Hình thành hệ sinh thái logistics đồng bộ

Kỹ thuật viên điều phối hoạt động kho bãi tại phòng điều hành NOC, Công viên logistics Viettel Lạng Sơn.

Tuy nhiên, trên thực tế, năng lực vận hành logistics vẫn chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng. “Điểm nghẽn” được xác định nằm ở cách tổ chức hệ thống và mức độ liên thông dữ liệu. Nếu không được tháo gỡ, đây sẽ là rào cản lớn đối với mục tiêu hình thành một hệ sinh thái logistics hiện đại, đồng bộ và cạnh tranh.

Những điểm sáng

Theo báo cáo của Chi cục Hải quan khu vực VI (đơn vị quản lý nhà nước về nghiệp vụ hải quan tại các cửa khẩu tỉnh Lạng Sơn), tính đến ngày 12/4, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua địa bàn tỉnh Lạng Sơn đạt 29,22 tỷ USD (tăng 40% so với cùng kỳ năm 2025); trong đó, xuất khẩu 9,41 tỷ USD, nhập khẩu 19,81 tỷ USD.

Đà tăng trưởng này, cùng với việc các tuyến giao thông kết nối dự kiến hoàn thiện trong năm 2026, đang đặt ra những yêu cầu mới cho tỉnh Lạng Sơn về nâng cao năng lực điều phối, giảm ùn tắc và tối ưu chi phí logistics. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số trở thành lời giải để tái tổ chức vận hành cửa khẩu, từ kiểm soát lưu lượng phương tiện, rút ngắn thời gian xử lý đến minh bạch hóa quy trình.

Tại khu vực cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị, nhiều doanh nghiệp đã chủ động triển khai các nền tảng đăng ký trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, hệ thống điều phối phương tiện và giám sát dữ liệu theo thời gian thực. Qua đó, bước đầu giúp giảm thời gian chờ, tăng vòng quay phương tiện và nâng cao hiệu suất khai thác bến bãi.

Là doanh nghiệp có thâm niên hoạt động trong lĩnh vực logistics tại khu vực cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị, từ năm 2021, Công ty cổ phần Hữu nghị Xuân Cương đã xác định công nghệ và chuyển đổi số là nền tảng cốt lõi nhằm nâng cao hiệu quả quản trị, tối ưu vận hành và phát triển bền vững. Doanh nghiệp triển khai chuyển đổi số theo lộ trình: Số hóa quy trình-tích hợp hệ thống-tiến tới xây dựng hệ sinh thái số toàn diện. Đến nay, doanh nghiệp đã hoàn thành giai đoạn số hóa quy trình nội bộ và đang triển khai tích hợp hệ thống, từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) trong quản trị, điều hành.

Việc hợp tác với SF Express (Trung Quốc) và Trung tâm logistics quốc tế Bắc Giang đầu năm 2026 cho thấy xu hướng tăng cường kết nối quốc tế để tiếp cận công nghệ và kinh nghiệm quản trị tiên tiến. Cùng với đó, doanh nghiệp cũng xác định hướng phát triển logistics xanh, từng bước đưa vào sử dụng phương tiện vận hành bằng điện như cẩu trục, xe nâng, xe vận chuyển… nhằm giảm phụ thuộc nhiên liệu truyền thống.

Mô hình logistics số do Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông Quân đội (Viettel) đầu tư là một mô hình quy mô lớn khác đang được triển khai tại tỉnh Lạng Sơn. Tại Công viên logistics Viettel, việc ứng dụng internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn và mô hình “song sinh số” (digital twin) cho phép giám sát, dự báo lưu lượng phương tiện và hàng hóa theo thời gian thực, hỗ trợ cơ quan quản lý và doanh nghiệp đưa ra quyết định điều phối hiệu quả hơn.

Theo ông Nguyễn Văn Chiến, Phó Giám đốc Công viên logistics Viettel Lạng Sơn, đơn vị đã hoàn thiện hệ thống camera AI giám sát hành trình, được triển khai phối hợp với lực lượng hải quan tại cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị. Đây là hệ thống cho phép theo dõi liên tục quá trình di chuyển của phương tiện từ cửa khẩu về khu vực tập kết, qua đó thay thế các khâu kẹp chì, niêm phong thủ công. Việc ứng dụng công nghệ không chỉ rút ngắn thời gian xử lý mà còn nâng cao tính minh bạch và bảo đảm an toàn hàng hóa trong suốt hành trình.

Năm 2026, Chi cục Hải quan khu vực VI xây dựng 68 nhiệm vụ trọng tâm, trong đó có 8 nhiệm vụ được xác định là điểm nhấn về công tác chuyển đổi số. “Quá trình chuyển đổi số, cải cách hành chính không những giúp rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, tăng cường minh bạch, nâng cao hiệu quả quản lý, cải thiện rõ rệt năng suất và chất lượng phục vụ mà còn góp phần tinh giản nguồn lực, giúp các đơn vị hải quan cửa khẩu giảm khoảng 50% nhân sự so với trước đây”, đồng chí Nguyễn Hữu Vượng, Phó Chi cục trưởng Hải quan khu vực VI chia sẻ.

Vượt qua điểm nghẽn "thiếu liên thông dữ liệu

Trên tổng thể, logistics cửa khẩu vẫn chưa hình thành một hệ sinh thái đồng bộ. Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là dữ liệu chưa được kết nối đầy đủ và chia sẻ hiệu quả giữa các bên. Theo Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lạng Sơn, từ cuối tháng 2/2022, nền tảng cửa khẩu số đã được vận hành trên phạm vi toàn tỉnh, kết nối các cơ quan, lực lượng chức năng, hải quan và doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa liên thông đầy đủ với hệ thống nền tảng quốc gia. Các doanh nghiệp đang phải nhập 39 trường thông tin, trong đó có một số trường thông tin doanh nghiệp phải nhập 2 lần trên các nền tảng của Bộ Xây dựng, Cục Hải quan… Nền tảng cửa khẩu số tỉnh Lạng Sơn mới chỉ kết nối dữ liệu với Cục Đăng kiểm và 20 trường dữ liệu của ngành hải quan. Mức độ liên thông giữa các phần mềm logistics với hệ thống của cơ quan quản lý còn hạn chế đã khiến ở cấp độ vận hành, nhiều khâu vẫn phải xử lý thủ công hoặc bán tự động.

Bên cạnh đó, các rào cản về hạ tầng và con người vẫn hiện hữu. Các cửa khẩu tại Lạng Sơn nằm ở khu vực địa hình phức tạp, hạ tầng số chưa thực sự ổn định để đáp ứng yêu cầu vận hành theo thời gian thực. Nguồn nhân lực công nghệ cao còn thiếu, trong khi chi phí đầu tư ban đầu cho các hệ thống công nghệ vẫn là áp lực đối với nhiều đơn vị. Đáng chú ý, thói quen vận hành truyền thống và tâm lý e ngại thay đổi cũng là lực cản không nhỏ đối với quá trình chuyển đổi.

Nhằm tháo gỡ bất cập, mới đây, Chi cục Hải quan khu vực VI đã chủ động tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn tối ưu hóa quy trình nghiệp vụ trên nền tảng cửa khẩu số, đề xuất cắt giảm từ 7 bước xuống còn 2-4 bước, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ như camera AI, barie tự động, thanh toán điện tử qua mã QR nhằm giảm thao tác thủ công, rút ngắn thời gian thông quan.

Giai đoạn 2026-2030 được dự báo là thời kỳ tăng tốc của logistics số. Thực tiễn cho thấy, chuyển đổi số trong logistics cửa khẩu không thể chỉ dựa vào nỗ lực riêng lẻ mà cần được tổ chức như một hệ sinh thái đồng bộ vận hành dựa trên dữ liệu; trong đó, doanh nghiệp là chủ thể triển khai và đổi mới. Cơ quan quản lý đóng vai trò kiến tạo thể chế và kết nối dữ liệu. Hạ tầng số bảo đảm vận hành liên tục, thời gian thực. Các nền tảng công nghệ được chuẩn hóa và liên thông. Vấn đề phát triển nguồn nhân lực công nghệ và xây dựng lộ trình logistics xanh cũng cần được đặc biệt quan tâm, triển khai song hành. Việc sử dụng phương tiện, thiết bị vận hành bằng điện không chỉ giúp tối ưu chi phí mà còn đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của chuỗi cung ứng toàn cầu.