Hệ thống phòng không 2K22-M1 trên khung gầm bánh xích, lá chắn tầm thấp cơ động của Nga

Trong cấu trúc phòng không lục quân Nga, hệ thống 2K22-M1 giữ vai trò then chốt ở tầng bảo vệ tầm thấp và tầm rất thấp.

Tổ hợp này được thiết kế nhằm đối phó với các mục tiêu bay thấp như máy bay cường kích, trực thăng vũ trang, tên lửa hành trình và các loại phương tiện bay không người lái.

Việc sử dụng khung gầm bánh xích giúp hệ thống có thể theo sát các đơn vị xe tăng và bộ binh cơ giới trên nhiều loại địa hình khác nhau.

2K22-M1 là phiên bản nâng cấp của tổ hợp 2K22, thường được biết đến với tên đặc trưng Tunguska.

Điểm nổi bật của hệ thống là sự kết hợp giữa vũ khí pháo và tên lửa trong cùng một phương tiện chiến đấu. Cách tiếp cận này cho phép kíp chiến đấu lựa chọn phương thức đánh chặn phù hợp tùy theo cự ly, độ cao và đặc điểm mục tiêu.

Về cấu hình kỹ thuật, xe chiến đấu của 2K22-M1 được đặt trên khung gầm bánh xích bọc thép, có trọng lượng chiến đấu khoảng 34 tấn.

Phương tiện sử dụng động cơ diesel công suất lớn, cho phép đạt tốc độ hành quân trên đường bằng khoảng 65 km/h và có khả năng vượt địa hình tốt.

Kíp chiến đấu tiêu chuẩn gồm 4 người, đảm nhiệm vận hành radar, điều khiển hỏa lực và lái xe.

Hệ thống vũ khí chính của 2K22-M1 bao gồm 2 pháo tự động cỡ 30 mm và 8 tên lửa phòng không tầm ngắn đặt trong các ống phóng kín.

Pháo tự động 30 mm có tốc độ bắn cao, đạt khoảng 5.000 phát/phút cho cả 2 nòng, với tầm bắn hiệu quả khoảng 4.000 m và độ cao tác chiến tối đa khoảng 3.000 m.

Loại pháo này đặc biệt hiệu quả trong việc tiêu diệt mục tiêu bay thấp, cơ động nhanh hoặc mục tiêu nhỏ khó bị tên lửa khóa bám.

Tên lửa phòng không sử dụng trên tổ hợp là loại 9M311, được thiết kế để đánh chặn mục tiêu ở cự ly xa hơn so với pháo.

Tên lửa có tầm bắn tối đa khoảng 10.000 m và độ cao tác chiến lên tới 3.500 m. Đầu đạn nổ phá mảnh kết hợp ngòi nổ cận đích cho phép tăng xác suất tiêu diệt, ngay cả khi mục tiêu không bị trúng trực tiếp.

Việc kết hợp tên lửa và pháo trong cùng hệ thống giúp tạo vùng hỏa lực liên tục, hạn chế tối đa khoảng trống phòng không.

Một thành phần quan trọng của 2K22-M1 là hệ thống radar và cảm biến. Xe chiến đấu được trang bị radar tìm kiếm mục tiêu và radar điều khiển hỏa lực, cho phép phát hiện, theo dõi và dẫn bắn trong điều kiện tác chiến phức tạp.

Radar có khả năng theo dõi nhiều mục tiêu cùng lúc, hỗ trợ kíp chiến đấu lựa chọn ưu tiên bắn và chuyển đổi nhanh giữa các loại vũ khí.

So với phiên bản trước, 2K22-M1 được cải tiến về độ tin cậy của radar, khả năng chống nhiễu và tốc độ xử lý dữ liệu.

Những nâng cấp này giúp hệ thống duy trì hiệu quả trong môi trường tác chiến điện tử ngày càng khắc nghiệt, nơi các biện pháp gây nhiễu và đánh lạc hướng được sử dụng phổ biến.

Về mặt chiến thuật, 2K22-M1 thường được triển khai để bảo vệ các đơn vị xe tăng, pháo binh và sở chỉ huy tiền phương. Khả năng cơ động cao cho phép tổ hợp nhanh chóng thay đổi vị trí sau khi khai hỏa, giảm nguy cơ bị đối phương phát hiện và phản pháo.

Trong đội hình phòng không nhiều tầng, 2K22-M1 đảm nhiệm vai trò lớp bảo vệ cuối cùng, nơi các hệ thống tầm xa hoặc tầm trung không thể bao quát hết.

So với một số hệ thống phòng không tầm thấp của Mỹ và châu Âu, 2K22-M1 có ưu thế ở khả năng tác chiến độc lập và mức độ tích hợp cao.

Tuy nhiên, nhược điểm của hệ thống là kích thước lớn và chi phí bảo dưỡng không thấp. Dù vậy, trong điều kiện chiến trường đòi hỏi hỏa lực mạnh và khả năng bám sát đội hình cơ giới, tổ hợp này vẫn được đánh giá cao.

Nhìn tổng thể, hệ thống phòng không 2K22-M1 trên khung gầm bánh xích là minh chứng cho triết lý thiết kế vũ khí của Nga, ưu tiên sự bền bỉ, hỏa lực mạnh và khả năng tác chiến trong môi trường khắc nghiệt.

Dù đã xuất hiện từ nhiều năm trước, tổ hợp này vẫn giữ vai trò quan trọng trong mạng lưới phòng không tầm thấp, đặc biệt ở các đơn vị lục quân cơ giới.

Việt Hùng