Hòa đàm Ukraine mở rộng sang an ninh châu Âu

An ninh và lợi ích kinh tế trên bàn đàm phán

Ngày 5-11, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết đã tiếp riêng đặc phái viên Nga Kirill Dmitriev tại Nhà Trắng và dự báo một thỏa thuận có thể sớm đạt được. Không tiết lộ nội dung trao đổi, ông nói thỏa thuận sẽ vượt ra ngoài vấn đề Ukraine, thậm chí có thể liên quan đến toàn châu Âu.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky trong cuộc gặp Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez tại Cung điện Moncloa ngày 5-11. Ảnh: Reuters

Tuyên bố được đưa ra trước cuộc đàm phán giữa Mỹ, Nga và Ukraine dự kiến diễn ra tại Abu Dhabi, Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE), ngày 10 và 11-11. Nếu diễn ra, đây sẽ là lần đầu tiên ba bên gặp trực tiếp kể từ tháng 2, sau khoảng chín tháng gián đoạn. Chương trình nghị sự dự kiến bao gồm các dàn xếp an ninh sau xung đột, giảm căng thẳng, hoạt động nhân đạo và những bước tiếp theo hướng tới hòa bình.

Cùng ngày 5-11, các quan chức Mỹ gặp đại diện Ukraine, NATO và các đối tác châu Âu tại Brussels để thảo luận về bảo đảm an ninh cho Ukraine cùng cấu trúc an ninh châu Âu rộng hơn. Ông Jared Kushner, đặc phái viên tham gia nỗ lực ngoại giao của Washington, cho biết mục tiêu là giải quyết quan ngại an ninh của các bên thông qua những dàn xếp thực tế, được đồng thuận và giúp giảm nguy cơ xung đột trong tương lai.

Khi bảo đảm an ninh cho Kiev được đặt cạnh quan ngại của Mátxcơva và lợi ích của các nước châu Âu, nội dung thương lượng không còn giới hạn trong quan hệ Nga - Ukraine. Các bên có thêm cơ hội tìm kiếm giải pháp cho những bất đồng lâu nay, nhưng cũng phải thống nhất trách nhiệm và các cam kết dài hạn giữa nhiều quốc gia.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky gần đây lần đầu công khai thừa nhận Nga cũng cần được bảo đảm an ninh trong một thỏa thuận hòa bình. Tín hiệu này cho thấy được kỳ vọng có thể tạo thuận lợi cho đối thoại, dù chưa đủ để khẳng định bất đồng về điều kiện chấm dứt xung đột đã được thu hẹp.

Trong các cuộc trao đổi Mỹ - Nga, khả năng doanh nghiệp Mỹ trở lại thị trường dầu mỏ Nga đã được đề cập, còn tái thiết Ukraine là một nội dung tham vấn tại Brussels. Bằng việc đưa triển vọng hợp tác kinh tế vào thương lượng, Washington tìm cách tạo thêm động lực để các bên tiến tới thỏa thuận. Tuy nhiên, nếu những lợi ích này được thúc đẩy mà không đi cùng cam kết giảm căng thẳng, tác dụng hỗ trợ tiến trình hòa bình sẽ bị hạn chế.

Washington có thể điều chỉnh chính sách của Mỹ, nhưng việc thay đổi các biện pháp trừng phạt do châu Âu áp dụng còn phụ thuộc vào quyết định của các nước liên quan. Những đề xuất hợp tác kinh tế vì vậy khó triển khai chỉ bằng đồng thuận Mỹ - Nga. Tương tự, các dàn xếp an ninh ảnh hưởng trực tiếp đến Ukraine và châu Âu cần có sự tham gia của họ để bảo đảm khả năng thực hiện.

Theo ông Trump, ông chỉ gặp riêng đại diện Nga tại Nhà Trắng trong ngày 5-11, trong khi các quan chức Mỹ tiến hành tham vấn với Ukraine và các đối tác châu Âu tại Brussels. Việc kết nối nội dung giữa những kênh tiếp xúc này sẽ giúp các bên làm rõ đề xuất, hạn chế khác biệt trong cách hiểu và xác định những vấn đề có thể đạt được đồng thuận.

Từ tiếp xúc ngoại giao đến giảm căng thẳng

Tại Oleshky, địa phương do Nga kiểm soát ở miền Nam Ukraine, thỏa thuận ngừng bắn sáu ngày do Đệ nhất phu nhân Mỹ Melania Trump hỗ trợ làm trung gian đã giúp gần 800 người sơ tán sau thời gian dài thiếu lương thực và nước uống. Kết quả này đưa đại diện Nga và Ukraine đến cùng một sự kiện tại Nhà Trắng ngày 5-11, nơi hai bên ghi nhận vai trò của bà Melania Trump và đề nghị bà tiếp tục hỗ trợ các hoạt động nhân đạo.

Để thực hiện cuộc sơ tán, các bên đã phối hợp xem xét tuyến đường, phương án rà phá bom mìn, phương tiện vận chuyển và khả năng tiếp cận bệnh viện. Việc thống nhất những điều kiện cụ thể giúp hoạt động diễn ra dù giao tranh chưa chấm dứt, đồng thời duy trì được liên lạc giữa hai phía.

Ngay tại sự kiện, đại diện Ukraine David Arakhamia thừa nhận đàm phán chính trị phức tạp hơn nhiều. Thành công của một cuộc sơ tán có mục tiêu và thời hạn rõ ràng chưa thể giải quyết những bất đồng về lãnh thổ hay bảo đảm an ninh, nhưng có thể tạo cơ sở để các bên tiếp tục phối hợp bảo vệ dân thường.

Trong khi các hoạt động ngoại giao được thúc đẩy, Ukraine tiếp tục tấn công các cơ sở lọc dầu của Nga, còn các cuộc tấn công của Nga vào hạ tầng năng lượng Ukraine khiến nhiều địa phương phải cắt điện luân phiên khi mùa đông đến gần. Thiệt hại tiếp diễn trên thực địa khiến việc xây dựng lòng tin và duy trì những cam kết giảm căng thẳng thêm khó khăn.

Tổng thống Donald Trump muốn hạn chế tác động của gián đoạn nguồn cung đối với giá nhiên liệu, trong khi Ukraine coi các cuộc tấn công vào cơ sở lọc dầu Nga là công cụ gây sức ép.

Khi ưu tiên của Washington và Kiev chưa hoàn toàn trùng khớp, ngay cả một thỏa thuận giới hạn về năng lượng cũng cần xác định rõ phạm vi, nghĩa vụ của các bên và cách kiểm chứng việc thực hiện.