Hình thành thế hệ độc giả mới cho đô thị tri thức

Mùa xuân 2026 mang ý nghĩa đặc biệt khi Thành phố bước vào năm đầu tiên vận hành theo mô hình mới sau sáp nhập. Trong bối cảnh đó, ngành văn hóa xác định mở rộng không gian đọc và lan tỏa tri thức đến cộng đồng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm.

Điểm nhấn chào đón mùa xuân mới là Lễ hội Đường sách Tết Bính Ngọ 2026, được tổ chức với quy mô kỷ lục hơn 13.000 m² và triển khai đồng thời tại ba địa điểm: đường Lê Lợi (phường Sài Gòn), Công viên Thành phố mới (phường Bình Dương) và Nhà Truyền thống Cách mạng (phường Vũng Tàu).

Chia sẻ với Tri Thức - Znews, ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao TP.HCM nhấn mạnh, việc mở rộng không gian lễ hội không chỉ là hoạt động mang tính biểu tượng trong dịp xuân đầu tiên sau sáp nhập, mà còn thể hiện tầm nhìn dài hạn về xây dựng thế hệ độc giả mới, phát triển văn hóa gắn với công nghệ và công nghiệp văn hóa, qua đó góp phần hình thành một TP.HCM đáng sống, nơi người dân được tiếp cận và thụ hưởng đầy đủ các giá trị tinh thần phong phú, văn minh.

Xây dựng một thế hệ yêu sách

Lễ hội Đường sách Tết không chỉ hướng đến những độc giả vốn yêu sách, mà còn tạo điều kiện để người dân, đặc biệt là các bạn trẻ, từng bước hình thành thói quen đọc và tiếp cận tri thức thông qua sách. Bên cạnh các không gian triển lãm, giới thiệu xuất bản phẩm, một điểm nhấn đáng chú ý là mô hình “ATM sách”, khuyến khích người dân trao tặng và chia sẻ sách cho nhau, qua đó lan tỏa tinh thần đọc sách theo cách gần gũi, thiết thực.

Đáng chú ý, lễ hội dành riêng những không gian trải nghiệm cho thiếu niên, nhi đồng với các hoạt động vui chơi, cà phê sách, sinh hoạt đọc, nhằm giúp các em tiếp cận sách trong môi trường thân thiện, vừa giải trí vừa bồi đắp thói quen đọc một cách tự nhiên.

Thông điệp xuyên suốt mà Ban tổ chức gửi gắm là từng bước hình thành một thế hệ độc giả mới - những người thực sự yêu thích sách và coi đọc sách là nhu cầu thường xuyên. Trong bối cảnh giới trẻ ngày càng chịu nhiều tác động từ công nghệ, việc tổ chức các hoạt động đa dạng, sáng tạo về sách được kỳ vọng sẽ đặt nền móng để sau khoảng một thập kỷ, xã hội có thêm một thế hệ biết tìm kiếm, khai thác và làm giàu tri thức từ sách.

Ông Nguyễn Ngọc Hồi - Phó giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao TP.HCM - chia sẻ về chiến lược phát triển văn hóa của TP.HCM sau sáp nhập. Ảnh: Phương Lâm.

Điểm nhấn nổi bật là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào công cụ tra cứu sách. Tại khu vực riêng, khách tham quan có thể sử dụng AI để tìm kiếm nhanh chóng theo tên sách, chủ đề hoặc thể loại mong muốn. Song song đó, lễ hội còn giới thiệu nhiều đầu sách chuyên đề về AI, giúp người đọc vừa trải nghiệm công nghệ, vừa tiếp cận tri thức về chính lĩnh vực này

Bên cạnh đó, không gian tặng sách - ATM sách - được bổ sung hình thức sách nói nhằm mở rộng phương thức tiếp cận. Thông qua các tài khoản sách nói trên thiết bị di động, người dân có thể “nghe sách” thay cho việc đọc truyền thống, phù hợp với những người bận rộn nhưng vẫn có nhu cầu tiếp nhận tri thức.

Một giải pháp khác là ứng dụng quét mã QR để truy cập sách điện tử và dịch vụ mượn sách trực tuyến. Chỉ với điện thoại thông minh, người dùng có thể tiếp cận thư viện số, lựa chọn và mượn các tựa sách yêu thích mà không cần trực tiếp đến thư viện, góp phần hình thành thói quen đọc trong môi trường số.

Ngoài ra, lễ hội còn khai thác các công nghệ trình diễn và tương tác như 3D Mapping, thực tế ảo… nhằm tạo sức hút cho không gian khuyến đọc, qua đó kết nối hài hòa giữa công nghệ và sách, đưa văn hóa đọc đến gần hơn với cộng đồng.

'Mùa xuân đầu tiên' trên siêu đô thị

Không riêng Lễ hội Đường sách, nhiều chương trình văn hóa, thể dục thể thao trọng điểm của Thành phố trong dịp Tết năm nay đều được triển khai đồng loạt tại cả ba khu vực với quy mô mở rộng. Từ bắn pháo hoa, đường hoa Tết đến các chương trình biểu diễn nghệ thuật đều được đầu tư lớn hơn, không chỉ tập trung ở khu vực trung tâm mà còn lan tỏa đến các không gian đô thị mới.

Mục tiêu của cách làm này là bảo đảm người dân ở mọi khu vực, kể cả Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, đều được đón Tết trong không khí rộn ràng, sôi động và giàu bản sắc, không có sự khác biệt về mức độ thụ hưởng so với khu vực trung tâm.

Thông qua các hoạt động đa dạng, Thành phố hướng đến xây dựng một đô thị đáng sống, nơi người dân được tận hưởng mùa xuân nghĩa tình, vui tươi và tiết kiệm, đồng thời được hòa mình vào các không gian văn hóa, thể thao lành mạnh. Trong đó, Lễ hội Đường sách Tết đóng vai trò đưa sách đến gần cộng đồng, góp phần hình thành và nuôi dưỡng thói quen tiếp cận tri thức từ sách trong đời sống hàng ngày

Sau sáp nhập, Sở Văn hóa và Thể thao xác định xây dựng chiến lược phát triển văn hóa đọc theo hướng bền vững, lấy mục tiêu hình thành một thế hệ độc giả mới - những người thực sự yêu sách và xem đọc sách là nhu cầu tự thân - làm trọng tâm. Theo đó, Sở tham mưu lãnh đạo Thành phố thúc đẩy việc tạo lập thói quen đọc trong đời sống hàng ngày, để người dân có thể tiếp cận sách ở mọi lúc, mọi nơi, từ trên các phương tiện công cộng, trong lúc thư giãn đến trước giờ nghỉ ngơi. Kỳ vọng đặt ra là khi cần tìm kiếm tri thức, sách sẽ trở thành lựa chọn đầu tiên của mỗi người.

Chiến lược này đặc biệt chú trọng nhóm đối tượng thiếu niên, nhi đồng thông qua các hoạt động gắn với môi trường học đường. Bên cạnh các tiết đọc sách, Sở sẽ tăng cường tổ chức giao lưu, đối thoại, chia sẻ cùng các Đại sứ Văn hóa đọc, giúp học sinh nhận thấy giá trị thực tiễn của sách trong học tập và cuộc sống. Đồng thời, nhiều sân chơi như hội sách thiếu nhi, các cuộc thi về sách và mô hình không gian đọc tại khu dân cư, chung cư sẽ được triển khai, tạo điều kiện để các em đọc sách, thuyết trình, trao đổi và được khuyến khích phát triển kỹ năng.

Ông Nguyễn Ngọc Hồi (bên trái) cùng bà Trần Thị Diệu Thúy (thứ hai, bên phải) trong buổi kiểm tra Lễ hội Đường sách Tết.

Trong thời gian tới, ngành văn hóa cũng dự kiến mời các diễn giả, tác giả uy tín trên thế giới đến giao lưu, truyền cảm hứng cho giới trẻ, trong đó có Han Kang (nhà văn Hàn Quốc đoạt giải Nobel). Những hoạt động này sẽ được tổ chức tại các trường học, đại học, qua đó góp phần khơi dậy niềm yêu thích sách và tạo động lực mạnh mẽ cho thế hệ trẻ tiếp cận, gắn bó lâu dài với văn hóa đọc.

Về định hướng phát triển văn hóa trong tổng thể siêu đô thị Thành phố Hồ Chí Minh, ngành văn hóa xác định mục tiêu trở thành một trong những địa phương đóng góp tích cực vào việc hiện thực hóa Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa. Song song đó, Thành phố chú trọng xây dựng nền tảng văn hóa vững chắc để tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế, thông qua việc thúc đẩy các lĩnh vực công nghiệp văn hóa - nhóm ngành đang nhận được sự quan tâm, đầu tư mạnh mẽ từ lãnh đạo Thành phố.

Thời gian qua, lãnh đạo Thành ủy đã có các buổi tiếp xúc, làm việc với cộng đồng doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa nhằm lắng nghe đề xuất, gợi ý và tìm giải pháp phát triển văn hóa gắn với kinh tế sáng tạo, qua đó đóng góp thiết thực vào sự phát triển chung của đô thị.

Với chủ đề "Xuân hội tụ - Vững bước vươn mình", Lễ hội Đường sách Tết 2026 phục vụ du khách, người dân TP.HCM tại 3 điểm phường Sài Gòn, Bình Dương, Vũng Tàu từ ngày 15 đến 22/2. Ảnh: Khương Nguyễn.

Một lợi thế lớn của Thành phố sau sáp nhập là sở hữu không gian văn hóa đa dạng: khu vực trung tâm hiện đại, Bình Dương với hệ thống làng nghề truyền thống phong phú và Bà Rịa - Vũng Tàu mang đậm bản sắc văn hóa biển đảo. Đây được xem là những nền tảng quan trọng để hình thành các sản phẩm văn hóa đặc trưng, giàu giá trị.

Trên cơ sở đó, việc phát huy các loại hình nghệ thuật truyền thống như cải lương, kết hợp với di sản văn hóa, làng nghề và bản sắc biển đảo sẽ tạo nên bức tranh văn hóa đa sắc, mở ra dư địa phát triển mới cho ngành văn hóa, thể thao Thành phố, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa - một trong những động lực tăng trưởng quan trọng trong giai đoạn tới.

Cảm ơn ông đã dành thời gian!

Phương Lâm - Đức An