Hiệu sách truyền thống xoay sở giữa vòng xoáy trí tuệ nhân tạo

Thay vì thụ động chịu trận, các hiệu sách truyền thống chủ động thích ứng bằng cách chuyển mình từ những điểm bán lẻ đơn thuần thành các không gian trải nghiệm văn hóa được giám tuyển khắt khe và xây dựng những cộng đồng độc giả gắn kết sâu sắc. Dù đọc sách vẫn luôn là một trong những hoạt động giải trí được yêu thích bậc nhất tại quốc gia châu Âu này, sự cạnh tranh khốc liệt từ truyền thông kỹ thuật số là một thực tế không thể phủ nhận.

Theo Thomas Koch, người phát ngôn của Hiệp hội Xuất bản và Phát hành sách Đức, chìa khóa sinh tồn giờ đây nằm ở việc kết hợp hài hòa giữa không gian thương mại, chuỗi sự kiện nghệ thuật và các dịch vụ mang tính cá nhân hóa cao độ nhằm giữ chân người yêu chữ.

Các hiệu sách truyền thống biến mình từ không gian bán lẻ đến thánh đường văn hóa giữa đêm đô thị

Nổi bật nhất trong cuộc cách mạng bán lẻ này phải kể đến Dussmann das KulturKaufhaus - hiệu sách quy mô lớn bậc nhất thủ đô Berlin. Mở cửa từ năm 1997, nơi đây giờ đây không còn bó hẹp trong định nghĩa của một nhà sách truyền thống mà đã vươn mình trở thành một tổ hợp không gian văn hóa đa phương tiện. Dussmann mang đến cho du khách một hệ sinh thái trọn vẹn, nơi những cuốn sách nằm kề bên các kệ băng đĩa âm nhạc, tác phẩm điện ảnh, văn phòng phẩm cao cấp và đồ lưu niệm tinh tế. Dưới cùng một mái nhà, hàng loạt các sự kiện văn hóa nghệ thuật liên tục được tổ chức, biến nơi đây thành một điểm đến trải nghiệm nghệ thuật toàn diện thu hút mọi tầng lớp.

HIệu sách Dussmann das KulturKaufhaus

Andrea Ludorf, giám đốc điều hành của Dussmann, tự hào chia sẻ về khu vực sách ngoại văn của họ, nơi được mệnh danh là nhà sách tiếng Anh lớn nhất châu Âu bên ngoài lãnh thổ Anh Quốc. Không chỉ vậy, khu vực trưng bày bản nhạc đồ sộ và bức tượng nhân sư Sphinx uy nghi đã trở thành những điểm check-in không thể bỏ qua đối với bất kỳ du khách nào lần đầu ghé thăm. Mỗi năm, tổ hợp này đăng cai tổ chức hơn 300 sự kiện, trải dài từ các buổi đọc sách ấm cúng cho đến những cuộc hội thảo chuyên sâu về các vấn đề văn hóa, xã hội nóng hổi.

Đặc biệt, vào tháng 11 năm 2024, nơi đây đã vinh dự được cựu Thủ tướng Đức Angela Merkel chọn làm địa điểm tổ chức buổi ký tặng cuốn hồi ký mới xuất bản của bà. Sự kiện này không chỉ thu hút hàng ngàn người hâm mộ mà còn khẳng định vị thế độc tôn của Dussmann. Khi được hỏi lý do vì sao nữ chính trị gia quyền lực lại lựa chọn địa điểm này, bà Ludorf tự tin khẳng định rằng cựu Thủ tướng đã biết đến và công nhận Dussmann từ nhiều năm nay như một trong những không gian văn hóa và nhà sách xuất sắc nhất thế giới

Được vinh danh là một thiết chế văn hóa thực thụ, hiệu sách này duy trì thời gian mở cửa đến tận nửa đêm, trở thành điểm dừng chân lý tưởng cho giới tinh hoa sau khi thưởng thức các vở kịch hay nhà hát opera. Sự tận tâm này mang lại quả ngọt: năm 2024, với không gian 7.500 mét vuông trưng bày 1 triệu sản phẩm và nền tảng trực tuyến chứa 15 triệu danh mục, Dussmann đã ghi nhận mức doanh thu kỷ lục 45 triệu euro (tương đương 52 triệu USD) – năm tài chính thành công nhất trong lịch sử hoạt động.

Sức mạnh của cộng đồng ngách và làn sóng BookTok

Không chỉ các gã khổng lồ mới biết cách sinh tồn, những hiệu sách quy mô nhỏ cũng đang tìm thấy "đại dương xanh" của riêng mình thông qua chiến lược chuyên biệt hóa và thắt chặt tính cộng đồng. Otherland, một cửa hàng sách khoa học viễn tưởng nằm khiêm tốn gần khu vực sân bay cũ Tempelhof, là một minh chứng hoàn hảo. Dù diện tích chưa đầy 100 mét vuông, nơi đây sở hữu một gia tài đồ sộ lên tới 11.000 đầu sách, chuyên sâu vào ba thể loại kén khách: khoa học viễn tưởng, kỳ ảo và kinh dị, với cả hai ngôn ngữ Đức và Anh. "Otherland độc lập trên mọi phương diện. Chúng tôi là người nắm toàn quyền quyết định cuốn sách nào xứng đáng được đặt lên kệ," Wolfgang Tress, một trong ba người đồng sở hữu, chia sẻ.

Bí quyết thành công của Otherland nằm ở đội ngũ nhân viên không chỉ bán sách mà còn là những người say mê đọc sách. Sự am hiểu sâu sắc cho phép họ đưa ra những lời tư vấn "đo ni đóng giày" dựa trên sở thích của từng vị khách. Họ đã xây dựng thành công một cộng đồng trung thành mang tên "Otherlanders". Trong năm 2025, cửa hàng đã nỗ lực tổ chức 52 sự kiện hoàn toàn miễn phí, từ các buổi đọc truyện cho đến những đêm chơi game nhập vai, bất chấp những áp lực không nhỏ về mặt tài chính. Sự gắn kết cộng đồng chính là phao cứu sinh giữ cho doanh nghiệp nhỏ này đứng vững trong kỷ nguyên số.

Bên cạnh sự nỗ lực từ phía các nhà bán lẻ, thị trường cũng đang ghi nhận một sự dịch chuyển đầy hy vọng từ thế hệ trẻ. Trái ngược với xu hướng sụt giảm lượng người mua sách nói chung, giới trẻ Đức đang đi ngược dòng. Dữ liệu ngành cho thấy trong năm 2024, lượng mua sách của nhóm từ 16 đến 19 tuổi đã tăng 9,6%, và nhóm 20 đến 29 tuổi tăng 7,7%. Lực đẩy khổng lồ đằng sau hiện tượng này chính là mạng xã hội. Năm 2025, cộng đồng #BookTok trên nền tảng TikTok đã giúp tiêu thụ hơn 50 triệu cuốn sách khắp châu Âu, mang về doanh thu khoảng 800 triệu euro. Đáng chú ý, Đức chiếm thị phần lớn nhất với hơn 28 triệu cuốn sách được bán ra nhờ các video đề xuất, một bước nhảy vọt so với con số 12 triệu cuốn của năm 2023.

Tuy nhiên, làn sóng phục hưng văn hóa đọc này vẫn phải đối mặt với "bóng ma" của kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo. AI mang lại hiệu suất, nhưng cũng đặt ra vô số câu hỏi nhức nhối về tính minh bạch, quyền sử dụng và trách nhiệm giải trình. Các nhà hoạt động trong ngành xuất bản đang liên tục kêu gọi giới hoạch định chính sách – bao gồm cả bộ máy chính phủ hiện tại dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Friedrich Merz – thiết lập những hành lang pháp lý công bằng để kiểm soát các gã khổng lồ công nghệ, đảm bảo AI thực sự mang lại lợi ích cho xã hội.

Dù AI đang làm mờ đi ranh giới giữa thực và ảo trong việc tạo ra các câu chuyện, những người làm nghề như Wolfgang Tress vẫn giữ một niềm tin sắt đá. Những xáo trộn công nghệ rồi sẽ dần ổn định, và sau khi cơn bão nội dung do máy móc tạo ra qua đi, thứ mà con người khao khát nhất vẫn luôn là những câu chuyện chân thực, được viết ra từ chính trái tim và khối óc của những con người bằng xương bằng thịt.