Hộ kinh doanh trong bức tranh tăng trưởng: Khơi thông nguồn lực, mở rộng dư địa phát triển
Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai chữ số, việc mở rộng dư địa phát triển không chỉ phụ thuộc vào các siêu dự án hay những doanh nghiệp đầu tàu mà còn ở việc khơi thông năng lực của hàng triệu hộ kinh doanh - những "tế bào" chiếm hơn 95% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, duy trì duy trì dòng chảy thương mại mỗi ngày, đóng góp 30% GDP cả nước.
Đến nay, năm 2026 ghi nhận những chuyển động đáng chú ý trong tư duy hoạch định chính sách, khi mục tiêu tăng cường hiệu quả quản lý ngày càng được đặt song hành với yêu cầu duy trì và mở rộng dư địa phát triển cho khu vực kinh tế tư nhân. Trong bối cảnh đó, đề xuất giảm 30% thuế thu nhập trong năm 2026 - 2027 đối với hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp có doanh thu đến 10 tỷ đồng của Chính Phủ cho thấy rõ hơn cách chính sách tài khóa đang được sử dụng như một công cụ hỗ trợ tăng trưởng, không chỉ bằng việc giảm nghĩa vụ trước mắt mà còn thông qua việc giữ lại thêm nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Toàn cảnh hội thảo.
Phát biểu Hội thảo “Hộ kinh doanh và động lực tăng trưởng” diễn ra ngày 21/8/2026 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức, bà Nguyễn Thị Bích Thủy, Phó Trưởng phòng, Phòng Hỗ trợ doanh nghiệp, hộ kinh doanh, Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính cho biết:“Nhìn tổng thể, các chính sách được trình bày cho thấy định hướng hỗ trợ khu vực hộ kinh doanh và kinh tế tư nhân đang tập trung vào cải thiện môi trường kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ, mở rộng khả năng tiếp cận đất đai và nguồn lực, hỗ trợ tài chính tín dụng, thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực và mở rộng thị trường quốc tế.”
Bà Nguyễn Thị Bích Thủy, Phó Trưởng phòng, Phòng Hỗ trợ doanh nghiệp, hộ kinh doanh, Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính phát biểu tại sự kiện.
Tuy nhiên, trên thực tế, hộ kinh doanh không chỉ thực hiện nghĩa vụ thuế mà còn đồng thời thích ứng với các yêu cầu về kế toán, hóa đơn điện tử, công nghệ, thủ tục hành chính và những quy định chuyên ngành liên tục được cập nhật. Khi nhiều thay đổi cùng phát sinh trong một giai đoạn, chi phí thực thi không còn nằm ở từng nghĩa vụ riêng lẻ mà trở thành tổng áp lực lên cùng một hoạt động kinh doanh.
Đại diện Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí (Bộ Tài chính), bà Cao Thị Thanh Lan cũng nhìn nhận rằng ngưỡng doanh thu không phải là vấn đề duy nhất. Trong quá trình chuyển sang phương thức quản lý và kê khai mới, hộ kinh doanh vẫn gặp nhiều khó khăn về cách thức thực hiện nghĩa vụ thuế, kế toán, hóa đơn và khả năng thích ứng với các yêu cầu mới.
Bà Cao Thị Thanh Lan - Đại diện Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí (Bộ Tài chính) phát biểu tại sự kiện.
Đặc điểm của khu vực hộ kinh doanh khiến tác động này càng cần được lưu ý. Khác với doanh nghiệp có bộ phận kế toán, pháp chế hay công nghệ chuyên trách, một chủ hộ có thể đồng thời đảm nhiệm việc bán hàng, nhập hàng, quản lý tồn kho, theo dõi dòng tiền và thực hiện các nghĩa vụ hành chính. Vì vậy, chỉ một điều chỉnh nhỏ trên văn bản có thể kéo theo nhiều thay đổi trong thực tế vận hành, từ thời gian cập nhật quy định, cách sử dụng phần mềm đến việc sắp xếp nhân lực và cơ sở vật chất.
Cũng trong khuôn khổ Hội thảo “Hộ kinh doanh và động lực tăng trưởng”, đề xuất cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán trong Dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá được nêu như một trường hợp cụ thể cho thấy yêu cầu phải cân bằng giữa mục tiêu quản lý và khả năng thực thi. Với đặc thù nhiều cửa hàng tạp hóa có diện tích nhỏ, quầy bán đồng thời là nơi lưu giữ hàng hóa, việc cấm trưng bày toàn diện có thể buộc hộ kinh doanh phải cải tạo quầy kệ, bổ sung tủ che, thay đổi cách lưu trữ và quy trình phục vụ khách, qua đó làm phát sinh thêm chi phí và những tình huống khó xác định trong thực thi. Đại diện hộ kinh doanh vì vậy đề nghị cân nhắc chỉ hạn chế trưng bày tại những vị trí có thể nhìn thấy từ bên ngoài điểm bán, thay vì cấm toàn bộ không gian bên trong, qua đó vẫn hạn chế sự tiếp xúc của công chúng với sản phẩm nhưng duy trì khả năng lưu trữ và thực hiện giao dịch hợp pháp tại cửa hàng. Đồng thời, nếu áp dụng quy định mới, các hộ kinh doanh mong muốn có khoảng chuyển tiếp từ 18–24 tháng, đi kèm hướng dẫn cụ thể để người kinh doanh có đủ thời gian hiểu quy định, chuẩn bị cơ sở vật chất và điều chỉnh hoạt động trước khi thực hiện đầy đủ.
Mục tiêu tăng trưởng hai chữ số được hiện thực hóa từ hàng triệu quyết định đầu tư, mở rộng và tuyển dụng ở cấp độ doanh nghiệp và hộ kinh doanh. Những quyết định ấy chịu tác động trực tiếp từ chất lượng môi trường chính sách: một khoản thuế được giảm có thể trở thành vốn tái đầu tư; một thủ tục được đơn giản hóa có thể giải phóng nguồn lực; một quy định với pham vi và lộ trình phù hợp có thể giúp thị trường chủ động thích ứng thay vì phát sinh thêm chi phí và rủi ro.
Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là ban hành thêm các chính sách hỗ trợ, mà phải bảo đảm các chính sách cùng vận động theo một hướng phát triển như giảm nghĩa vụ phải đi cùng kiểm soát chi phí thực thi; yêu cầu quản lý mới phải được đánh giá đầy đủ về tác động; phạm vi điều chỉnh phải tương xứng với mục tiêu và những thay đổi lớn cần có đủ thời gian chuyển tiếp.
Khi các nguyên tắc này được bảo đảm, việc tăng cường quản lý nhà nước không còn đồng nghĩa với thu hẹp dư địa tăng trưởng, và tăng trưởng cũng không phải đánh đổi bằng việc nới lỏng các yêu cầu quản lý. Một hệ thống chính sách hiệu quả phải vừa bảo đảm kỷ cương, vừa nuôi dưỡng và phát triển nguồn lực và niềm tin để người kinh doanh tiếp tục đầu tư, mở rộng và đóng góp vào động lực, mục tiêu tăng trưởng chung.
