Hoàn thiện cơ chế đặc thù, tạo đà phát triển bền vững

Hạ tầng cảng biển Chân Mây - Lăng Cô thúc đẩy tăng trưởng mới. Ảnh: Cảng Chân Mây

Những tín hiệu tích cực từ cơ chế hiện hành

Thực tiễn hơn 4 năm triển khai Nghị quyết 38/2021/QH15 (NQ 38) về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là TP. Huế) ban hành ngày 13/11/2021, có hiệu lực từ ngày 1/1/2022 cho thấy, các cơ chế, chính sách đặc thù bước đầu đã phát huy hiệu quả, nhất là trong việc mở rộng không gian tài khóa và huy động nguồn lực cho đầu tư phát triển.

Tại cuộc họp nghe báo cáo tiến độ xây dựng Đề án cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tạo đột phá phát triển thành phố giai đoạn 2026 - 2030 mới đây, thông tin từ Sở Tài chính cho biết, việc nâng trần dư nợ vay lên 40% số thu ngân sách được hưởng theo phân cấp đã giúp thành phố chủ động hơn trong việc bố trí vốn cho các dự án hạ tầng quan trọng, đặc biệt là các dự án ODA. Bình quân mỗi năm, hạn mức dư nợ vay đạt khoảng 3.500 - 4.000 tỷ đồng, tạo điều kiện để thành phố cải thiện môi trường đô thị, phát triển hạ tầng và nâng cao chất lượng sống. Đáng chú ý, nghĩa vụ trả nợ vẫn được kiểm soát tốt, với mức chi khoảng 90 tỷ đồng mỗi năm.

Một điểm sáng khác là chính sách thu phí tham quan di tích. Từ năm 2022 đến nay, nguồn thu này đạt gần 700 tỷ đồng. Qua đó, thành phố đã bố trí hơn 634 tỷ đồng để trùng tu gần 70 công trình di tích. Đây không chỉ là nguồn lực tài chính quan trọng, mà còn là minh chứng rõ nét cho cách tiếp cận “lấy di sản nuôi di sản”, phù hợp với đặc thù của Huế.

Bên cạnh đó, cơ chế bổ sung có mục tiêu từ nguồn tăng thu xuất nhập khẩu cũng góp phần bổ sung khoảng 120 tỷ đồng cho việc đầu tư hạ tầng trong giai đoạn 2022 - 2024. Đồng thời, Quỹ Bảo tồn di sản Huế từng bước được hình thành, với hơn 8,3 tỷ đồng huy động và hơn 6,7 tỷ đồng được giải ngân cho các hoạt động trùng tu.

Tuy nhiên, nhìn thẳng vào thực tế, các cơ chế hiện hành vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng tạo đột phá.

Theo bà Võ Thị Quế Hương, Phó Giám đốc Sở Tài chính, một số chính sách chưa phát sinh nguồn thu thực tế. Điển hình là cơ chế khai thác tài sản công gắn liền với đất do các cơ quan Trung ương quản lý. Nguyên nhân chủ yếu do địa phương không chủ động được tiến độ sắp xếp, xử lý tài sản.

Sắc màu lễ hội góp phần tôn vinh văn hóa Huế. Ảnh: Lê Đình Hoàng

Trong khi đó, điều kiện áp dụng của một số cơ chế còn chặt chẽ, thiếu tính ổn định, khiến nguồn lực bổ sung không đều qua các năm. Quan trọng hơn, các cơ chế hiện hành chưa đủ mạnh để khơi thông tối đa các nguồn lực, đặc biệt trong lĩnh vực đất đai, đầu tư hạ tầng và khai thác giá trị di sản.

Thực tế triển khai cho thấy, hàng loạt “nút thắt” vẫn tồn tại, từ công tác giải phóng mặt bằng, tiếp cận đất đai đến các thủ tục pháp lý trong khai thác tài sản di sản. Cùng với đó, các chính sách tài chính hiện nay vẫn chưa đủ hấp dẫn để thu hút nhà đầu tư chiến lược - yếu tố then chốt đối với các dự án có quy mô lớn trong tương lai.

Định hình “gói cơ chế mới”

Huế đang đứng trước cơ hội quan trọng để tái định hình mô hình phát triển. Trong bối cảnh đó, việc UBND thành phố ban hành Quyết định số 1023/QĐ-UBND ngày 30/3/2026 về việc phê duyệt đề cương xây dựng Đề án “Cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố Huế” được xem là bước đi kịp thời. Đề án không chỉ tổng kết việc thực hiện NQ 38, mà còn hướng tới xây dựng một hệ thống chính sách mới đủ mạnh để tạo tăng trưởng hai con số, đồng thời bảo đảm phát triển bền vững.

Từ thực tiễn hiện nay, Sở Tài chính đề xuất cần xây dựng hệ thống cơ chế đặc thù mới với ba trụ cột lớn. Đó là nhóm cơ chế huy động nguồn lực, tập trung tăng cường hỗ trợ từ ngân sách Trung ương, ưu tiên vốn cho các dự án hạ tầng động lực và hỗ trợ vốn đối ứng cho các dự án ODA. Nhóm cơ chế về thể chế nhằm tạo hành lang pháp lý linh hoạt hơn cho các lĩnh vực thế mạnh của Huế như di sản, văn hóa, du lịch và kinh tế xanh. Nhóm cơ chế về phân cấp, phân quyền, với định hướng trao thêm thẩm quyền cho HĐND và UBND thành phố trong quản lý đất đai, đầu tư, khai thác di sản và quyết định các chính sách tài chính đặc thù.

TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, Huế hoàn toàn có thể tham khảo các cơ chế đang áp dụng tại TP. Hồ Chí Minh và TP. Đà Nẵng, nhưng cần điều chỉnh phù hợp với đặc thù của một đô thị di sản.

Du khách tham quan di sản Huế, tạo nguồn thu quan trọng cho công tác bảo tồn

Theo TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn, các cơ chế đặc thù phải hướng đến mục tiêu tăng trưởng bền vững, trong đó ưu tiên những động lực có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa. Đáng chú ý là mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Với Huế, nơi chưa chịu áp lực giao thông lớn thì đây được xem là “thời điểm vàng” để đầu tư hệ thống vận tải công cộng hiện đại. Nếu chậm trễ, chi phí và khó khăn sẽ gia tăng đáng kể khi đô thị phát triển nóng.

Bên cạnh đó, cơ chế phát triển hạ tầng liên kết vùng, đặc biệt là trục Huế - Đà Nẵng, cũng được TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn nhấn mạnh. Việc hình thành một hệ thống giao thông đa phương thức, từ đường bộ, đường sắt đến hàng không, thậm chí là metro trong dài hạn, sẽ mở rộng không gian phát triển cho cả khu vực miền Trung.

Ngoài ra, phát triển chuỗi đô thị cảng biển và logistics tại khu vực Chân Mây - Lăng Cô, cùng với cơ chế thu hút nhà đầu tư chiến lược, được xem là những “mảnh ghép” quan trọng để thành phố hoàn thiện bức tranh tăng trưởng.