Hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng vùng đồng bào dân tộc thiểu số Đắk Lắk gắn với bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc: Đặc biệt quan tâm bảo tồn văn hóa trong phát triển du lịch

Theo đó, cần có cơ chế phù hợp hỗ trợ nghệ nhân, người truyền dạy; khuyến khích thế hệ trẻ học, thực hành các giá trị văn hóa của dân tộc mình. Mục tiêu là biến giá trị văn hóa thành nguồn lực cho phát triển nhưng không đánh đổi bản sắc để lấy tăng trưởng du lịch.

Để người dân gìn giữ, trực tiếp thụ hưởng giá trị

Qua báo cáo, khảo sát thực tế và ý kiến tại Hội nghị, có thể khẳng định: Nghị quyết số 08/2021/NQ-HĐND là một chính sách đúng hướng, đã tạo nền tảng bước đầu cho phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa dân tộc. Trong giai đoạn thực hiện, tỉnh đã hỗ trợ 5 buôn, 22 hộ gia đình, với tổng kinh phí quyết toán hơn 4,184 tỷ đồng; một số điểm đến từng bước được hình thành; điều kiện phục vụ khách được cải thiện; người dân được tập huấn kỹ năng; nhiều giá trị văn hóa truyền thống được đưa vào hoạt động du lịch, góp phần tạo thêm việc làm, thu nhập và nâng cao ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa.

Người uy tín Thôn Xí Thoại, xã Xuân Lãn, ông Nguyễn Ngọc Trường phát biểu thảo luận tại Hội nghị. Ảnh: Thu Hường

Tuy nhiên, thẳng thắn nhìn nhận kết quả đạt được vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế và nguồn lực văn hóa phong phú của tỉnh. Đặc biệt, một số khó khăn không chỉ nằm ở tổ chức thực hiện mà còn trong chính sách, đặt ra yêu cầu chính sách giai đoạn tới phải thay đổi cách tiếp cận.

Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Cao Thị Hòa An đề nghị thống nhất quan điểm xuyên suốt: phát triển du lịch cộng đồng phải lấy văn hóa làm nền tảng, cộng đồng làm chủ thể, sản phẩm đặc trưng làm sức cạnh tranh, thị trường làm động lực, sinh kế của người dân và hiệu quả bền vững làm thước đo. Điều quan trọng không chỉ là đã đầu tư bao nhiêu, mà sau khi Nhà nước kết thúc hỗ trợ, mô hình có tiếp tục hoạt động được không; người dân có thực sự làm chủ và hưởng lợi không; khách có quay trở lại không; văn hóa có được gìn giữ tốt hơn không. Phải để du lịch góp phần làm cho văn hóa tiếp tục sống trong cộng đồng; để người dân vừa là người gìn giữ, vừa là người trực tiếp thụ hưởng giá trị từ văn hóa.

Hội nghị không chỉ để trả lời câu hỏi Nghị quyết số 08 đã được thực hiện như thế nào, quan trọng hơn là phải xác định: chính sách giai đoạn tới phải thay đổi như thế nào để mỗi đồng ngân sách bỏ ra thực sự tạo thêm giá trị; mỗi mô hình được đầu tư có khả năng tự đứng vững; mỗi người dân thực sự là chủ thể và người hưởng lợi; mỗi giá trị văn hóa được bảo tồn tốt hơn. Đó cũng là trách nhiệm của HĐND tỉnh trong việc quyết định và giám sát đến cùng hiệu quả của chính sách.

Tin tưởng rằng, với sự vào cuộc đồng bộ, đặc biệt là sự tham gia chủ động của người dân, nghệ nhân và cộng đồng, du lịch cộng đồng của tỉnh sẽ từng bước phát triển theo hướng có bản sắc, có sản phẩm, có thị trường, có sinh kế và có sức sống bền vững. Để mỗi buôn làng thực sự là một không gian văn hóa sống; để mỗi giá trị truyền thống tiếp tục được trao truyền, phát huy và trở thành nguồn lực cho phát triển.

Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Cao Thị Hòa An

Chuyển mạnh sang hỗ trợ hình thành mô hình có khả năng vận hành

Từ kết quả hội nghị, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Cao Thị Hòa An đề nghị UBND tỉnh và các cơ quan liên quan khẩn trương tổng kết toàn diện Nghị quyết số 08/2021/NQ-HĐND trên cơ sở hiệu quả thực chất. Theo đó, đánh giá rõ mô hình nào hoạt động tốt, mô hình nào chưa hiệu quả; nguyên nhân do chính sách, tổ chức thực hiện hay năng lực của chủ thể tham gia; công trình nào đang phát huy hiệu quả, công trình nào khai thác chưa tốt; người dân thực sự hưởng lợi đến đâu.

Trên cơ sở thực tiễn đó, nghiên cứu chính sách mới cho giai đoạn 2026 - 2030 theo hướng tập trung, có trọng tâm, trọng điểm. Lựa chọn những địa bàn thực sự có tiềm năng, cộng đồng đồng thuận, khả năng kết nối thị trường để đầu tư hình thành các mô hình tiêu biểu, có khả năng tự phát triển và lan tỏa. Chính sách mới phải chuyển mạnh từ “hỗ trợ từng hạng mục” sang “hỗ trợ hình thành mô hình có khả năng vận hành”; đồng thời quan tâm đến sản phẩm, con người, quản trị, chuyển đổi số, quảng bá và thị trường.

Người dân, nghệ nhân, người có uy tín, hợp tác xã phải được tham gia thực chất từ khâu lựa chọn mô hình, xây dựng sản phẩm, tổ chức vận hành đến phân chia lợi ích. Phải làm rõ ngay từ đầu: ai quản lý, ai vận hành, ai bảo dưỡng, ai hưởng lợi. Chính sách chỉ bền vững khi người dân thấy rõ lợi ích và chủ động tham gia.

Cùng với, đó, mỗi địa bàn, mỗi dân tộc, mỗi không gian văn hóa cần có sản phẩm riêng, câu chuyện riêng, trải nghiệm riêng. Tăng cường liên kết với doanh nghiệp lữ hành, các khu, điểm du lịch lớn, sản phẩm OCOP, nông nghiệp trải nghiệm, ẩm thực, làng nghề; đẩy mạnh quảng bá trên nền tảng số và từng bước hình thành các tuyến, chuỗi sản phẩm.

Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND nhấn mạnh việc đặc biệt quan tâm bảo tồn văn hóa trong quá trình phát triển du lịch. Không để phát triển du lịch làm thương mại hóa, sân khấu hóa hoặc làm biến dạng các giá trị truyền thống. Có cơ chế phù hợp để hỗ trợ nghệ nhân, người truyền dạy; khuyến khích thế hệ trẻ học và thực hành các giá trị văn hóa của dân tộc mình. Mục tiêu là biến giá trị văn hóa thành nguồn lực cho phát triển nhưng không đánh đổi bản sắc để lấy tăng trưởng du lịch.