Hiệp định thương mại tự do EU - Mercosur: Trước thời điểm mang tính bước ngoặt

Nông dân đưa máy kéo đến Khải Hoàn Môn ở thủ đô Paris, Pháp, phản đối thỏa thuận thương mại. ẢNH: BENJAMIN GIRETTE/BLOOMBERG

Trong cuộc bỏ phiếu cùng ngày, Pháp, Ba Lan, Hungary, Ireland và Áo đã bỏ phiếu chống, nhưng không đủ để ngăn cản việc ký kết thỏa thuận thương mại với nhóm Mercosur. Với kết quả này, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen dự kiến sẽ đến Paraguay để ký kết văn bản vào ngày 12-1. Để có hiệu lực, Hiệp định Thương mại tự do EU-Mercosur cần phải được Nghị viện châu Âu phê chuẩn. Pháp và một số nước vẫn hy vọng sẽ ngăn cản được việc phê chuẩn văn bản này.

Đa số các quốc gia thành viên EU ủng hộ việc thông qua thỏa thuận, trong đó Đức và Tây Ban Nha là những nước thúc đẩy mạnh mẽ nhất, coi đây là công cụ chiến lược để mở rộng thị trường xuất khẩu và đa dạng hóa quan hệ thương mại trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng trên toàn cầu. Ủy ban châu Âu (EC) đã tích cực vận động các nước thành viên, thậm chí đưa ra các nhượng bộ như giảm thuế phân bón và các biện pháp hỗ trợ khác, nhằm đảm bảo đủ phiếu ủng hộ.

Một thay đổi quan trọng trong những ngày gần đây là Italy đã chuyển sang ủng hộ thỏa thuận thương mại EU - Mercosur, sau giai đoạn do dự trước đó. Theo kênh France24, sự ủng hộ của Italy - nền kinh tế lớn thứ ba EU, được đánh giá là có thể “làm thay đổi cán cân” trong cuộc bỏ phiếu, giúp phe ủng hộ tiến gần hơn tới đa số cần thiết để phê chuẩn hiệp định.

Tiến trình phê chuẩn vấp phải sự phản đối quyết liệt từ Pháp, quốc gia có ngành nông nghiệp lớn nhất EU. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron từng tuyên bố bỏ phiếu chống thỏa thuận thương mại tự do EU - Mercosur với lý do không đảm bảo đủ các biện pháp bảo vệ cho nông dân châu Âu. Mối quan ngại lớn nhất của Pháp là nguy cơ nông sản giá rẻ từ Mercosur, nhất là thịt bò, đường và đậu nành, tràn vào thị trường EU. Paris cho rằng các sản phẩm này được sản xuất theo tiêu chuẩn môi trường và phúc lợi động vật thấp hơn so với quy định nghiêm ngặt của EU, từ đó tạo ra cạnh tranh không công bằng và gây thiệt hại nghiêm trọng cho nông dân trong nước.

Không chỉ dừng lại ở tuyên bố chính trị, sự phản đối tại Pháp đã bùng phát thành các cuộc biểu tình lớn của nông dân, với việc đưa hàng trăm máy kéo chặn đường tại Paris và Brussels (Bỉ) ngay trước thềm các cuộc họp EU. Những người biểu tình cho rằng thỏa thuận EU - Mercosur sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng sinh kế của họ và phá vỡ mô hình nông nghiệp châu Âu. Ba Lan và Hungary cũng bày tỏ sự hoài nghi hoặc phản đối, chủ yếu xoay quanh các vấn đề bảo vệ ngành nông nghiệp nội địa và việc thực thi các cơ chế “phanh khẩn cấp” nếu nhập khẩu tăng đột biến. Tuy nhiên, không giống Pháp, các nước này chưa đưa ra cam kết dứt khoát sẽ bỏ phiếu chống.

Sự chia rẽ trong nội bộ EU khiến Brazil ngày càng mất kiên nhẫn. Tổng thống Brazil Lula da Silva từng cảnh báo Brazil có thể rút khỏi thỏa thuận nếu EU tiếp tục trì hoãn việc ký kết. Trước đó, EU đã phải hoãn kế hoạch ký kết vào cuối năm 2025 sang tháng 1-2026.

Hiệp định Thương mại tự do EU-Mercosur đang đứng trước ngã rẽ quan trọng. Nếu được thông qua, hiệp định này sẽ là một trong những hiệp định thương mại lớn nhất thế giới, tạo ra một thị trường với hơn 700 triệu dân và chiếm gần 1/4 GDP toàn cầu.

MINH CHÂU