Hồ sơ 116/2026: Nửa thế kỷ tìm người liệt sĩ được an táng tại “Đông ngã ba Lộc Tấn 1 km”

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Thượng sĩ Nguyễn Văn Lập, Tiểu đội trưởng thuộc đơn vị C16, quê xã Yên Mạc, tỉnh Ninh Bình, hy sinh tại mặt trận phía Nam, gia đình vẫn chưa tìm được phần mộ của ông; nên đã gửi thư cho Dự án Dự án “Sáng kiến Tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh” (TTU-VWAI) đề nghị trợ giúp.

Giữa những thông tin ít ỏi còn lại, dòng ghi chú “Đông ngã ba Lộc Tấn 1 km” đang mở ra một hy vọng mới, nhưng cũng đặt ra nhiều câu hỏi cần được Dự án TTU-VWAI, các cơ quan chức năng, cựu chiến binh và đồng đội năm xưa cùng xác minh.

1. Người con của quê hương Yên Mạc mãi mãi nằm lại tuổi hai mươi hai

Liệt sĩ Nguyễn Văn Lập sinh năm 1950, nguyên quán Yên Mô Thượng, xã Yên Mạc, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình, nay thuộc xã Yên Mạc, tỉnh Ninh Bình. Trong quân ngũ, ông mang cấp bậc Thượng sĩ, giữ chức vụ Tiểu đội trưởng, thuộc đơn vị C16.

Theo thông tin gia đình lưu giữ và dữ liệu tra cứu trên trang chính sách quân đội, liệt sĩ Nguyễn Văn Lập hy sinh ngày 04/4/1972 tại mặt trận phía Nam. Khi ấy, ông mới 22 tuổi – độ tuổi đẹp nhất của một đời người, còn biết bao dự định chưa kịp thực hiện.

Tấm giấy báo tử đã nhuốm màu thời gian ghi những thông tin ngắn gọn về người chiến sĩ quê Ninh Bình: Nguyễn Văn Lập, sinh năm 1950, cấp bậc Thượng sĩ, chức vụ Tiểu đội trưởng, đơn vị C16, nguyên quán Yên Mô Thượng, Yên Mạc, Yên Mô, Ninh Bình; hy sinh tại mặt trận phía Nam trong trường hợp chiến đấu chống Mỹ cứu nước và được xác nhận là liệt sĩ.

Những dòng chữ hành chính ngắn ngủi ấy là tất cả những gì gia đình còn có thể nương tựa để hình dung về chặng đường cuối cùng của người thân. Đằng sau hai chữ “hy sinh” là một cuộc chiến đấu khốc liệt; đằng sau cụm từ “mặt trận phía Nam” là một không gian quá rộng lớn, trải qua nhiều lần thay đổi địa giới, địa danh và đơn vị quản lý.

Ghi nhận những cống hiến của liệt sĩ Nguyễn Văn Lập đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, năm 1993, Chủ tịch nước đã truy tặng ông Huân chương Chiến sĩ vẻ vang hạng Ba. Tấm huân chương được gia đình gìn giữ trang trọng, vừa là niềm tự hào, vừa nhắc nhớ một món nợ tâm linh vẫn chưa thể hoàn thành: tìm được nơi người liệt sĩ đang yên nghỉ.

2. Lời báo tin về một ngôi mộ bên suối

Ông Nguyễn Văn Lập là em trai của ông ngoại anh Phạm Văn Nhưng. Đối với thế hệ con cháu, liệt sĩ không chỉ là một cái tên trên giấy báo tử hay trong danh sách người có công. Ông là một thành viên của gia đình đã ra đi từ tuổi thanh xuân và chưa một lần trở về.

Theo lời những người lớn tuổi kể lại, sau khi liệt sĩ Nguyễn Văn Lập hy sinh, một đồng đội từng về báo tin rằng ông được an táng bên cạnh một con suối. Giữa hoàn cảnh chiến tranh ác liệt, việc mai táng đồng đội thường phải tiến hành khẩn trương, địa điểm chủ yếu được ghi nhớ bằng những dấu mốc tự nhiên như bìa rừng, bờ suối, ngã ba đường, quả đồi hoặc khoảng cách đến một địa danh quân sự.

Thông tin “an táng bên cạnh suối” vì thế trở thành ký ức quan trọng được truyền lại trong gia đình. Sau ngày đất nước hòa bình, người đồng đội từng báo tin đã tìm về khu vực cũ với mong muốn xác định lại phần mộ, nhưng cảnh vật chiến trường đã đổi thay và ông không còn tìm thấy dấu tích.

Hơn 50 năm là một khoảng thời gian rất dài. Dòng suối có thể đổi dòng, rừng cây có thể bị khai phá, những con đường mới được mở ra và địa giới hành chính nhiều lần điều chỉnh. Những dấu mốc từng rất rõ đối với người lính năm xưa có thể đã biến mất hoặc mang tên gọi khác. Cũng không loại trừ khả năng phần mộ đã được các lực lượng quy tập qua nhiều đợt nhưng thông tin nhận dạng không còn đầy đủ, trở thành một trong những ngôi mộ liệt sĩ chưa biết tên tại các nghĩa trang trong khu vực.

Dẫu vậy, gia đình chưa bao giờ từ bỏ hy vọng. Thế hệ trước chưa tìm thấy thì thế hệ sau lại tiếp tục. Anh Phạm Văn Nhưng, đại diện gia đình, đã thu thập, đối chiếu từng tài liệu, tìm kiếm trên các nguồn dữ liệu và gửi lời đề nghị hỗ trợ tới Dự án “Sáng kiến Tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh” – TTU-VWAI.

“Ông là em trai của ông ngoại cháu. Đến nay gia đình vẫn chưa có thông tin cụ thể về nơi an táng. Cháu thấy Dự án có nhiều tư liệu về vùng Lộc Ninh nên rất mong nhận được sự giúp đỡ”, anh Nhưng chia sẻ.

Đó không chỉ là lời nhờ cậy của một người cháu. Đó còn là tiếng lòng của cả một gia đình đã chờ đợi qua nhiều thế hệ.

3. Đầu mối “Đông ngã ba Lộc Tấn 1 km”

Trong quá trình tra cứu trên trang thông tin điện tử về chính sách quân đội, gia đình phát hiện một hồ sơ mang tên Nguyễn Văn Lập với các dữ liệu: sinh năm 1950, quê quán Yên Mạc, Yên Mô, Ninh Bình; hy sinh ngày 04/4/1972; nơi an táng được ghi là “Đông ngã ba Lộc Tấn 1 km”.

Bốn yếu tố quan trọng gồm họ tên, năm sinh, quê quán và ngày hy sinh đều trùng khớp với thông tin gia đình đang lưu giữ. Bởi vậy, dòng địa danh ngắn ngủi ấy có thể là đầu mối đáng chú ý nhất trong hành trình tìm kiếm phần mộ liệt sĩ Nguyễn Văn Lập.

Lộc Tấn là địa bàn gắn với chiến trường Lộc Ninh, nơi từng diễn ra nhiều trận đánh quyết liệt trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Đặc biệt, đầu tháng 4/1972 là thời điểm chiến sự tại khu vực Lộc Ninh và vùng phụ cận diễn biến hết sức ác liệt. Thời gian hy sinh của liệt sĩ Nguyễn Văn Lập nằm đúng trong giai đoạn lịch sử ấy.

Tuy nhiên, “Đông ngã ba Lộc Tấn 1 km” mới chỉ là một chỉ dẫn ban đầu, chưa đủ để kết luận về vị trí phần mộ hiện nay. Muốn xác định chính xác cần đối chiếu thêm bản đồ quân sự, sơ đồ mai táng, nhật ký tác chiến, danh sách thương vong, hồ sơ quy tập, phiên hiệu đầy đủ của đơn vị C16 và lời kể của những người từng trực tiếp chiến đấu trên địa bàn.

Một chi tiết cũng cần được cơ quan chuyên môn kiểm tra kỹ: tài liệu tra cứu và thông tin gia đình xác định ngày hy sinh là 04/4/1972, trong khi nét chữ trên bản sao giấy báo tử có dấu hiệu có thể được đọc thành ngày 05/4/1972. Sự chênh lệch một ngày tuy nhỏ nhưng có thể liên quan đến thời điểm chiến đấu, thời điểm lập danh sách hoặc sai lệch trong quá trình sao chép hồ sơ. Việc xác minh từ bản gốc giấy báo tử và hồ sơ quân nhân là cần thiết để bảo đảm độ chính xác cho quá trình tìm kiếm.

Cũng cần làm rõ địa điểm mai táng ban đầu đã từng được quy tập hay chưa; nếu có thì hài cốt được đưa về nghĩa trang nào, danh sách quy tập ghi nhận ra sao và hiện trong khu vực còn những phần mộ chưa xác định được danh tính hay không.

4. Mong một ngày người liệt sĩ được trở về trong vòng tay quê nhà

Gia đình liệt sĩ Nguyễn Văn Lập tha thiết mong các cựu chiến binh, đồng đội từng chiến đấu tại mặt trận Lộc Ninh trong thời gian đầu tháng 4/1972; các đơn vị quân đội; cơ quan quân sự, ngành Lao động – Thương binh và Xã hội; chính quyền địa phương; các đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; ban quản lý các nghĩa trang liệt sĩ cùng những người dân lâu năm tại khu vực Lộc Tấn quan tâm, hỗ trợ.

Đặc biệt, gia đình mong nhận được thông tin về vị trí từng được ghi là “Đông ngã ba Lộc Tấn 1 km”; những khu vực ven suối, bìa rừng hoặc địa điểm mai táng bộ đội trong các trận chiến đấu đầu tháng 4/1972; danh sách liệt sĩ do đơn vị C16 an táng; cũng như hồ sơ quy tập tại khu vực này sau năm 1975.

Gia đình đồng thời kính đề nghị Dự án TTU-VWAI hỗ trợ tra cứu trong nguồn tài liệu chiến tranh, bản đồ, hồ sơ thu giữ, báo cáo tác chiến và các bộ sưu tập liên quan đến chiến trường Lộc Ninh. Dù chỉ là một tọa độ cũ, một sơ đồ chôn cất, một phiên hiệu đơn vị đầy đủ hay một cái tên còn sót lại trong hồi ức của đồng đội, mỗi thông tin đều có thể trở thành mắt xích quý giá giúp nối gần hơn hành trình trở về của người liệt sĩ.

Suốt hơn nửa thế kỷ, người thân vẫn chờ đợi. Những người từng biết rõ câu chuyện năm xưa ngày càng ít đi, vì vậy việc tìm kiếm và thu thập thông tin lúc này là hết sức cấp thiết. Sự chia sẻ của cộng đồng không chỉ giúp một gia đình tìm lại người thân mà còn góp phần thực hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, trả lại tên tuổi và nơi yên nghỉ cho những người đã hiến dâng tuổi xuân vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Gia đình xin trân trọng cảm ơn mọi sự quan tâm, chia sẻ và giúp đỡ. Mọi thông tin liên quan đến liệt sĩ Nguyễn Văn Lập và địa điểm “Đông ngã ba Lộc Tấn 1 km”, xin vui lòng liên hệ: Anh Phạm Văn Nhưng – đại diện gia đình. Địa chỉ: xã Yên Mạc, tỉnh Ninh Bình. Điện thoại: 0984 306 289.

Mong rằng, từ những dòng thông tin ít ỏi còn lưu lại và sự chung tay của đồng đội, các cơ quan chức năng cùng cộng đồng, một ngày không xa gia đình sẽ tìm được nơi Thượng sĩ Nguyễn Văn Lập đã nằm lại. Để người liệt sĩ tuổi hai mươi hai được gọi đúng tên, được trở về với quê hương, và để hành trình chờ đợi kéo dài hơn nửa thế kỷ cuối cùng có một ngày đoàn tụ.

Hà Nội, 18/10/2026
Đặng Vương Hưng
(Thành viên Dự án TTU–VWAI)