Hoàn thiện chính sách đất đai, bảo đảm hài hòa lợi ích

Sáng 29/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Đất đai (sửa đổi). Các đại biểu tập trung góp ý về chính sách thu tiền sử dụng đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; thẩm quyền quyết định hệ số điều chỉnh giá đất; xử lý đất hết hạn sử dụng khi quy hoạch thay đổi và cơ chế hỗ trợ đối với các dự án năng lượng.

Cần có cơ chế phù hợp khi xác định thiệt hại do thiên tai

Góp ý tại phiên thảo luận, đại biểu Hoàng Quốc Khánh (Đoàn Lai Châu) đề cập một số vấn đề liên quan đến thu tiền sử dụng đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với đất bị ảnh hưởng bởi thiên tai và thẩm quyền quyết định hệ số điều chỉnh giá đất.

Thủ tướng Lê Minh Hưng và các đại biểu dự phiên họp.

Về thu tiền sử dụng đất khi chuyển mục đích sử dụng đất, đại biểu cho rằng, đối với một số trường hợp, số tiền người dân phải nộp không lớn, trong khi cơ quan nhà nước vẫn phải thực hiện các thủ tục xác định nghĩa vụ tài chính, chuyển hồ sơ sang cơ quan thuế, thông báo và tổ chức thu nộp; đề nghị cần cân nhắc giữa số thu ngân sách với chi phí hành chính và những khó khăn mà người dân phải đối mặt. Đối với những trường hợp phù hợp, việc miễn hoàn toàn khoản tiền phải nộp là giải pháp cần được xem xét.

Đại biểu Hoàng Quốc Khánh đề nghị cần cân nhắc giữa số thu ngân sách với chi phí hành chính và những khó khăn mà người dân phải đối mặt.

Về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với đất bị ảnh hưởng bởi thiên tai, đại biểu Hoàng Quốc Khánh cơ bản nhất trí với các quy định tại dự thảo luật vì là chính sách đã được quy định trong pháp luật hiện hành và tiếp tục được kế thừa trong dự thảo sửa đổi. Tuy nhiên, từ thực tiễn các địa phương miền núi, đại biểu cho biết, khi xảy ra lũ quét, sạt lở, nhiều nhà cửa, công trình và tài sản của người dân bị cuốn trôi, vùi lấp, không còn nguyên trạng. Điều này khiến địa phương gặp nhiều khó khăn trong việc xác minh tài sản và xác định giá trị thiệt hại để thực hiện bồi thường.

Đại biểu đề nghị làm rõ văn bản của cơ quan có thẩm quyền là căn cứ xác định điều kiện thu hồi đất hay còn được sử dụng để xác định thiệt hại về tài sản. Trên thực tế, có trường hợp tài sản đã bị cuốn trôi, không còn hiện trạng để kiểm kê, định giá, dẫn đến khó khăn trong quá trình thực hiện.

Vì vậy, đại biểu Hoàng Quốc Khánh đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định hoặc giao cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn cụ thể về căn cứ xác minh, xác định giá trị tài sản trong trường hợp tài sản không còn nguyên trạng do thiên tai. Đồng thời, cần làm rõ giá trị pháp lý của văn bản xác định thiệt hại do cơ quan có thẩm quyền ban hành, tạo cơ sở để địa phương triển khai thống nhất, bảo đảm quyền lợi của người dân.

Giá đất có thể biến động khi hạ tầng, quy hoạch và điều kiện thị trường thay đổi

Về thẩm quyền quyết định hệ số điều chỉnh giá đất, đại biểu Hoàng Quốc Khánh cho biết, theo dự thảo, hệ số điều chỉnh giá đất do HĐND cấp tỉnh quyết định theo chu kỳ 3 năm một lần. Tuy nhiên, giá đất chịu tác động của nhiều yếu tố, nhất là những thay đổi về quy hoạch, hạ tầng giao thông và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội. Nếu mọi trường hợp điều chỉnh hệ số đều phải trình HĐND cấp tỉnh quyết định thì việc xử lý những biến động thực tế có thể thiếu linh hoạt, chưa kịp thời. Đại biểu đề nghị nghiên cứu sửa đổi theo hướng HĐND cấp tỉnh quyết định bảng giá đất, nguyên tắc và phạm vi điều chỉnh hệ số; UBND cấp tỉnh quyết định hệ số và điều chỉnh khi cần thiết trong phạm vi đã được HĐND cùng cấp quyết định, đồng thời có trách nhiệm báo cáo HĐND. Theo đại biểu, phương án này vừa bảo đảm vai trò quyết định, giám sát của HĐND, vừa tạo sự chủ động cho UBND trong điều hành, kịp thời xử lý những biến động về giá đất, nhất là các vấn đề liên quan trực tiếp đến nghĩa vụ tài chính và quyền lợi của người sử dụng đất.

Đại biểu Lê Văn Thế cho rằng cần xem xét riêng cơ chế đối với bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất.

Phản biện nội dung này, đại biểu Lê Văn Thế (đoàn Ninh Bình) cho rằng cần xem xét riêng cơ chế đối với bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, bởi hai công cụ này có chức năng khác nhau. Đại biểu cho rằng, bảng giá đất có chức năng xác lập mặt bằng giá theo loại đất, khu vực, vị trí; trong khi hệ số điều chỉnh giá đất cần phản ánh những yếu tố khác chưa được thể hiện đầy đủ trong bảng giá đất.

Đại biểu Lê Văn Thế cho biết, trong báo cáo tiếp thu, cơ quan soạn thảo giải trình rằng không nên bắt buộc ban hành hệ số điều chỉnh giá đất mới hằng năm, bởi việc này có thể làm biến động nghĩa vụ tài chính của người dân và doanh nghiệp. Đại biểu chia sẻ với lập luận này, song cho rằng cần phân biệt rõ giữa việc cho phép điều chỉnh khi có thay đổi và trách nhiệm chủ động rà soát để kịp thời phát hiện những biến động.

“Rà soát hằng năm, còn điều chỉnh không có nghĩa là phải ban hành hệ số mới hằng năm. Nếu điều kiện thực tế không thay đổi đáng kể, hệ số đang áp dụng vẫn phù hợp thì kết quả rà soát hoàn toàn có thể là tiếp tục giữ nguyên”, đại biểu Lê Văn Thế phân tích.

Từ thực tiễn địa phương, đại biểu Lê Văn Thế cho biết giá đất có thể biến động khi hạ tầng, quy hoạch và điều kiện thị trường thay đổi. Đáng lưu ý, tại tỉnh Ninh Bình, có trường hợp các tuyến đường, khu vực mới hình thành nhưng chưa được quy định giá trong bảng giá đất. Theo đại biểu, nếu không có cơ chế bổ sung kịp thời, việc xác định nghĩa vụ tài chính, tiền bồi thường về đất có thể gặp khó khăn, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện dự án và quyền lợi của người dân.

Từ những vấn đề trên, đại biểu Lê Văn Thế đề nghị sửa đổi theo hướng bảng giá đất được quyết định định kỳ 3 năm một lần và được xem xét sửa đổi, bổ sung trong chu kỳ khi cần thiết. Riêng hệ số điều chỉnh giá đất cần được rà soát ít nhất mỗi năm một lần, trên cơ sở biến động giá đất và điều kiện thực tế của từng địa phương, cơ chế này sẽ tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho các địa phương trong quá trình tổ chức thực hiện.