn đuôi quặng và hoàn nguyên các hố khai thác. Sau quá trình tuyển quặng, lượng bùn phát sinh cần được xử lý đúng quy trình, đồng thời các khu vực khai thác phải được san lấp, phủ đất màu để phục hồi cảnh quan và đưa đất trở lại phục vụ sản xuất hoặc trồng rừng.

Chân dung doanh nghiệp đứng sau dự án nhôm đầu tiên của Việt Nam

Dữ liệu của Tạp chí Kinh tế Môi trường cho thấy, Công ty TNHH Luyện kim Trần Hồng Quân được thành lập tháng 4/2013, có trụ sở tại Khu công nghiệp Nhân Cơ, xã Nhân Cơ, tỉnh Lâm Đồng. Ngành nghề chính là sản xuất kim loại màu và kim loại quý. Doanh nghiệp do ông Trần Hồng Quân (SN 1975) làm đại diện pháp luật kiêm Giám đốc.

Doanh nghiệp nhiều lần tăng vốn điều lệ. Tháng 1/2018, vốn điều lệ tăng từ 500 tỷ đồng lên 600 tỷ đồng. Cổ đông góp vốn gồm Công ty TNHH Thương mại Trần Hồng Quân nắm 95%, bà Nguyễn Thị Bích Thảo nắm 2% và ông Trần Hồng Quân nắm 3%.

Đến tháng 12/2018, doanh nghiệp tiếp tục tăng vốn lên 750 tỷ đồng, cơ cấu sở hữu không thay đổi.

Tháng 12/2019, vốn điều lệ tăng lên 850 tỷ đồng. Lúc này xuất hiện thêm Công ty TNHH Dầu khí Trần Hồng Quân nắm 85% vốn, Công ty TNHH Thương mại Trần Hồng Quân giảm còn 10%, bà Nguyễn Thị Bích Thảo và ông Trần Hồng Quân lần lượt sở hữu 2% và 3%.

Đến tháng 12/2020, cơ cấu cổ đông tiếp tục thay đổi khi Công ty TNHH Trần Hồng Quân Holdings nắm giữ 95% vốn. Doanh nghiệp này có cùng địa chỉ với ông Trần Hồng Quân tại số 36 Lê Đức Thọ, Mỹ Đình 2, Hà Nội. Phần vốn của bà Nguyễn Thị Bích Thảo và ông Trần Hồng Quân không thay đổi.

Tháng 12/2022, vốn điều lệ tăng lên 1.300 tỷ đồng. Đến tháng 9/2023 đạt 1.364 tỷ đồng; tháng 6/2025 tăng lên 2.459,6 tỷ đồng.

Quá trình tăng vốn điều lệ của Luyện kim Trần Hồng Quân. Ảnh: O.L

Tại lần thay đổi gần nhất ngày 26/6/2026, vốn điều lệ của Luyện kim Trần Hồng Quân đạt 3.022,7 tỷ đồng. Cơ cấu góp vốn gồm Công ty TNHH Trần Hồng Quân Holdings nắm 95,46%, bà Nguyễn Thị Bích Thảo nắm 1,82% và ông Trần Hồng Quân nắm 2,72%. Ông Trần Hồng Quân được Công ty TNHH Trần Hồng Quân Holdings ủy quyền đại diện toàn bộ phần vốn góp.

Về Công ty TNHH Trần Hồng Quân Holdings (thành lập tháng 9/2020), doanh nghiệp hoạt động chính trong lĩnh vực tư vấn đầu tư. Vốn điều lệ khi thành lập đạt 1.000 tỷ đồng, trong đó ông Trần Hồng Quân góp 80% và bà Nguyễn Thị Bích Thảo góp 20%.

Sau nhiều lần tăng vốn và điều chỉnh cơ cấu sở hữu, đến tháng 6/2026, vốn điều lệ của Trần Hồng Quân Holdings đạt hơn 2.891 tỷ đồng. Cổ đông gồm Công ty TNHH Dầu khí Trần Hồng Quân nắm 29,63%, Công ty TNHH Thương mại Trần Hồng Quân nắm 57,79%, ông Trần Hồng Quân nắm 10,89% và bà Nguyễn Thị Bích Thảo nắm 1,69%. Đáng chú ý, ông Trần Hồng Quân được hai doanh nghiệp trên ủy quyền đại diện toàn bộ phần vốn góp.