Hiện tượng tâm lý 'vô tiền khoán hậu' của các phi hành gia sứ mệnh Artemis II

Khi tàu vũ trụ Orion vừa lao vút qua vùng tối của Mặt Trăng, phi hành gia Victor Glover không giấu nổi sự kinh ngạc trước cảnh tượng mà ông mô tả là "khoa học viễn tưởng thực thụ".

Dưới ánh nắng chiếu xiên qua đường chân trời, phần lớn bề mặt Mặt Trăng hiện ra rõ nét với những đỉnh núi và hẻm sâu kỳ lạ, tạo nên một sự tương phản mạnh mẽ khiến cả phi hành đoàn cảm nhận sâu sắc sự khác biệt giữa vùng đất xa xôi ấy và Trái Đất xanh tươi mà họ đang hướng về.

Sự xúc động dâng trào rõ rệt nhất khi con tàu tái thiết lập liên lạc với Trái Đất và nhìn thấy hành tinh xanh của nhân loại lấp lánh hiện ra. Phi hành gia Christina Koch chia sẻ rằng, dù loài người có tiếp tục khám phá, xây dựng các trạm khoa học hay trở lại Mặt Trăng, thì cuối cùng "chúng ta vẫn luôn chọn Trái Đất và chọn ở bên nhau".

Phi hành gia Christina Koch của NASA quan sát Trái Đất qua cửa sổ trên tàu vũ trụ Orion. Ảnh: NASA

Lời nói của Koch không chỉ đơn thuần là cảm xúc nhất thời, mà còn phản ánh một hiện tượng tâm lý nổi tiếng mà nhiều phi hành gia từng trải nghiệm khi nhìn Trái Đất từ vũ trụ. Hiện tượng tâm lý đặc biệt này được biết đến với tên gọi "hiệu ứng toàn cảnh" (overview effect), một trải nghiệm làm thay đổi nhận thức và nhắc nhở con người về giá trị vô giá của hành tinh quê hương.

Được định nghĩa lần đầu vào năm 1987, trong cuốn sách cùng tên của nhà triết học kiêm tác giả khoa học Frank White, "hiệu ứng toàn cảnh" là thuật ngữ miêu tả sự chuyển biến nhận thức sâu sắc khi con người nhìn thấy Trái Đất như một hành tinh nhỏ bé, mong manh giữa vũ trụ bao la.

Giống như những gì phi hành gia Christina Koch từng mô tả khi cô quan sát Trái Đất từ Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), "hiệu ứng toàn cảnh" xuất hiện khi con người nhìn thấy hành tinh của chúng ta từ không gian và nhận ra nó nhỏ bé, hoàn hảo nhưng cũng dễ bị tổn thương giữa vũ trụ mịt mù.

Đó cũng là khi con người nhận ra muôn loài trên Trái Đất chỉ có thể sinh tồn nhờ một lớp khí quyển mỏng manh bao bọc lấy hành tinh. Bên ngoài lớp vỏ ấy là một khoảng không khắc nghiệt, không có biên giới quốc gia, tôn giáo hay chính trị. Và trong khoảng không đó, con người có nhiều điểm tương đồng hơn những gì chúng ta tưởng.

Hình ảnh Mặt Trăng và Trái Đất chụp từ tàu vũ trụ Orion. Ảnh: NASA

Bản thân Frank White từng chia sẻ trong một podcast của NASA rằng ông bắt đầu suy ngẫm về hiện tượng này trước cả khi có những cuộc trò chuyện với các phi hành gia. Ông tự hỏi liệu việc con người vươn ra vũ trụ có thực sự phục vụ một mục đích lớn lao hơn cho chính vũ trụ hay chỉ để thỏa mãn bản năng thích khám phá.

Tuy nhiên, cha đẻ của thuật ngữ "hiệu ứng toàn cảnh" vẫn nhận định khi nhìn từ không gian, con người nhận ra những đường biên giới trên bản đồ thực chất chỉ là sản phẩm của trí tưởng tượng. Những điều họ vốn chỉ biết về mặt lý trí bỗng trở nên sống động hơn bao giờ hết, khi được tận mắt chứng kiến lớp khí quyển mỏng manh đang bao bọc sự sống trên Trái Đất.

Trải nghiệm tâm lý "có một không hai" này còn được chia sẻ bởi nhiều thành viên phi hành đoàn khác của sứ mệnh Artemis II. Jeremy Hansen, chuyên gia hàng không vũ trụ từ Cơ quan Vũ trụ Canada và cũng là một thành viên của sứ mệnh, kể lại rằng khi nhìn ngược về Trái Đất từ vùng tối của Mặt Trăng, anh có cảm giác như mình đã thực sự được đưa đến một hành tinh khác chứ không còn ngồi trong khoang tàu.

"Nó thực sự 'bẻ cong tâm trí' bạn",nhưng cũng là trải nghiệm phi thường của nhân loại", Hansen chia sẻ.

Ngay cả diễn viên William Shatner, sau khi tham gia một chuyến bay cận quỹ đạo vào năm 2021, cũng bị chấn động bởi hiện tượng này. Ông mô tả lớp khí quyển chỉ mỏng như một tấm chăn xanh giữa khoảng không đen đặc và cảm thấy như đang đối diện với cái chết.

Chuyên gia hàng không vũ trụ Jeremy Hansen chụp ảnh qua cửa sổ tàu vũ trụ Orion. Ảnh: NASA

Không những vậy, Shatner chia sẻ rằng "hiệu ứng toàn cảnh" mang đến cho ông một cảm giác mạnh mẽ rằng con người cần phải có trách nhiệm hơn với hành tinh quê hương của chúng ta. "Tôi đã nghĩ về việc chúng ta đang hủy hoại mọi thứ, và cảm thấy một nỗi buồn vô bờ dành cho Trái Đất", ông nói.

Trải nghiệm tâm lý này cũng khiến cho các phi hành gia của sứ mệnh Artemis II, sau mỗi chuyến hành trình ngoài không gian, đứng trước một câu hỏi mang tính bước ngoặt: liệu họ có thực sự trở thành những thành viên có trách nhiệm hơn với cộng đồng Trái Đất hay không?

Do đó, "hiệu ứng toàn cảnh" không chỉ dừng lại ở một khoảnh khắc kinh ngạc nhất thời khi nhìn ngắm Trái Đất từ vũ trụ, mà nó còn là một lời nhắc nhở bền bỉ và lâu dài về trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với ngôi nhà chung duy nhất mà loài người sở hữu.