Hiệp hội Logistics kiến nghị ngừng áp dụng Nghị định 46 đến hết tháng 3/2026

Trong văn bản khẩn gửi Phó Thủ tướng Lê Thành Long và các bộ ngành liên quan, Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) cảnh báo về tình trạng tắc nghẽn nghiêm trọng do sự bất cập trong triển khai Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP về quản lý an toàn thực phẩm.

Theo ghi nhận của VLA, tính đến hết ngày 2/2/2026, hàng hóa nguyên vật liệu thực phẩm để sản xuất sản phẩm tiêu dùng trong nước của các doanh nghiệp trong nhiều ngành như nước giải khát, rượu bia, bánh kẹo đều đang đình trệ, không thể khai báo hải quan từ ngày 29/1/2026.

Nguyên nhân chính xuất phát từ sự thay đổi căn bản trong quy định. Theo Khoản 2, Điều 4 Nghị định 15/2018/NĐ-CP trước đây: "Sản phẩm, nguyên liệu sản xuất, nhập khẩu chỉ dùng để sản xuất, gia công hàng xuất khẩu hoặc phục vụ cho việc sản xuất nội bộ của tổ chức, cá nhân không tiêu thụ tại thị trường trong nước được miễn thực hiện thủ tục tự công bố sản phẩm."

Tuy nhiên, Nghị định 46/2026/NĐ-CP đã bỏ quy định miễn kiểm tra an toàn thực phẩm đối với nhóm nguyên liệu này.

Nhiều xe hàng ùn ứ tại cửa khẩu. Ảnh Đông Bắc.

VLA chỉ ra hai tình huống doanh nghiệp đang phải đối mặt mà không có cách giải quyết.

Tình huống một: Đối với nhóm nguyên liệu sản xuất nội bộ thuộc nhóm hàng công bố hợp quy rơi vào tình trạng không tồn tại "đầu vào pháp lý" ngay lập tức để cơ quan kiểm tra có căn cứ tiếp nhận và thẩm định hồ sơ vì không thể thực hiện công bố hợp quy ngay.

Tình huống hai: Đối với nhóm nguyên liệu được miễn công bố tiêu chuẩn áp dụng, việc sử dụng "bản tiêu chuẩn sản phẩm" vẫn chưa được sự thống nhất tiếp nhận từ cơ quan quản lý nhà nước, vì các cơ quan kiểm tra đang khuyến nghị doanh nghiệp vẫn phải thực hiện "công bố hợp quy".

Hệ quả là doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu phục vụ sản xuất nội bộ gặp khó khăn trong việc tuân thủ đầy đủ quy định pháp luật hiện hành, không xuất phát từ ý thức tuân thủ hay năng lực của doanh nghiệp mà do thiếu hành lang pháp lý rõ ràng.

Thực trạng nghiêm trọng hơn là hệ thống kiểm nghiệm không đủ năng lực đáp ứng. Từ ngày 29/1/2026 đến 2/2/2026, các cơ quan chính thực hiện kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm như Quatest 3, Viện Kiểm nghiệm vệ sinh an toàn thực phẩm, Vinacontrol đã đồng loạt thông báo ngừng tiếp nhận hồ sơ kiểm tra.

VLA lý giải: "Do đối tượng buộc phải thực hiện kiểm nghiệm vệ sinh an toàn thực phẩm tăng vọt theo Nghị định 46 hàng nhiều lần - trước đây được miễn, nay phải thực hiện kiểm tra, khối lượng công việc tăng với cả yêu cầu nhân lực lấy mẫu kiểm nghiệm, phòng thí nghiệm... cộng thêm các quy trình kiểm nghiệm theo Nghị định 46 là mới, các cơ quan kiểm nghiệm chưa chuẩn bị, việc tắc nghẽn là điều không tránh khỏi."

Một vướng mắc lớn khác nằm ở các khung thời gian quy định. Ngay cả khi được tháo gỡ, doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu sản xuất thực phẩm tiêu dùng trong nước, nếu hàng hóa thuộc diện có quy chuẩn Việt Nam, sẽ phải thực hiện công bố hợp quy với khung thời gian 10 ngày kể từ khi nộp hồ sơ theo Điều 5, trước khi được thực hiện kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm thêm 3-11 ngày làm việc.

Như vậy, tổng cộng mất khoảng tối thiểu 25 ngày cho các thủ tục này ngay trước Tết Nguyên đán. Sau đó hàng hóa mới được đưa vào sản xuất, gây hậu quả rất lớn cho chuỗi cung ứng.

VLA đánh giá: "Các khung thời gian mô tả tại Điều 25 về trình tự kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm là hoàn toàn không phù hợp với đặc thù hàng thực phẩm. Ngay cả khung thời gian trong vòng 3 ngày làm việc của phương thức kiểm tra giảm cũng gây tiêu tốn nguồn lực lớn của xã hội, cũng như tạo áp lực lên các kho bãi của các cửa khẩu".

Còn các khung thời gian 7+2 ngày, 9+2 ngày làm việc cho phương thức kiểm tra thông thường và kiểm tra chặt được VLA nhận định là "thách thức không thể vượt qua với toàn hệ thống".

Công văn của VLA chỉ rõ: Vấn đề trở nên phức tạp hơn với nhóm hàng thực phẩm có nguồn gốc động vật, thực vật thuộc diện kiểm dịch. Theo Khoản 6, Điều 25 Nghị định 46: "Đối với mặt hàng nhập khẩu vừa thuộc đối tượng phải thực hiện kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm, vừa thuộc đối tượng phải thực hiện kiểm dịch theo quy định của pháp luật, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền được Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao nhiệm vụ thực hiện đồng thời kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm và kiểm dịch."

Tuy nhiên, trong thực tiễn hiện chưa có quy định hoặc hướng dẫn thống nhất về việc sử dụng mẫu đã lấy cho kiểm dịch thú y hoặc kiểm dịch thực vật làm căn cứ cho kiểm tra an toàn thực phẩm, hay phải thực hiện lấy mẫu riêng biệt cho từng mục đích quản lý vì các chỉ tiêu xét nghiệm hoàn toàn khác biệt.

Điều này dẫn đến nguy cơ lấy mẫu trùng lặp, gia tăng chi phí và kéo dài thời gian thông quan. Đáng chú ý, cơ chế quản lý rủi ro giữa hai hệ thống chưa được đồng bộ. Trong khi kiểm dịch thú y áp dụng tần suất lấy mẫu theo nguyên tắc quản lý rủi ro (5 lô lấy mẫu 1 lô đối với nhóm nguy cơ thấp), thì kiểm tra an toàn thực phẩm lại áp dụng cơ chế lấy mẫu 3 lô liên tiếp theo phương thức kiểm tra thông thường.

Do không có cơ chế chuyển tiếp cho phương pháp kiểm tra an toàn thực phẩm, toàn bộ chuỗi nhập khẩu và cung ứng bị tạm dừng vì tất cả doanh nghiệp, tất cả mặt hàng đều yêu cầu phải kiểm tra, lấy mẫu thực hiện theo phương thức kiểm tra thông thường tại cùng thời điểm.

VLA cảnh báo: "Trong trường hợp không được áp dụng cơ chế tạm giải tỏa hoặc đưa hàng về bảo quản, hàng hóa buộc phải lưu tại cảng trong thời gian chờ kết quả kiểm nghiệm. Trong giai đoạn cao điểm nhập khẩu như thời gian cận Tết, nguy cơ kẹt cảng diện rộng là hoàn toàn có thể xảy ra, không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp nhập khẩu mà còn tác động dây chuyền đến hệ thống cảng và toàn bộ hệ thống logistics quốc gia."

Ngay cả khi được áp dụng cơ chế giải tỏa, không phải kho nào cũng đã đăng ký kho mang hàng về bảo quản và đạt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm lẫn tiêu chuẩn vệ sinh thú y tại thời điểm này.

Về trung hạn, VLA dự báo sẽ có hàng nghìn doanh nghiệp, hàng trăm nghìn sản phẩm phải chuyển đổi nghĩa vụ tự công bố/công bố sản phẩm theo hình thức mới trong cùng thời gian, nhưng nguồn lực tổ chức chứng nhận, phòng thử nghiệm và nhân sự chuyên môn đều hữu hạn.

"Thời gian thực tế để doanh nghiệp triển khai hiệu quả đối với nhóm tự công bố không nằm trong con số 12 tháng trên giấy tờ mà thực tế chỉ còn 8-10 tháng, sau khi trừ thời gian chờ hướng dẫn và hoàn thiện năng lực hệ thống của tất cả các bên phụ trách liên quan", VLA nhấn mạnh.

Trong cùng giai đoạn chuyển tiếp, doanh nghiệp phải đồng thời chuyển đổi hồ sơ tự công bố/công bố hiện hữu, tiếp tục làm hồ sơ cho sản phẩm mới phát sinh, mở rộng danh mục, thay đổi nhà cung cấp, nhãn mác, công thức, quy cách. Việc tồn tại nhiều luồng thủ tục pháp lý song song làm gia tăng đáng kể yêu cầu về nhân lực, quy trình và kiểm soát dữ liệu nội bộ.

VLA cũng lưu ý: "Các chỉ tiêu kiểm tra theo phương thức thông thường và phương thức chặt là tăng lên nhiều, dẫn đến chi phí kiểm nghiệm chi trả của các doanh nghiệp sẽ phải tăng lớn tương ứng".

Từ đó, VLA tổng kết bốn khó khăn và thách thức chính: Thứ nhất: Khó khăn, ách tắc trong việc áp dụng Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 là rất nghiêm trọng. Thứ hai: Khó khăn chính không chỉ nằm ở yêu cầu tuân thủ, mà nằm ở khả năng hấp thụ, đáp ứng của toàn bộ hệ thống trong cùng một khung thời gian ngắn, hiệu lực áp dụng ngay.

Thứ ba: Việc thiếu cơ chế chuyển tiếp phù hợp và hướng dẫn thống nhất đã tạo ra rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng và hoạt động sản xuất. Thứ tư: Các khó khăn trên cần được xử lý, giải quyết ở cấp chính sách, không thể giải quyết bằng nỗ lực đơn lẻ của doanh nghiệp.

Từ những thách thức trên, VLA đã đề nghị Chính phủ xem xét các vướng mắc và có những hướng dẫn thực thi kịp thời.

Đồng thời, VLA kiến nghị xem xét ngừng áp dụng Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP đến hết ngày 31/3/2026 để đánh giá toàn diện sự phù hợp các quy định mới, góp phần hoàn thiện cơ chế triển khai chính sách an toàn thực phẩm theo hướng khả thi, đồng bộ.

Theo VLA, việc tạm dừng này vừa nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, vừa tạo điều kiện để cộng đồng doanh nghiệp đồng hành cùng Chính phủ trong việc bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và ổn định nền kinh tế.

Việc triển khai đồng thời các văn bản này tạo nên một giai đoạn chuyển đổi pháp lý sâu rộng, nhấn mạnh trách nhiệm quản lý về an toàn thực phẩm và chất lượng sản phẩm, chuẩn hóa các thủ tục công bố và kiểm tra, đồng thời bảo đảm bảo vệ người tiêu dùng trước các sản phẩm có rủi ro về an toàn và chất lượng. Tuy nhiên, sự thiếu đồng bộ trong triển khai đang đặt ra câu hỏi lớn về cân bằng giữa mục tiêu bảo vệ người tiêu dùng và duy trì hoạt động bình thường của nền kinh tế.

Nhiều Bộ, ngành kiến nghị sửa Nghị định 46. Ảnh BĐT.

Bộ NN&MT kiến nghị sửa gấp Nghị định 46

Liên quan đến Nghị định 46/2026, ngày 1/2, Bộ NN&MT có văn bản gửi Thủ tướng Phạm Minh Chính, Phó Thủ tướng Lê Thành Long báo cáo về những vướng mắc mà cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội phản ánh những ngày qua và việc hướng dẫn thi hành một số nội dung của Nghị định này.

Theo Bộ NN&MT, trước đây, các hoạt động kiểm soát an toàn thực phẩm (ATTP) nông sản nhập khẩu theo quy định tại Nghị định 15/2018 được thực hiện thông suốt, không có hiện tượng ùn tắc hàng hóa tại cửa khẩu. Tuy nhiên, kể từ ngày 26/1, khi bắt đầu thực hiện các quy định mới tại Nghị định 46 đã xuất hiện tình trạng ùn tắc hàng hóa nhập khẩu.

Theo thống kê của các cơ quan kiểm soát nhập khẩu, đến ngày 29/1, tồn đọng số lượng lớn lô hàng nhập khẩu chờ kiểm tra để được thông quan với khối lượng khoảng 300.000 tấn, chủ yếu là rau, củ, quả, gạo, lúa, sắn và hàng thực phẩm đã chế biến, bao gói sẵn tại các cửa khẩu đường bộ, đường thủy và đường hàng không.

Bộ NN&MT cho biết các biện pháp kiểm soát chặt chẽ ATTP quy định tại Nghị định 46 thay thế Nghị định 15 trước đây là cần thiết trước tình hình một số vụ việc mất ATTP trong thời gian vừa qua. Tuy nhiên, việc triển khai ngay Nghị định 46 có hiệu lực kể từ ngày ký gặp một số khó khăn vướng mắc.

Cụ thể, theo quy định tại khoản 2, Điều 25 Nghị định 46, tất cả các mặt hàng thực phẩm nhập khẩu thuộc diện kiểm tra thông thường đều phải được kiểm tra hồ sơ, kiểm tra thực trạng hàng hóa và lấy mẫu kiểm nghiệm chỉ tiêu chất lượng, an toàn thực phẩm. Thời gian để gửi và trả kết quả kiểm nghiệm thường kéo dài ít nhất từ 5-7 ngày. Kết quả kiểm nghiệm là căn cứ ban hành Thông báo kết quả xác nhận thực phẩm đạt hoặc không đạt yêu cầu nhập khẩu.

“Đây là nội dung khác hoàn toàn so với Nghị định 15, tức là bổ sung thêm bước kiểm tra thực trạng hàng hóa và lấy mẫu kiểm nghiệm. Trong khi đó, tại các cửa khẩu, đặc biệt là các cửa khẩu đường bộ hầu như không có sẵn phòng kiểm nghiệm, điều này đã gây khó khăn rất lớn cho quá trình kiểm tra”, Bộ NN&MT cho biết.

Vướng mắc thứ hai là việc lựa chọn chỉ tiêu chất lượng, ATTP từ các nhóm chỉ tiêu chất lượng, ATTP trong hồ sơ để gửi phòng kiểm nghiệm đối với các lô hàng nhập khẩu (khoản 2, Điều 21 Nghị định 46) cũng chưa có hướng dẫn cụ thể về nguyên tắc lựa chọn và số lượng chỉ tiêu. Vì thế, cơ quan kiểm tra ATTP tại cửa khẩu chưa có căn cứ để xác định chỉ tiêu và số lượng chỉ tiêu phải thực hiện kiểm tra.

Vướng mắc thứ ba là hồ sơ đăng ký kiểm tra ATTP nhập khẩu là hàng hóa nông sản tươi sống (sản phẩm không phải công bố hợp quy) phải có thành phần hồ sơ là bản Tiêu chuẩn sản phẩm (Điều 24 Nghị định 46). Đây là quy định mới so với Nghị định 15 và chưa có hướng dẫn cụ thể về biểu mẫu hay nội dung bắt buộc phải công bố trong bản Tiêu chuẩn sản phẩm, vì thế cơ quan kiểm tra ATTP tại cửa khẩu gặp khó khăn trong quá trình thẩm định hồ sơ.

Vướng mắc thứ tư là hàng nông sản nhập khẩu đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán này hầu hết là hàng tươi sống trong khi điều kiện, hạ tầng kho bãi bảo quản ở các cửa khẩu đều chưa thể đáp ứng dẫn đến việc hàng hóa ùn tắc và dễ bị hư hỏng, làm thiệt hại đến lợi ích của doanh nghiệp. Trong khi đó, Nghị định 46 không có quy định doanh nghiệp được phép đưa hàng về kho tự bảo quản trong thời gian đợi kết quả kiểm nghiệm ATTP.

Bộ NN&MT tiếp tục cho biết ngay sau khi Nghị định 46 được ban hành, có hiệu lực, Bộ đã chỉ đạo các cơ quan liên quan tổ chức triển khai ngay các quy định mới của Nghị định, áp dụng các giải pháp để thực hiện kiểm tra ATTP đối với các lô hàng nhập khẩu...

Bộ NN&MT kiến nghị Thủ tướng, Phó Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Y tế là cơ quan đầu mối phối hợp với các Bộ, ngành có liên quan để rà soát, sửa đổi ngay Nghị định 46 đảm bảo tính khả thi.

Trong thời gian chưa sửa đổi Nghị định 46, Bộ NN&MT kiến nghị Thủ tướng giao Bộ Y tế chủ trì, phối hợp với Bộ, ngành có liên quan có văn bản hướng dẫn thi hành một số nội dung của Nghị định 46 cho phù hợp với thực tiễn.

Giao Bộ NN&MT tiến hành các thủ tục phân cấp việc thực hiện việc kiểm tra ATTP nhập khẩu thuộc lĩnh vực quản lý về địa phương để tạo thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân nhập khẩu và tạo thuận lợi, đồng bộ trong quá trình thực hiện.

Bộ Công Thương cũng đã có công văn gửi UBND các tỉnh, thành về việc kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm nhập khẩu. Công văn nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và hướng dẫn thực hiện Nghị định 46/2026.

Theo đó, Bộ Công Thương yêu cầu UBND các tỉnh, thành chỉ đạo các cơ quan chức năng trên địa bàn quản lý tập trung, bố trí nguồn lực để khẩn trương thực hiện thủ tục kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với thực phẩm nhập khẩu theo đúng quy định tại Nghị định 46/2026 và hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền.

Việc này nhằm bảo đảm thông quan hàng hóa thông suốt, không để xảy ra ùn ứ tại cửa khẩu, gây thiệt hại cho thương nhân.

Để đảm bảo thông suốt, liên tục trong công tác quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, Bộ đề nghị UBND các tỉnh, thành khẩn trương rà soát, đánh giá và phân cấp giao nhiệm vụ kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm nhập khẩu cho các cơ quan quản lý nhà nước theo quy định của Luật An toàn thực phẩm và Nghị định 46/2026.

Đông Bắc