Hình thành môi trường không khói thuốc và bảo vệ thế hệ trẻ
Công tác phòng, chống tác hại thuốc lá không thể chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành y tế hay một cơ quan nào, mà cần có sự chung tay của toàn xã hội, từ mỗi gia đình, người dân đến các cơ quan báo chí đều góp phần nâng cao nhận thức hình thành môi trường không khói thuốc và bảo vệ thế hệ trẻ.

Các đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại hội thảo. (Ảnh: T.Huyền)
Ngày 17/11, tại Hà Nội, Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức Hội thảo Cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại thuốc lá trong tiến trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá.
Theo Phó Cục trưởng Báo chí Đặng Khắc Lợi, thuốc lá một trong những nguyên nhân chính gây ra các bệnh không lây nhiễm, cướp đi hàng triệu sinh mạng mỗi năm trên toàn cầu. Các hợp chất độc hại trong thuốc lá như: nicotine, hắc ín và hàng trăm chất gây ung thư đã được chứng minh là tác nhân trực tiếp dẫn đến ung thư, bệnh tim mạch, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều hệ lụy sức khỏe khác. Đáng chú ý, sau hơn 13 năm triển khai thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần nâng cao nhận thức của toàn xã hội.
Tuy nhiên, theo số liệu cập nhật của Bộ Y tế, mỗi năm tại Việt Nam có khoảng 103 nghìn người tử vong do các bệnh liên quan sử dụng thuốc lá, trong đó khoảng 84.500 người tử vong do hút thuốc chủ động và 18.800 người do hút thuốc thụ động. Thuốc lá đồng thời gây gánh nặng kinh tế rất lớn, với chi phí y tế và tổn thất kinh tế ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP. Đây là gánh nặng khổng lồ đối với hệ thống y tế, ngân sách nhà nước và chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.
Đáng chú ý, quyết định cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng theo Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội (có hiệu lực từ ngày 1/1/2025) là bước ngoặt lịch sử, được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đánh giá cao. Bằng chứng thực tiễn cho thấy hiệu quả bước đầu rất rõ rệt: tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm học sinh từ 13 đến 17 tuổi giảm mạnh từ 8,1% (năm 2023) xuống dưới 1% (năm 2025); nhóm thanh niên từ 18 đến 24 tuổi giảm từ hơn 7% xuống còn 3,3%...

Phó Cục trưởng Báo chí Đặng Khắc Lợi phát biểu ý kiến tại hội thảo. (Ảnh: H.Sơn)
Kết quả nghiên cứu và giám sát không gian mạng năm 2025 của Trường đại học Y tế Công cộng (Bộ Y tế) thực hiện cho thấy: dù các điểm bán lẻ công khai đã cơ bản được xóa bỏ, nhưng có tới 34,9% cửa hàng chuyển sang hoạt động mua bán ngầm trên môi trường trực tuyến. Các đối tượng sử dụng thủ thuật ngụy trang tinh vi như đổi tên sản phẩm thành “đầu bàn chải điện”, “tinh dầu thơm phòng” để qua mặt thuật toán kiểm duyệt trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội. Đồng thời, xuất hiện xu hướng tìm kiếm chất cấm (THC) núp bóng thuốc lá điện tử. Điều này, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, lực lượng chức năng và các nền tảng số để bịt kín khoảng trống trên không gian mạng, ông Đặng Khắc Lợi cho biết thêm.
Đồng quan điểm nêu trên, ông Vũ Văn Tiến, đại biểu Quốc hội khóa XVI cho rằng, cần kiểm soát chặt chẽ việc trưng bày thuốc lá tại các cửa hàng, quầy bán lẻ, bởi hoạt động này có thể làm gia tăng sự chú ý, tạo tiếp xúc thường xuyên với sản phẩm, đặc biệt là trẻ em, thanh thiếu niên. Khi quảng cáo thuốc lá đã bị nghiêm cấm, không thể để việc trưng bày trở thành hình thức quảng bá trá hình; đồng thời cần có chính sách giá thuốc lá phù hợp, tránh tình trạng giá quá thấp khiến người dân dễ tiếp cận, trong khi ngân sách và hệ thống y tế phải gánh chịu những tổn thất do tác hại thuốc lá gây ra.
Do vậy, trong dự thảo sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cần cụ thể hóa quy định này bằng hướng dẫn rà soát, kiểm soát các hình ảnh hút thuốc trong phim ảnh, chương trình truyền hình, tránh việc hình ảnh nhân vật sử dụng thuốc lá vô tình tạo hiệu ứng cổ súy cho hành vi hút thuốc. Nghiên cứu mở rộng việc hạn chế hình ảnh thuốc lá trong các sản phẩm âm nhạc, đặc biệt là những bài hát có nội dung nhắc đến thuốc lá theo hướng lãng mạn hóa, dễ tạo sự tò mò, bắt chước ở giới trẻ, nhằm mở rộng phạm vi truyền thông phòng, chống tác hại thuốc lá trong đời sống văn hóa.
Mặt khác, công tác phòng, chống tác hại thuốc lá không thể chỉ là nhiệm vụ của riêng ngành y tế hay một cơ quan nào, mà cần có sự chung tay của toàn xã hội, từ mỗi gia đình, người dân đến các cơ quan báo chí đều góp phần nâng cao nhận thức hình thành môi trường không khói thuốc và bảo vệ thế hệ trẻ, đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến cho biết thêm.

Các đại biểu trao đổi thông tin tại hội thảo. (Ảnh: H.Sơn)
Trong khi đó, liên quan tới các sản phẩm thuốc lá mới và thực trạng sử dụng trong giới trẻ hiện nay, ông Nguyễn Tuấn Lâm đến từ Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam cho biết: Hiện có nhiều loại thuốc lá thế hệ mới trong đó gồm: Thuốc lá điện tử có nicotine, thuốc lá điện tử không chứa nicotine; thuốc lá nung nóng, nhóm các sản phẩm thuốc lá mới như túi nicotine (để ngậm). Trong đó, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng gây nhiều nguy cơ bệnh mãn tính giống như thuốc lá thông thường như: suy giảm chức năng phổi do tắc nghẽn; rối loạn chức năng mạch máu, cơ xơ cứng mạch máu, huyết khối, xơ vữa động mạch, nhồi máu cơ tim, bệnh động mạch vành, tăng huyết áp và đột quỵ; làm tổn thương DNA gây tăng nguy cơ ung thư, tăng kháng hóa trị liệu; bệnh viêm lợi, sâu răng, mất xương quanh răng, tổn thương niêm mạc miệng, tăng nguy cơ nhiễm trùng miệng…
Vì vậy, cần đưa quy định cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, quá cảnh, quảng cáo, tàng trữ, sử dụng, chứa chấp thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá mới khác vào dự thảo sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá; bổ sung quy định cấm sản xuất, buôn bán linh kiện, cấu phần của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá mới khác; tập trung vào ngăn chặn nguồn cung, ngăn việc nhập lậu, buôn bán và quảng cáo, hơn là xử phạt cá nhân.
Tại hội thảo, các đại biểu đã cùng trao đổi, thảo luận việc hoàn thiện hành lang pháp lý cấm toàn diện các sản phẩm thuốc lá mới; nhận diện, ngăn chặn quảng cáo và mua bán trá hình trên môi trường số; tăng cường cảnh báo sức khỏe trên bao bì, điểm bán; phát huy vai trò của chính sách thuế, giá và nâng cao hiệu quả thực thi môi trường không khói thuốc…
