Hoàn thiện chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá trên cơ sở bằng chứng khoa học

TS. Hoàng Thị Mỹ Hạnh - Trưởng khoa Xã hội học Y tế và Dân số, Viện Chiến lược và Chính sách Y tế chia sẻ về kết quả đánh giá tác động của chính sách đề xuất sửa đổi tại Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Ảnh: kcb.vn

Ngăn chặn nguy cơ hình thành một thế hệ nghiện nicotine mới

Tại Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Bộ Y tế đề xuất cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới. Dự thảo Luật cũng mở rộng khái niệm "thuốc lá" để bao quát các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới, đồng thời bổ sung quy định cấm sản xuất, kinh doanh, quảng cáo, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Đánh giá tác động của chính sách này, TS. Hoàng Thị Mỹ Hạnh - Trưởng khoa Xã hội học Y tế và Dân số, Viện Chiến lược và Chính sách Y tế cho biết, sau hơn 13 năm triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực và đặt mục tiêu đến năm 2030 giảm tỷ lệ nam giới hút thuốc xuống còn 36%. Tuy nhiên, mục tiêu này đang đối mặt với nhiều thách thức, trong đó có sự xuất hiện của các sản phẩm thuốc lá mới như thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và túi ngậm nicotine.

Các sản phẩm này đang đe dọa những kết quả Việt Nam đã đạt được trong việc duy trì tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở mức thấp trong nhóm trẻ em và phụ nữ. Bên cạnh đó, một số chính sách nhằm giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá hiện nay chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng để góp phần thực hiện mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc ở nam giới xuống còn 36%, đồng thời duy trì tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở nữ giới dưới 1% và giữ tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở trẻ em ở mức thấp.

Từ kết quả nghiên cứu, nhóm nghiên cứu đề xuất cấm toàn diện các hành vi liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác, bao gồm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng.

“Việc cấm toàn diện các sản phẩm thuốc lá và nicotine thế hệ mới sẽ góp phần bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương, ngăn chặn nguy cơ hình thành thế hệ nghiện nicotine mới, đồng thời mang lại lợi ích lâu dài về sức khỏe, kinh tế và môi trường” - TS. Hoàng Thị Mỹ Hạnh nhấn mạnh.

Về mặt kinh tế, chính sách được ước tính có thể giúp tiết kiệm tối thiểu khoảng 55 tỷ đồng mỗi năm chi phí điều trị các bệnh liên quan đến thuốc lá điện tử đối với nhóm tuổi từ 13-24.

Đáng chú ý, do Việt Nam chưa từng cấp phép chính thức cho hoạt động sản xuất, kinh doanh các sản phẩm này, nên việc triển khai chính sách được đánh giá hầu như không phát sinh chi phí chuyển đổi đối với doanh nghiệp.

Kiểm soát trưng bày thuốc lá - giải pháp mang lại lợi ích kinh tế, xã hội lâu dài

Tại Dự thảo Luật, Bộ Y tế cũng đề xuất quy địnhcấm hoàn toàn việc trưng bày thuốc lá tại các cơ sở bán buôn và bán lẻ. Theo phương án này, thuốc lá phải được lưu giữ trong tủ hoặc ngăn chứa kín, không để khách hàng nhìn thấy trực tiếp; các điểm bán chỉ được niêm yết danh mục sản phẩm và bảng giá bằng chữ theo quy cách quy định.

Về vấn đề này, TS. Hoàng Thị Mỹ Hạnh cho biết, kết quả khảo sát năm 2024 cho thấy, khoảng 40,9% cơ sở bán lẻ chưa tuân thủ đúng quy định hiện hành về trưng bày thuốc lá. Việc trưng bày thuốc lá tại điểm bán vẫn là một hình thức quảng bá sản phẩm, làm gia tăng khả năng tiếp cận của trẻ em và thanh thiếu niên với thuốc lá, đồng thời gây khó khăn cho những người đang cai nghiện.

Theo kết quả mô phỏng từ kinh nghiệm quốc tế, nếu chính sách cấm hoàn toàn việc trưng bày thuốc lá tại các cơ sở bán buôn và bán lẻ được thực thi hiệu quả, Việt Nam có thể giảm khoảng 5 triệu người hút thuốc trong vòng 7 năm, đồng thời tiết kiệm khoảng 4.000 tỷ đồng chi phí y tế mỗi năm. Mặc dù đây là kết quả ước tính, nhưng phân tích cho thấy chính sách có tiềm năng mang lại lợi ích đáng kể về sức khỏe cộng đồng và kinh tế nếu được triển khai hiệu quả.

Nhóm nghiên cứu của Viện Chiến lược và Chính sách y tế cũng nhận định, nếu áp dụng quy định cấm hoàn toàn việc trưng bày thuốc lá, chi phí tuân thủ đối với các cơ sở kinh doanh ở mức thấp, chủ yếu là chi phí cải tạo tủ, kệ trưng bày, dao động từ khoảng 20.000 đồng đến 1,2 triệu đồng và chỉ phát sinh một lần.

Trong khi đó, do lao động trong ngành sản xuất thuốc lá chỉ chiếm khoảng 0,3% tổng lực lượng lao động, chính sách được đánh giá không gây tác động đáng kể đến việc làm.

Các nội dung đánh giá tác động được xây dựng trên cơ sở tổng hợp bằng chứng khoa học, số liệu khảo sát trong nước, kinh nghiệm quốc tế và phân tích chi phí - lợi ích của từng phương án chính sách. Đây là một trong những căn cứ khoa học quan trọng phục vụ quá trình hoàn thiện Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, dự kiến trình Quốc hội vào cuối năm nay.