Hoàn thiện cơ chế chỉ huy, điều phối cứu nạn hàng không từ Trung ương đến địa phương

Chia sẻ dữ liệu chuyến bay, thống nhất chỉ huy cứu nạn hàng không

Bộ Xây dựng đề xuất xây dựng cơ chế chỉ huy, điều phối thống nhất từ Trung ương đến địa phương, tăng cường phối hợp dân sự - quân sự, chia sẻ dữ liệu và quy định rõ trách nhiệm các lực lượng khi xảy ra sự cố, tai nạn tàu bay.

Công tác tìm kiếm cứu nạn hàng không là nhiệm vụ đặc thù, mang tính liên ngành, liên lực lượng và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bảo đảm an toàn bay và an ninh quốc gia (ảnh minh họa).

Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức đối với dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ ban hành Quy chế phối hợp tìm kiếm, cứu nạn hàng không dân dụng, thay thế Quyết định số 33/2012/QĐ-TTg ngày 6/8/2012.

Dự thảo kế thừa những quy định còn phù hợp, đồng thời bổ sung, cụ thể hóa nhiều nội dung nhằm hoàn thiện cơ chế chỉ đạo, điều phối liên ngành, hệ thống kế hoạch, phương án ứng phó và trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị liên quan. Qua đó, nâng cao năng lực phối hợp, bảo đảm ứng phó kịp thời, hiệu quả khi xảy ra sự cố, tai nạn tàu bay.

Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo là hoàn thiện hệ thống chỉ đạo, chỉ huy và điều phối hoạt động tìm kiếm, cứu nạn hàng không dân dụng, từ Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia đến Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự các bộ, cấp tỉnh, Cục Hàng không Việt Nam, Trung tâm Phối hợp tìm kiếm cứu nạn hàng không và Trung tâm khẩn nguy sân bay.

Theo đề xuất, Bộ trưởng Bộ Xây dựng, với trách nhiệm là thành viên Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia, sẽ chủ trì tham mưu các nội dung chuyên ngành hàng không. Cơ chế họp chuyên đề cấp nghiệp vụ được tổ chức ít nhất mỗi năm một lần và sau mỗi vụ việc nghiêm trọng. Đáng chú ý, dự thảo không đề xuất thành lập thêm tổ chức phối hợp liên ngành mới mà tận dụng hệ thống tổ chức hiện có.

Về công tác chuẩn bị, dự thảo bổ sung Kế hoạch tìm kiếm, cứu nạn hàng không quốc gia do Bộ Xây dựng chủ trì xây dựng, báo cáo Ban Chỉ đạo để trình Trưởng Ban Chỉ đạo ban hành. Cùng với đó là phương án cứu nạn tàu bay của UBND cấp tỉnh, kế hoạch khẩn nguy sân bay và kế hoạch tìm kiếm, cứu nạn của Trung tâm Phối hợp tìm kiếm cứu nạn hàng không.

Các kế hoạch, phương án cũng được đề xuất quy định cụ thể về nội dung tối thiểu và chu kỳ rà soát văn bản hiệp đồng, bảo đảm tính thống nhất, khả năng triển khai và sự sẵn sàng của các lực lượng khi có tình huống phát sinh.

Một điểm mới khác là cơ chế chia sẻ dữ liệu giám sát, thông tin chuyến bay dân sự và quân sự. Việc cung cấp thông tin cho thân nhân người bị nạn, báo chí và thông báo quốc tế được định hướng theo cơ chế thống nhất đầu mối phát ngôn, đồng thời bảo đảm yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Tăng cường phối hợp dân sự - quân sự, bảo đảm an toàn hoạt động bay

Đối với hoạt động phối hợp dân sự - quân sự, dự thảo đề xuất quy định cụ thể nội dung và trình tự điều động lực lượng, phương tiện của Quân đội nhân dân, Công an nhân dân tham gia tìm kiếm, cứu nạn.

Cơ chế phối hợp được thiết kế để áp dụng cả trong tình huống thông thường và khẩn cấp, kể cả trường hợp chưa có văn bản hiệp đồng. Đây là cơ sở quan trọng nhằm hạn chế tình trạng lúng túng, chậm trễ trong huy động lực lượng khi xảy ra sự cố cần ứng cứu khẩn cấp.

Dự thảo cũng đề cập việc tiếp nhận, giải quyết cấp phép bay tìm kiếm, cứu nạn 24 giờ trong ngày; thiết lập khu vực hạn chế bay, khu vực nguy hiểm tạm thời và ưu tiên cung cấp dịch vụ bảo đảm hoạt động bay phục vụ nhiệm vụ cứu nạn.

Các nội dung phối hợp điều hành bay, chỉ định người điều phối tàu bay tại hiện trường và cử sĩ quan liên lạc cũng được đưa vào quy chế. Đặc biệt, dự thảo đặt ra yêu cầu bảo đảm an toàn, tránh xung đột giữa tàu bay có người lái và phương tiện bay không người lái trong quá trình triển khai nhiệm vụ.

Ngoài ra, các quy định về phối hợp tìm kiếm, cứu nạn trong khu quân sự, tại sân bay dùng chung và hỗ trợ lẫn nhau khi tàu bay quân sự, tàu bay của Công an nhân dân gặp tình huống lâm nguy, lâm nạn cũng được bổ sung, góp phần hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các lực lượng.

Làm rõ quy trình xử lý sự cố, kết thúc hoạt động cứu nạn

Đối với những vụ việc có quy mô lớn, dự thảo bổ sung nội dung phối hợp bảo đảm y tế, tiếp nhận người bị nạn; đồng thời làm rõ mối quan hệ giữa hoạt động tìm kiếm, cứu nạn với công tác bảo vệ hiện trường, điều tra tai nạn, xử lý xác tàu bay và xử lý các trường hợp có dấu hiệu hành vi can thiệp bất hợp pháp.

Đáng chú ý, dự thảo dành nội dung riêng quy định việc tạm dừng, kết thúc hoạt động tìm kiếm, cứu nạn. Theo đó, cơ quan chủ trì quyết định việc tạm dừng hoặc kết thúc sau khi tham vấn Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia, có ý kiến của Trung tâm Phối hợp tìm kiếm cứu nạn hàng không, chỉ huy hiện trường và cơ quan chuyên môn. Các căn cứ phục vụ quyết định phải được lập thành hồ sơ.

Dự thảo đồng thời phân biệt rõ ba trường hợp: Tạm dừng hoạt động tại hiện trường; kết thúc giai đoạn tìm kiếm vị trí tàu bay; và kết thúc toàn bộ hoạt động tìm kiếm, cứu nạn. Mối quan hệ giữa các quyết định này với việc xác định tàu bay mất tích cũng được đề cập nhằm bảo đảm chặt chẽ về quy trình và trách nhiệm.

Sau mỗi vụ việc, công tác tổng kết, rút kinh nghiệm phải được thực hiện trong thời hạn 30 ngày. Hồ sơ vụ việc được lưu trữ theo quy định, phục vụ công tác đánh giá, hoàn thiện phương án ứng phó và nâng cao hiệu quả phối hợp trong những tình huống tiếp theo.

Về hợp tác quốc tế, dự thảo bổ sung các quy định liên quan đến đàm phán, ký kết và duy trì thỏa thuận tìm kiếm, cứu nạn với các quốc gia kế cận. Trong đó, Trung tâm Phối hợp tìm kiếm cứu nạn hàng không được đưa vào cơ chế xây dựng văn bản phối hợp nghiệp vụ với trung tâm phối hợp cứu nạn của các quốc gia này.

Các nội dung về tìm kiếm, cứu nạn tàu bay Việt Nam ở nước ngoài và việc lực lượng Việt Nam tham gia hoạt động tìm kiếm, cứu nạn tại nước ngoài cũng được bổ sung, tạo cơ sở pháp lý cho việc phối hợp khi xảy ra sự cố vượt ra ngoài phạm vi lãnh thổ.

Đối với công tác huấn luyện, diễn tập, dự thảo đề xuất tổ chức diễn tập cấp quốc gia; lồng ghép tình huống tai nạn tàu bay vào diễn tập phòng thủ dân sự của địa phương. Cùng với đó là hoạt động luyện tập thông tin, hiệp đồng hằng năm và đánh giá sau diễn tập.

Nội dung huấn luyện phối hợp, chế độ và chính sách đối với lực lượng tham gia tìm kiếm, cứu nạn cũng được bổ sung nhằm nâng cao năng lực chuyên môn, khả năng xử lý tình huống và bảo đảm điều kiện cho các lực lượng thực hiện nhiệm vụ.

Bên cạnh việc hoàn thiện quy trình phối hợp, dự thảo còn bổ sung, cụ thể hóa trách nhiệm của các bộ, ngành và tổ chức tham gia công tác tìm kiếm, cứu nạn hàng không dân dụng.

Các cơ quan, đơn vị được đề cập gồm Bộ Ngoại giao, Bộ Y tế, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tài chính, cơ quan báo chí, UBND cấp xã, Cục Hàng không Việt Nam, doanh nghiệp bảo đảm hoạt động bay, Trung tâm Phối hợp tìm kiếm cứu nạn hàng không, người khai thác cảng hàng không, người khai thác tàu bay và doanh nghiệp bảo hiểm.

Dự thảo cũng quy định về khen thưởng, xử lý vi phạm, tổ chức thực hiện và các nội dung chuyển tiếp.

Theo đề xuất, trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày Quy chế có hiệu lực, các cơ quan, đơn vị liên quan phải hoàn thành Kế hoạch tìm kiếm, cứu nạn hàng không quốc gia; ký kết mới hoặc sửa đổi văn bản hiệp đồng; xây dựng, cập nhật phương án của địa phương và rà soát kế hoạch khẩn nguy sân bay.

Các văn bản hiệp đồng đã ký tiếp tục được thực hiện đối với những nội dung còn phù hợp. Tuy nhiên, thời hạn chuyển tiếp không được làm gián đoạn việc duy trì đầu mối trực, thông tin liên lạc và khả năng ứng cứu.

Việc thay thế Quyết định số 33/2012/QĐ-TTg sau hơn 14 năm được kỳ vọng sẽ tạo khuôn khổ phối hợp đồng bộ, rõ trách nhiệm và phù hợp hơn với yêu cầu thực tiễn, góp phần nâng cao năng lực ứng phó, bảo đảm an toàn và hiệu quả hoạt động tìm kiếm, cứu nạn hàng không dân dụng.