Hình thành 'hệ sinh thái số chống buôn người'

Tinh vi hơn, nhiều vụ mua bán người gần đây còn núp bóng dưới hình thức “cho - nhận con nuôi”. Chiêu trò của các đối tượng là sử dụng các hội nhóm trên mạng để môi giới, mua bán trẻ em, đồng thời làm giả giấy tờ để hợp thức hóa hồ sơ.

Theo Bộ Công an, trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã điều tra 120 vụ mua bán người trong và ngoài nước, khởi tố 323 bị can. Trong 146 nạn nhân, phụ nữ chiếm đa số (71%).

Luật sư Võ Thị Anh Loan, Công ty Luật Chìa Khóa Vàng, nhìn nhận, việc phát hiện những đường dây mua bán trẻ em không chỉ là hồi chuông cảnh báo về sự liều lĩnh, tinh vi của tội phạm mua bán người mà còn cho thấy những khoảng trống trong nhận thức, quản lý và cơ chế bảo vệ trẻ em vẫn đang bị các đối tượng xấu lợi dụng.

Theo Thiếu tá Huỳnh Đỗ Tấn Thịnh, Đội Cảnh sát hình sự đặc nhiệm - Phòng Cảnh sát hình sự Công an TPHCM, phụ nữ và trẻ em gái là mục tiêu hàng đầu của các đường dây bóc lột tình dục, mại dâm, môi giới hôn nhân và mua bán trẻ sơ sinh. Thủ đoạn của tội phạm ngày càng tinh vi khi đánh trúng vào khó khăn kinh tế, khao khát đổi đời, hoặc lợi dụng niềm tin từ các mối quan hệ trên mạng. Hơn thế nữa, “thị trường” bóc lột nữ giới vốn dĩ rất rộng, bao trùm từ lạm dụng tình dục đến cưỡng ép kết hôn và sinh con. Tội phạm đang tàn nhẫn trục lợi từ hoàn cảnh khó khăn và sự dễ bị tổn thương của nạn nhân, tuyệt đối không phải vì phụ nữ “yếu” hay kém cảnh giác.

Ông nhận định, thách thức lớn nhất hiện nay là sự dịch chuyển thủ đoạn của tội phạm từ “tiếp cận trực tiếp” sang “tuyển mộ trực tuyến”. Các đối tượng dù ở tỉnh thành khác hay thậm chí ở nước ngoài vẫn có thể dễ dàng vươn “vòi bạch tuộc”, lừa gạt nạn nhân. Bằng việc núp bóng dưới các tài khoản ảo, hội nhóm kín, những mẩu quảng cáo “việc nhẹ lương cao” hay các mối quan hệ tình cảm qua mạng, chúng từng bước giăng bẫy. Thậm chí, tội phạm còn tinh vi sử dụng công nghệ AI và deepfake để tạo dựng vỏ bọc hoàn hảo, thao túng niềm tin của nạn nhân. Đáng lo ngại hơn, ranh giới giữa các hành vi lừa đảo, môi giới việc làm trái phép, xuất cảnh trái phép, cưỡng bức lao động và mua bán người đang ngày càng đan xen phức tạp.

Thiếu tá Tấn Thịnh cho biết, cùng với việc quyết liệt đấu tranh, triệt phá các đường dây mua bán người, chúng ta phải chuyển mạnh tư duy từ “tuyên truyền cho người dân biết” sang “huấn luyện để người dân có kỹ năng tự nhận diện và phản ứng”. Theo đó, ông đề xuất thành phố sớm xây dựng một “hệ sinh thái phòng ngừa trên không gian số”. Đây là mạng lưới phối hợp chặt chẽ giữa lực lượng công an, chính quyền, nhà trường, doanh nghiệp và các nền tảng mạng xã hội nhằm phát hiện sớm những tài khoản tuyển dụng bất thường và kịp thời bóc trần phương thức phạm tội mới. Đối tượng trọng tâm của công tác này không chỉ là phụ nữ, trẻ vị thành niên hay sinh viên, mà còn phải bám sát lao động nhập cư, người đang thất nghiệp và nam giới trẻ tuổi có nhu cầu tìm việc trên không gian mạng.

Luật Phòng, chống mua bán người và Nghị định 162/2025/NĐ-CP đặc biệt chú trọng công tác phát hiện, giải cứu song song với hỗ trợ nạn nhân tái hòa nhập cộng đồng thông qua việc đáp ứng nhu cầu thiết yếu, tư vấn việc làm và cho vay vốn ưu đãi. Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc triển khai đồng bộ các giải pháp, luật sư Anh Loan cho rằng: “Cơ quan tố tụng trước hết phải kiên quyết xử lý nghiêm minh, triệt phá tận gốc các đường dây, trừng trị từ kẻ chủ mưu đến đối tượng môi giới, tiếp tay. Các cơ quan chức năng cần tăng cường giám sát những lĩnh vực dễ bị trục lợi như môi giới việc làm, kết hôn có yếu tố nước ngoài, nhận con nuôi, đặc biệt là các hoạt động trên không gian mạng. Công tác tuyên truyền phải được đẩy mạnh để giúp phụ nữ, trẻ em và nhóm yếu thế chủ động nhận diện rủi ro, cùng với đó là sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường nhằm kiến tạo môi trường an toàn. Cuối cùng, nạn nhân sau giải cứu cần được hỗ trợ toàn diện về y tế, tâm lý, pháp lý và sinh kế để thực sự ổn định cuộc sống”.