Lì xì tri thức: Phong bao đỏ mở ra cách nghĩ mới về Tết và việc học

TS Giáo dục Nguyễn Thụy Anh nhìn nhận hiện tượng này với một sự thận trọng cần thiết, nhưng cũng không giấu sự kỳ vọng nếu xã hội biết cách nuôi dưỡng.

Khi sách bước vào phong bao đỏ

Theo TS Nguyễn Thụy Anh, lì xì tri thức không phải là một ý tưởng ngẫu hứng. Nó gắn chặt với phong trào đọc sách và những nỗ lực xây dựng văn hóa đọc đã được khơi dậy suốt khoảng một thập kỷ qua.

“Xu hướng lì xì trẻ em bằng sách là một hiện tượng khá thú vị liên quan đến phong trào đọc sách và các nỗ lực xây dựng văn hóa đọc trong 10 năm nay”, chị cho biết.

TS Giáo dục Nguyễn Thụy Anh

Tuy nhiên, hiện tượng này mới chỉ xuất hiện ở một bộ phận nhất định, chủ yếu là những phụ huynh đã có sẵn mối quan tâm đến việc đọc và tự học của con. Để trở thành một nét văn hóa chung, theo chị, là một chặng đường dài.

“Một hiện tượng không dễ trở thành thói quen xã hội rồi thành một ‘tập tục’ lành mạnh lâu dài. Chúng ta phải có ý thức xây đắp, cổ xúy nó” TS Thụy Anh nhấn mạnh, đồng thời cho rằng vai trò của truyền thông, các tổ chức xã hội và định hướng chính sách là rất quan trọng trong việc tạo hiệu ứng lan tỏa.

Nói cách khác, lì xì tri thức chỉ có thể vượt qua ranh giới của một “trend đẹp” nếu được đặt trong một chiến lược nuôi dưỡng văn hóa đọc nghiêm túc và lâu dài.

Sự chuyển dịch trong tư duy nuôi dạy con

Việc nhiều gia đình cân nhắc thay thế hoặc bổ sung tiền mừng tuổi bằng sách phản ánh một sự thay đổi đáng chú ý trong tư duy giáo dục. Theo TS Nguyễn Thụy Anh, đây là một tín hiệu tích cực.

“Việc này thể hiện sự tích cực trong tư duy giáo dục của các bậc phụ huynh, muốn tìm cách lôi cuốn con trẻ đến với việc đọc và tự học, xây dựng phông nền tri thức và cảm xúc bền vững cho con trong thời đại số”, chị phân tích.

Dù ủng hộ tinh thần của lì xì tri thức, TS Nguyễn Thụy Anh không cho rằng nên xóa bỏ hoàn toàn phong tục mừng tuổi bằng tiền.

Trong bối cảnh trẻ em lớn lên giữa “biển” thông tin khổng lồ, việc tiếp cận tri thức không còn là vấn đề thiếu hay thừa thông tin mà là năng lực tư duy để xử lý thông tin đó.

“Chúng ta ‘ngụp lặn’ trong biển kiến thức vô cùng phong phú, nhưng nếu không có phương pháp tư duy tốt, ta cũng có thể bị ‘chìm’ hoặc chỉ tiếp nhận trên bề mặt” TS Thụy Anh nói. Theo chị, đọc sách từ sớm chính là cách kích hoạt và rèn luyện các thao tác tư duy nền tảng cho trẻ, điều mà không phải bất kỳ nội dung số nào cũng làm được.

Ở góc nhìn này, lì xì tri thức không đơn thuần là một món quà mà là một thông điệp giáo dục: tri thức có giá trị và việc học có thể bắt đầu từ niềm vui.

Dù ủng hộ tinh thần của lì xì tri thức, TS Nguyễn Thụy Anh không cho rằng nên xóa bỏ hoàn toàn phong tục mừng tuổi bằng tiền. Ngược lại, chị đề xuất một cách dung hòa.

Theo gợi ý của TS Thụy Anh, gia đình có thể tặng sách kèm theo một phong bao lì xì với các mệnh giá nhỏ, đa dạng. Cách làm này vừa giữ được tinh thần may mắn đầu năm của phong tục truyền thống, vừa gửi gắm một thông điệp mới về giá trị của việc đọc. Khi được thực hiện đồng bộ trong cộng đồng, nó có thể tạo ra một sự thay đổi đáng kể trong cách trẻ nhìn nhận cả đồng tiền lẫn tri thức.

“Trẻ hiểu được hàm ý tốt đẹp, một lời chúc may mắn đầu năm, đồng thời tạo được niềm vui đọc sách, nhắc nhau ý nghĩa của việc ‘nhặt cho đầy bồ chữ’”, chị chia sẻ.

Một trong những băn khoăn lớn nhất xoay quanh lì xì tri thức là nguy cơ vô tình tạo thêm áp lực học tập cho trẻ. TS Nguyễn Thụy Anh thừa nhận lo ngại này hoàn toàn có cơ sở nhưng vấn đề không nằm ở cuốn sách mà ở cách người lớn trao nó cho trẻ.

“Nếu người lớn quan trọng hóa việc lì xì bằng sách, tranh thủ ‘nhồi’ những cuốn sách mà người lớn mong muốn trẻ đọc, bày tỏ thái quá sự quan trọng của việc học. Khi đó, phong bao lì xì không còn là niềm vui đầu năm, mà trở thành một lời nhắc nhở nặng nề về thành tích”, chị nói.

Theo TS Thụy Anh, chìa khóa nằm ở thái độ của phụ huynh, không “nâng cao quan điểm”, không răn dạy quá nhiều.

“Hãy nghĩ đơn giản là một món quà sách năm mới. Sách được chọn nên phù hợp với lứa tuổi, sở thích của trẻ và nếu có thể, mang không khí Tết – mùa xuân. Khi trẻ cảm nhận được sự tinh tế và trân trọng trong món quà, cảm xúc tích cực sẽ đến một cách tự nhiên”, chị nói.

Giữ hài hòa trong một xã hội còn nặng so sánh

Trong thực tế, không ít gia đình e dè với lì xì tri thức vì tâm lý so sánh mệnh giá vẫn còn rất nặng. TS Nguyễn Thụy Anh cho rằng đây là vấn đề không mới và nguyên nhân sâu xa nằm ở cách người lớn đã làm “biến dạng” phong tục mừng tuổi.

“Chúng ta cũng cần bảo vệ, ‘cứu lấy’ phong tục này bằng cách thay đổi tư duy tặng tiền mệnh giá lớn vốn chỉ mới hình thành trong vài chục năm gần đây”, chị thẳng thắn. Song song với đó, chị đề xuất vai trò của nhà trường trong việc giáo dục trẻ về ý nghĩa thực sự của mừng tuổi, để chính các em cũng có “sức đề kháng” trước sự so sánh vật chất.

Những chi tiết nhỏ, theo TS Thụy Anh, có thể tạo nên sự khác biệt lớn như hướng dẫn trẻ ngắm phong bao được trang trí đẹp, trò chuyện về thông điệp đầu năm thay vì vội vàng xé ra đếm tiền; cho trẻ tham gia chuẩn bị phong bao lì xì để đi mừng tuổi, để các em cảm nhận được sự trân trọng và niềm vui của việc cho – nhận.

Lì xì tri thức, suy cho cùng, không phải là câu chuyện của sách hay tiền mà là cách người lớn gửi gắm giá trị sống cho trẻ trong những khoảnh khắc đầu năm. Qua những chia sẻ của TS Giáo dục Nguyễn Thụy Anh có thể thấy rằng nếu được thực hiện một cách tinh tế, không cực đoan, không áp đặt, việc tặng sách ngày Tết hoàn toàn có thể song hành với phong tục truyền thống, làm phong phú thêm ý nghĩa của mừng tuổi.

Tết vì thế không chỉ đánh dấu một năm mới mà còn mở ra những cách nghĩ mới nhẹ nhàng nhưng đủ sâu đủ để nuôi dưỡng tình yêu tri thức từ những phong bao đỏ đầu xuân.

Thùy Linh