Hòa giải thành công là không khí thuận hòa, không phát sinh tranh chấp mới

Công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật và hoà giải ở cơ sở là vô cùng quan trọng. Ảnh: NGUYÊN BÌNH

Bầu không khí làng quê xao động

Việc phải gửi đơn khiếu nại, kiến nghị đến các tổ chức, cơ quan có thẩm quyền nhiều khi chỉ là vạn bất đắc dĩ. Trong vụ việc này, bà Hoàng Thị Lựu - người dân của Bản Nùng đã đứng tên gửi đơn thư - chắc hẳn đã rất buồn rầu, còn những hộ gia đình có tên trong đơn thư kiến nghị của bà chắc chắn cũng chẳng thể vui. Bởi tình làng nghĩa xóm, nếp ứng xử văn hóa nơi thôn xóm đã được hình thành từ lâu, nay xảy ra mâu thuẫn, tranh chấp, bầu không khí ấy ít nhiều đã ảnh hưởng tới cả xóm làng…

Chúng tôi đã dành thời gian tìm hiểu về vụ việc và thấy rằng công tác hòa giải ở cơ sở đóng vai trò vô cùng quan trọng. Bà Hoàng Thị Lựu đã gửi đơn kiến nghị tới Ban công tác Mặt trận xóm Bản Nùng. Trong lá đơn, bà Lựu trình bày gia đình bà có mảnh đất ruộng cạnh đám ruộng của nhà ông Hoàng Văn Thiềm, phía trên là ruộng của nhà bà Nỏn và phía dưới cạnh ruộng của bà Hoàng Thị Xuyến. Tuy thửa đất nhà bà đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, xong diện tích còn lại chỉ hơn 420m2, do phần diện tích sát với nhà bà Nỏn đã bị thủy phá nên chỉ còn một góc nhỏ.

Với mục đích cải tạo lại đất ruộng để có thể canh tác, gia đình bà muốn tận dụng đất thải từ bên Bản Luộc để đổ đất lên đám ruộng trũng này. Song các gia đình bà Hoàng Thị Bến, ông Hà Văn Ninh đã nói đó là đất của các gia đình ông, bà chứ không phải của bà Lựu… Mâu thuẫn xảy ra, vì thế, bà Lựu đã viết đơn gửi Ban công tác Mặt trận của xóm Bản Nùng để nhờ giải quyết giúp vụ việc tranh chấp đất ruộng giữa gia đình bà với các hộ xung quanh.

Tranh chấp của bà con dân tộc thiểu số trên địa bàn thôn xóm thường liên quan đến lĩnh vực đất đai. Ảnh: ĐỨC HUY

Hòa giải từ cơ sở là lựa chọn của bà con trong xóm

Lá đơn gửi ngày 20/01/2026 và Biên bản hòa giải với đầy đủ thành phần, tên các hộ có liên quan, Tổ hòa giải, đại diện của Phòng Kinh tế xã Nguyên Bình đã khép lại vụ việc tranh chấp vào ngày 04/4/2026. Ông Hoàng Văn Thế, Tổ trưởng Tổ hòa giải và 03 tổ viên đã hòa giải thành công vụ việc.

Biên bản Hòa giải ghi rõ: Giải quyết đơn kiến nghị của bà Hoàng Thị Lựu đối với 01 thửa đất (tại xã Thể Dục, huyện Nguyên Bình, tỉnh Tuyên Quang cũ) với diện tích hơn 420m2. Theo đó, Tổ hòa giải đã phối hợp với công chức địa chính xã Nguyên Bình kiểm tra hiện trạng thửa đất này. Qua kiểm tra cho thấy, thửa đất đã được bà Hoàng Thị Lựu thuê đơn vị đơn vị đo đạc Trung tâm kỹ thuật tài nguyên môi trường tỉnh Cao Bằng về đo năm 2025. Đối với cạnh phía đông giáp với gia đình ông Hoàng Văn Thế, hai hộ gia đình khẳng định vẫn đúng vị trí; đối với phần diện tích phía bắc giáp với gia đình ông Lãnh Hà Đài, ông Đài xác nhận không đúng vị trí vì đã bị xê dịch.

Đánh giá hiện trạng sử dụng đất theo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì Tổ hòa giải xác nhận đất trên thực địa đã bị mất các điểm mốc đo đạc và không xác định được bờ thửa, các hộ đã cắm mốc trên thực địa không đúng với mốc ranh giới, do vậy đã dẫn đến tranh chấp.

Tại buổi hòa giải, bà Hoàng Thị Lựu đã có ý kiến rằng diện tích hiện đang tranh chấp ngoài diện tích đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất giáp với thửa đất của gia đình bà về phía tây giáp với đất của bà Bế Thị Nỏn là thuộc đất của gia đình bà. Về nguồn gốc đất, bà Lựu cho biết diện tích đất này do bà mua của ông Hoàng Kim Sày vào khoảng năm 1990, còn các vị trí giáp ranh khác thì bà cũng không nhớ rõ.

Trình bày ý kiến của mình, bà Hoàng Thị Bến cho biết, gia đình bà cũng có đất tại khu vực Cốp Nẩu, trong quá trình sử dụng bị thủy phá, sau đó gia đình bà đã cải tạo lại đất để trồng hoa màu. Hiện các hộ dựng lại hiện trạng sử dụng đất là không đúng vì đất của bà giáp với đất của bà Hoàng Thị Lựu về phía đông; còn về phía bắc giáp với đất của ông Hà Văn Du (có con trai tên là Hà Vĩnh Ninh). Hiện theo như ông Ninh và bà Lựu cắm thực địa giáp nhau nên gia đình bà không có đất nữa.

Ông Hà Vĩnh Ninh cho rằng, đất của bà Lựu cắm không đúng hiện trạng vì phần đất giáp ranh của gia đình ông với đất của gia đình bà Bến còn lại diện tích nhỏ hơn.

Ông Lãnh Hà Đài cũng trình bày cả hai hộ gia đình đều khẳng định giấy chứng nhận quyền sử dụng đất năm 2010 là đúng. Hiện gia đình bà Lựu đã đo đạc lại nhưng đã bị xê dịch không đúng với giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của hai gia đình. Do vậy, đối với phần đất chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, ông Đài đề nghị các hộ tự thỏa thuận để tránh tranh chấp về sau. Phần diện tích này do các hộ đã sử dụng canh tác từ lâu và có nguồn gốc của các hộ gia đình, nhưng trong quá trình bị thủy phá làm mất ranh giới mới dẫn đến việc xảy ra tranh chấp.

Người dân thêm hiểu biết pháp luật sẽ giảm nguy cơ tranh chấp, mâu thuẫn. Ảnh: ĐỨC ANH

Lý, tình trọn vẹn

Sau khi lắng nghe các ý kiến, Tổ hòa giải đã phân tích, đưa ra các phương án hòa giải để các hộ gia đình thỏa thuận. Kết quả đã đi đến thống nhất như sau: Đề nghị Ủy ban nhân dân xã khai thác bản đồ địa chính lần đầu để cung cấp cho các hộ khôi phục lại hiện trạng sử dụng đất cho các hộ. Các hộ đã cắm mốc tại thực địa thì sẽ tự thuê đơn vị đo đạc để đo vẽ thửa đất làm cơ sở pháp lý cho việc cấp giấy chứng nhận sử dụng đất về sau. Buổi hòa giải thành công, các hộ đã thống nhất với kết luận của Tổ hòa giải, cùng ký xác nhận vào biên bản hòa giải.

Chia sẻ với chúng tôi, bà Mạc Thị Thủy - Phó Chủ tịch UBND xã Nguyên Bình cho biết, qua thực tiễn ở cơ sở, tranh chấp đất đai nếu được nắm từ sớm và hòa giải tốt ngay tại xóm thì hiệu quả rất rõ. Trưởng xóm, người có uy tín, người cao tuổi và thành viên Tổ hòa giải có lợi thế là gần dân, hiểu hoàn cảnh từng gia đình, biết lịch sử sử dụng đất và được bà con tin tưởng.

Kinh nghiệm của xã khi phối hợp cùng bà con của thôn, xóm khi xử lý tranh chấp, là trước hết phải nghe kỹ để hiểu mâu thuẫn thực sự nằm ở đâu, không vội phân xử ai đúng, ai sai. Sau đó mới kiểm tra thực địa, đối chiếu thông tin, mời người biết rõ nguồn gốc đất và những người có liên quan cùng làm rõ. Khi thông tin tương đối đầy đủ mới tổ chức đối thoại, phân tích cả quy định pháp luật lẫn tình làng nghĩa xóm; nếu thống nhất được thì phải lập biên bản rõ ràng.

Một dạng tranh chấp điển hình là hai hộ sử dụng đất liền kề nhiều năm, mốc giới cũ chỉ là bờ ruộng, hàng cây hoặc dấu mốc tự nhiên. Khi mốc mất đi, mỗi bên nhớ một cách và có thể tranh chấp chỉ từ một dải đất nhỏ. Nếu Tổ hòa giải vào cuộc sớm, nghe đầy đủ hai bên, mời người biết lịch sử khu đất và kiểm tra hiện trạng thì khả năng tìm được tiếng nói chung sẽ cao hơn nhiều.