Hiệu quả đánh chặn của hệ thống Patriot sụt giảm mạnh tại Ukraine

Trung tướng Igor Romanenko, cựu Phó Tổng tham mưu trưởng Quân đội Ukraine, vừa đưa ra nhận định về sự sụt giảm nghiêm trọng trong hiệu suất tác chiến của các tổ hợp phòng không MIM-104 Patriot. Theo ông Romanenko, tỷ lệ đánh chặn thành công của hệ thống này đã giảm từ mức 40% trước đây xuống chỉ còn 6% ở thời điểm hiện tại.

Nguyên nhân chính được xác định là do phía Nga đã tiến hành nâng cấp phần mềm điều khiển tên lửa, đồng thời tăng cường tốc độ và khả năng cơ động của các loại vũ khí khi tiếp cận mục tiêu. Các báo cáo từ quan chức phương Tây cũng thừa nhận hệ thống Patriot đang bộc lộ những hạn chế trước các đòn tấn công bằng tên lửa đạn đạo Iskander-M và tên lửa siêu thanh Kinzhal.

Giới hạn kỹ thuật trước tên lửa thế hệ mới

Các chuyên gia quân sự phân tích rằng Iskander-M và Kinzhal bay theo quỹ đạo "bán đạn đạo", cho phép chúng thay đổi hướng bất ngờ và hạ thấp độ cao ở giai đoạn cuối. Đặc điểm này khiến các hệ thống phòng thủ khó tính toán chính xác điểm va chạm. Ông Yuri Ignat, người phát ngôn lực lượng không quân Ukraine, cho biết Patriot thường hoạt động ở chế độ tự động khi đánh chặn tên lửa đạn đạo, nhưng sự thay đổi liên tục của quỹ đạo đối phương khiến hệ thống khó theo kịp.

Về mặt kỹ thuật, Patriot được thiết kế từ cuối thập niên 1970 để đối phó với các mục tiêu bay cao có tốc độ trung bình. Trong khi đó, các dòng tên lửa hiện đại của Nga có thể đạt vận tốc từ Mach 6 đến Mach 9. Dù radar AN/MPQ-65 trên các phiên bản PAC-3 đã được cải tiến, việc xử lý các mục tiêu thay đổi vector vận tốc liên tục ở tầng thấp vẫn là một thách thức lớn về vật lý.

Thách thức từ chiến thuật tấn công bão hòa

Bên cạnh yếu tố công nghệ, số lượng các tổ hợp Patriot tại Ukraine hiện khá hạn chế, không đủ để bao phủ toàn bộ các khu vực trọng yếu. Nga đã áp dụng chiến thuật tấn công dàn trải từ nhiều hướng cùng lúc, gây áp lực lớn lên radar cảnh giới của mỗi khẩu đội. Khi số lượng mục tiêu vượt quá khả năng xử lý, hệ thống phòng thủ dễ dàng bị xuyên thủng.

Lịch sử vận hành của Patriot cũng từng ghi nhận những tranh cãi tương tự. Trong Chiến tranh Vùng Vịnh 1991 và các xung đột tại Yemen năm 2017, 2019, hiệu quả thực tế của hệ thống này thường thấp hơn so với các tuyên bố ban đầu. Các nhà khoa học tại ĐH MIT từng đánh giá rằng ngay cả những đối thủ có công nghệ sơ khai cũng có thể tìm cách vượt qua hệ thống nếu biết khai thác các điểm yếu về thuật toán dẫn đường.

Cuộc đua công nghệ trong không trung

Từ giữa năm 2024, các nguồn tin quân sự cho thấy Nga đã tích hợp cảm biến quán tính số thế hệ mới và hệ thống điều khiển véc-tơ lực đẩy (TVC) vào tên lửa Iskander-M. Những nâng cấp này giúp vũ khí cơ động tốt hơn trong giai đoạn cuối, khiến các hệ thống đánh chặn hiện nay rơi vào tình trạng "mù tạm thời" do không thể theo dõi liên tục mục tiêu di chuyển trên 2 km/giây.

Trong khi Washington nỗ lực cải thiện phần mềm và cung cấp thêm đạn PAC-3, giới chuyên gia cho rằng bản chất vấn đề nằm ở giới hạn thiết kế của hệ thống. Patriot vốn được sinh ra để đối phó với các mối đe dọa từ thế kỷ trước, và việc thích nghi với kỷ nguyên tên lửa siêu vượt âm đòi hỏi những bước đột phá về công nghệ phòng thủ thay vì chỉ dừng lại ở các đợt nâng cấp phần mềm nhỏ lẻ.

Tuệ Nhân