Hết gia công thì làm gì?

Trong khi đó, nhiều người vẫn nghĩ đó là chuyện ở nước ngoài; mức độ ảnh hưởng ở Việt Nam là chưa có vì giá lao động ở nước ta còn thấp, ứng dụng AI trong công việc chưa rõ ràng, chưa phổ biến.

Thế nhưng, chỉ cần nhìn vào ngành gia công phần mềm cho nước ngoài, chúng ta sẽ thấy tác động của AI lên thị trường lao động đã cận kề, ảnh hưởng trực tiếp đến miếng cơm manh áo của những người vốn thuộc nhóm có thu nhập cao ở Việt Nam. Các tiến bộ của AI gần đây cho thấy chúng có thể lập trình với tốc độ nhanh, làm việc suốt 24/7 không mệt mỏi. Người ta chỉ cần giao việc với các yêu cầu cụ thể, các ứng dụng AI như Claude Code hay OpenAI Codex sẽ như những lập trình viên cần mẫn, cặm cụi viết chương trình, chạy thử, tìm lỗi, chỉnh sửa, cuối cùng là hoàn thiện phần mềm để bàn giao.

Trước đây, các công ty phần mềm lớn ở nước ngoài thường lên ý tưởng thiết kế phần mềm như một kiến trúc sư lên bản vẽ tòa nhà muốn xây. Đến công đoạn viết code, tương tự như xây tường, lót nền..., họ sẽ gọi thầu gia công ra nước ngoài để tiết kiệm chi phí. Việt Nam là một trong những địa chỉ nhận gia công như thế. Nay nếu các công ty phần mềm có thể giao việc đó cho AI với chi phí rẻ hơn, nhanh hơn, ắt hẳn họ sẽ giảm gia công ngay lập tức.

Như vậy, để tiếp tục có việc làm, lao động trong ngành phần mềm cần nhanh chóng chuyển biến, không chỉ viết code mà còn thiết kế, giám sát, rà soát sản phẩm của AI - tức là phải chuyển từ thợ xây thành giám sát thi công hay thậm chí là kiến trúc sư.

Cùng với sự phổ biến của các công cụ lập trình bằng AI, nhiều người nhận xét công việc của họ dường như nhiều hơn trước. Tưởng đâu giao việc viết code cho AI thì họ sẽ rảnh tay hơn nhưng ngược lại, AI tạo ra nhiều sản phẩm hơn đòi hỏi con người mất nhiều thời gian hơn để giám sát, theo dõi, thử nghiệm, tìm lỗi để nghiệm thu các sản phẩm này. Điều này không chỉ đúng với người thiết kế mà còn đúng với người lo chuyện bảo mật cho dữ liệu phần mềm, người phụ trách chuyện tối ưu hệ thống.

Vấn đề là làm sao để các công ty nhận gia công phần mềm xác định được những loại công việc mới họ có thể chào cho đối tác rồi sau đó nhanh chóng cập nhật kỹ năng cho các lập trình viên của mình. Nói cách khác, phần mềm trong tương lai sẽ phức tạp gấp bội lần so với trước, trong đó phần việc do con người đảm trách vẫn sẽ chiếm tỷ lệ lớn. Công ty gia công phần mềm sẽ còn tồn tại với thị trường là công ty tìm được công việc trong sự phức tạp đó.

AI có lấy mất công việc của con người hay không tùy thuộc vào khả năng ứng biến của con người. AI chắc chắn sẽ gây xáo trộn - chìa khóa của thành công trong tương lai nằm ở chỗ xác định các cơ hội mới trong sự xáo trộn đó, dù làm cho ngành gia công phần mềm hay làm cho bất kỳ ngành nghề nào khác.

Kinh tế Sài Gòn