Hệ thống y tế quá tải ở Trung Đông

Khủng hoảng y tế nghiêm trọng tại Trung Đông.

Hệ thống y tế bên bờ sụp đổ

Tại Dải Gaza, hệ thống y tế đang đứng trước mức độ đổ vỡ chưa từng có tiền lệ. Theo báo cáo của Cục Thống kê Trung ương Palestine (PCBS), 94% bệnh viện đã bị phá hủy hoặc không thể hoạt động đầy đủ, trong khi 51% thuốc thiết yếu đã hoàn toàn cạn kiệt trong kho. Chỉ khoảng 1,5% cơ sở y tế còn hoạt động ở mức tối đa, cho thấy hệ thống gần như tê liệt.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), nguồn cung y tế tại Gaza đang ở mức nguy cấp, nhiều vật tư cơ bản như gạc và kim tiêm đã cạn kiệt. Thiếu nhiên liệu cũng khiến bệnh viện không thể vận hành các dịch vụ quan trọng, trong khi dự trữ thuốc và vật tư thiết yếu đang ở mức cực thấp và có nguy cơ cạn kiệt trong thời gian ngắn.

Không chỉ thiếu thuốc và vật tư, hệ thống y tế Gaza còn bị cô lập nghiêm trọng. Hơn 18.000 bệnh nhân cần sơ tán nhưng không thể rời đi do cửa khẩu đóng, trong khi viện trợ y tế chỉ đạt khoảng 1/3 nhu cầu, khiến các bệnh viện không thể phục hồi hoạt động.

Khủng hoảng không chỉ dừng ở Gaza mà đã lan sang Lebanon, nơi hệ thống y tế đang chịu áp lực chưa từng có. Ít nhất 54 nhân viên y tế thiệt mạng, hàng trăm vụ tấn công vào lực lượng cứu hộ khiến nhiều bệnh viện, phòng khám đóng cửa, trong khi các cơ sở còn lại đều quá tải, thiếu nhân lực, vật tư và không gian điều trị.

Bác sĩ Mohammed Ziara, làm việc tại Bệnh viện Sidon (Lebanon) mô tả: “Hệ thống y tế đang ở trạng thái kiệt quệ, chúng tôi buộc phải đưa ra những quyết định không thể tưởng tượng được mỗi giờ”. Thực tế, nhiều bệnh viện phải cho bệnh nhân xuất viện sớm hoặc từ chối tiếp nhận ca mới để dành chỗ cho những người bị thương nặng hơn.

Tổ chức Bác sĩ Không Biên giới (MSF) cho biết, tình trạng thiếu thuốc, đặc biệt với bệnh mãn tính, đang trở nên nghiêm trọng, khi khoảng 50% thuốc thiết yếu ở mức cực thấp, buộc nhiều cơ sở phải ngừng tiếp nhận bệnh nhân mới. MSF cảnh báo nguy cơ gia tăng các ca tử vong đáng lẽ có thể phòng tránh, thậm chí bác sĩ phải dùng vật tư không vô trùng trong điều trị, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Khủng hoảng y tế kéo theo hệ lụy nghiêm trọng về sức khỏe cộng đồng, khi hơn 101.000 trẻ em tại Gaza bị suy dinh dưỡng cấp tính, trong đó 31.000 trường hợp nguy kịch. Đồng thời, dịch bệnh gia tăng mạnh với hàng triệu ca nhiễm hô hấp và hàng chục nghìn ca tiêu chảy, trong bối cảnh các khu tị nạn quá tải, thiếu nước sạch và điều kiện vệ sinh, khiến bệnh lây lan nhanh chóng.

Tác động của khủng hoảng đã vượt ra ngoài Trung Đông khi việc gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz làm đứt gãy chuỗi cung ứng dược phẩm toàn cầu, khiến nguyên liệu sản xuất thuốc chậm trễ và chi phí tăng cao, dẫn đến nguy cơ thiếu hụt tại nhiều quốc gia. Tại Mỹ, các cơ quan quản lý y tế và chuyên gia chuỗi cung ứng cảnh báo nguy cơ gián đoạn nguồn cung một số loại thuốc quan trọng nếu tình hình kéo dài, trong bối cảnh hệ thống phụ thuộc lớn vào nguyên liệu và sản xuất từ nước ngoài.

Giải pháp cấp bách

Giải pháp được nhấn mạnh đầu tiên là mở lại các hành lang nhân đạo và đảm bảo dòng chảy viện trợ y tế. Theo MSF, hàng trăm xe tải chở thuốc men và vật tư hiện vẫn đang bị chặn ngay bên ngoài Gaza, trong khi nhu cầu bên trong ở mức cực kỳ khẩn cấp. Các tổ chức quốc tế, trong đó có WHO và Liên hợp quốc, đã liên tục kêu gọi các bên liên quan mở rộng tiếp cận nhân đạo và tăng số lượng xe viện trợ được phép vào Gaza, từ mức khoảng 200 xe/ngày hiện nay lên gần mức nhu cầu tối thiểu 600 xe/ngày.

Bên cạnh đó, việc đảm bảo nhiên liệu cho bệnh viện đang trở thành ưu tiên cấp bách, khi WHO cảnh báo thiếu nhiên liệu là điểm nghẽn khiến nhiều cơ sở không thể vận hành máy thở, phòng mổ và hệ thống hồi sức. Thực tế tại Gaza và Lebanon, nhiều bệnh viện đã phải phụ thuộc hoàn toàn vào máy phát điện, buộc các tổ chức nhân đạo tăng cường đưa nhiên liệu vào và ưu tiên phân bổ cho các cơ sở tuyến đầu để duy trì hoạt động cứu sống bệnh nhân.

Ở cấp độ quốc gia, nhiều nước đã triển khai các biện pháp ứng phó nhằm hạn chế tác động lan rộng của khủng hoảng. Tại Anh, Dịch vụ Y tế Quốc gia của Vương quốc Anh xây dựng các kịch bản phân bổ thuốc khi thiếu hụt, cho phép kiểm soát và ưu tiên các loại thuốc quan trọng, đồng thời tăng cường điều phối giữa các khu vực và khuyến khích sử dụng thuốc thay thế khi cần thiết.

Các chuyên gia và chính phủ đang thúc đẩy đa dạng hóa nguồn cung dược phẩm nhằm giảm phụ thuộc vào các quốc gia như Ấn Độ, Trung Quốc và các tuyến vận tải chiến lược như eo biển Hormuz, đồng thời nhiều nước châu Âu tăng dự trữ thuốc lên khoảng 6 tháng thay vì duy trì mức tối thiểu. Bên cạnh đó, một số quốc gia cũng linh hoạt hơn trong quản lý y tế, như tại Anh, các hiệp hội dược sĩ đề xuất nới lỏng quy định để cho phép thay thế thuốc tương đương hoặc điều chỉnh liều, giúp hạn chế gián đoạn điều trị cho bệnh nhân.

Ở cấp độ toàn cầu, WHO, Liên hợp quốc và các tổ chức nhân đạo đang tăng cường phối hợp nhằm bảo vệ hệ thống y tế trong vùng xung đột, bao gồm giám sát việc tuân thủ luật nhân đạo quốc tế, bảo vệ bệnh viện và nhân viên y tế, đồng thời kêu gọi chấm dứt các cuộc tấn công vào cơ sở y tế.

Khủng hoảng y tế tại Trung Đông cho thấy rõ sự mong manh của hệ thống y tế toàn cầu, khi đứt gãy điều trị ở một khu vực có thể nhanh chóng lan rộng ra thế giới.