Hình thành 50 nhóm nghiên cứu mạnh về khoa học tự nhiên vào năm 2035

Nghiên cứu khoa học tại Trường Đại học Phenikaa. Ảnh: PV

Ngày 25-5-2026, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân ký ban hành Quyết định số 2555/QĐ-BKHCN phê duyệt Chương trình nghiên cứu cơ bản xuất sắc trong lĩnh vực khoa học tự nhiên giai đoạn 2026-2035 (PEBR). Chương trình hướng tới phát triển nghiên cứu cơ bản xuất sắc trở thành cấu phần cốt lõi của hệ thống khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia; hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh mang tầm quốc tế, tạo nền tảng tri thức cho phát triển công nghệ lõi, công nghệ chiến lược trong dài hạn.

Theo Quyết định, Chương trình PEBR được triển khai theo hướng đầu tư tập trung, có trọng tâm, trọng điểm và chiều sâu; ưu tiên tài trợ nghiên cứu cơ bản gắn với các hướng phát triển công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược cụ thể. Chương trình cũng ưu tiên phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh và các hướng nghiên cứu có tiềm năng tạo đột phá gắn với lợi thế phát triển của Việt Nam.

Một điểm đáng chú ý của PEBR là chuyển từ mô hình tài trợ các nhiệm vụ nghiên cứu đơn lẻ, ngắn hạn sang đầu tư theo các định hướng nghiên cứu trung và dài hạn; ưu tiên cụm nhiệm vụ, chuỗi nhiệm vụ nhằm bảo đảm tính liên tục, khả năng tích lũy tri thức và hình thành năng lực nghiên cứu dẫn dắt. Chương trình đồng thời khuyến khích các ý tưởng khoa học mới, có tính đột phá; chấp nhận rủi ro khoa học phù hợp với đặc thù nghiên cứu cơ bản, thực hiện quản lý theo kết quả và tác động khoa học.

PEBR đặt mục tiêu hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh trong lĩnh vực khoa học tự nhiên có năng lực dẫn dắt các hướng nghiên cứu tiên tiến, tạo ra các kết quả khoa học có ảnh hưởng quốc tế; nâng cao chất lượng và mức độ ảnh hưởng khoa học của nghiên cứu cơ bản Việt Nam; phát triển đội ngũ nhà khoa học trình độ cao, đặc biệt là nhà khoa học trẻ có tiềm năng dẫn dắt.

Chương trình cũng xác định ưu tiên phát triển các hướng nghiên cứu có tiềm năng tạo đột phá trong các lĩnh vực như công nghệ lượng tử, trí tuệ nhân tạo, vật liệu tiên tiến, công nghệ sinh học, năng lượng mới, công nghệ bán dẫn và các lĩnh vực trọng điểm khác theo từng thời kỳ.

Theo các chỉ tiêu đề ra, đến năm 2030 sẽ hình thành khoảng 30 nhóm nghiên cứu mạnh trong các lĩnh vực khoa học tự nhiên, trong đó có ít nhất 3 nhóm đạt trình độ dẫn dắt trong khu vực; đến năm 2035 hình thành khoảng 50 nhóm nghiên cứu mạnh, trong đó ít nhất 10 nhóm có ảnh hưởng học thuật quốc tế rõ nét.

Về công bố khoa học, Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng tỷ lệ công bố trên các tạp chí thuộc nhóm Q1 trong cơ sở dữ liệu Web of Science và các tạp chí thuộc hệ thống Nature Index lên khoảng 1,5 lần; đến năm 2035 nâng lên khoảng 2 lần so với mức trung bình giai đoạn 2021-2025 của từng lĩnh vực khoa học tương ứng.

PEBR cũng hướng tới hình thành các hướng nghiên cứu mới có khả năng phát triển thành nền tảng công nghệ lõi. Theo đó, đến năm 2030 sẽ hình thành ít nhất 10 hướng nghiên cứu mới, trong đó tối thiểu 3 hướng có tiềm năng phát triển thành nền tảng công nghệ lõi; đến năm 2035 hình thành thêm ít nhất 10 hướng nghiên cứu mới, tối thiểu 5 hướng có tiềm năng phát triển thành nền tảng công nghệ lõi.

Về phát triển nhân lực, Chương trình phấn đấu đến năm 2030 hỗ trợ, bồi dưỡng và kết nối ít nhất 500 tiến sĩ, nghiên cứu sinh, sau tiến sĩ và nhà khoa học trẻ; đến năm 2035 hỗ trợ ít nhất 1.000 nhà khoa học, trong đó có ít nhất 200 nhà khoa học trẻ có khả năng dẫn dắt nhóm nghiên cứu độc lập mang tầm quốc tế.

Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia được giao là đơn vị chủ trì tổ chức thực hiện Chương trình PEBR. Chương trình sẽ được đánh giá giữa kỳ vào năm 2030 làm cơ sở điều chỉnh mục tiêu, quy mô và cơ chế thực hiện cho giai đoạn tiếp theo.