Hoàn thiện cơ chế để thỏa thuận quốc tế mang lại lợi ích thực chất

Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh An Giang Lê Quang Tùng điều hành phiên thảo luận tổ. Ảnh: Mạnh Hưng

Làm rõ hơn vai trò, trách nhiệm của UBND cấp xã trong thực hiện trao đổi, ký kết thỏa thuận quốc tế

ĐBQH Trình Lam Sinh (An Giang) bày tỏ thống nhất với việc ban hành Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi) nhằm chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng hơn; giải quyết những vấn đề pháp lý từ thực tiễn khi có sự thay đổi về địa giới hành chính và cấp chính quyền. Bên cạnh đó, việc sửa đổi luật còn nhằm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, mở rộng cơ chế hợp tác xuống cho chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội, qua đó thu hút nguồn lực giao lưu quốc tế.

Toàn cảnh phiên thảo luận tại Tổ 16 . Ảnh: Mạnh Hưng

Từ thực tiễn địa phương, đại biểu đề nghị dự thảo luật quy định rõ vai trò, trách nhiệm của UBND cấp xã trong việc thực hiện trao đổi, ký kết thỏa thuận quốc tế. Trường hợp chưa thể quy định cụ thể trong luật, cần có văn bản hướng dẫn dưới luật, như nghị định hoặc thông tư để làm rõ phạm vi, lĩnh vực, như phạm vi mức độ hợp tác giao lưu quốc tế hay giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp. Từ đó, đảm bảo được phạm vi của UBND cấp xã trong việc hợp tác quốc tế đối với đơn vị địa giới hành chính tương đương của nước bạn. Theo đại biểu Trình Lam Sinh, vấn đề này có ý nghĩa quan trọng, nhất là tại các địa bàn biên giới, nơi UBND cấp xã trực tiếp xử lý những vấn đề phát sinh trên thực địa với chính quyền địa phương phía nước bạn.

ĐBQH Trình Lam Sinh (An Giang) phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng

Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề nghị trường hợp chưa thể quy định trong luật, cần nghiên cứu bổ sung vào nghị định hoặc các văn bản quy phạm pháp luật dưới luật cơ chế ủy quyền theo quy trình rút gọn cho UBND cấp xã để xử lý một số tình huống khẩn cấp, phức tạp hoặc cần giải quyết ngay, trên cơ sở đáp ứng yêu cầu của cả hai bên.

Đại biểu đề xuất, có thể xem xét cho phép Chủ tịch UBND cấp xã ký kết văn bản ghi nhớ trước, sau đó báo cáo cấp có thẩm quyền để xem xét, giải quyết. Nếu phải thực hiện đầy đủ trình tự, thủ tục như thông thường, quá trình xử lý có thể kéo dài, thậm chí bỏ lỡ cơ hội giải quyết vấn đề. Trong khi đó, một số tình huống nếu được xử lý kịp thời sẽ nhanh chóng đáp ứng được mong muốn của cả hai bên.

Đại biểu cũng đề nghị cho phép UBND cấp xã thành lập các tổ công tác liên ngành hỗ trợ công tác đối ngoại ở cấp xã, với sự tham gia của các bộ phận chuyên môn thuộc UBND cấp xã, công an địa phương và bộ đội biên phòng. Khi phát sinh tình huống hoặc vấn đề cần giải quyết, tổ công tác sẽ kịp thời rà soát các cơ sở pháp lý và tình hình thực tế tại địa bàn, qua đó hỗ trợ Chủ tịch UBND cấp xã thẩm định, hoàn thiện hồ sơ ngay tại chỗ, rút ngắn thời gian xử lý.

Ký kết được thỏa thuận quốc tế chưa đồng nghĩa với hợp tác quốc tế có hiệu quả

ĐBQH Vũ Minh Đạo (Lai Châu) cũng cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi Luật nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế, sắp xếp tổ chức bộ máy và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng điều quan trọng không chỉ là mở rộng chủ thể ký kết hay đơn giản hóa trình tự, thủ tục, mà là Luật có thực sự tháo gỡ được những điểm nghẽn trong hợp tác quốc tế, khơi thông nguồn lực và tạo ra hiệu quả phát triển hay không. Hội nhập quốc tế không chỉ là mở rộng quan hệ, mà phải mở rộng cơ hội phát triển. Thỏa thuận quốc tế không chỉ để ký kết, mà phải để thực hiện và tạo ra giá trị.

Đại biểu Vũ Minh Đạo đánh giá cao việc dự thảo Luật bổ sung trình tự, thủ tục rút gọn nhằm đáp ứng yêu cầu chủ động, linh hoạt trong hoạt động đối ngoại. Đại biểu đề nghị tại Điều 20, cần phân định rõ trách nhiệm giữa Chủ tịch UBND cấp tỉnh và Chủ tịch UBND cấp xã. Cấp tỉnh không chỉ quyết định theo thẩm quyền mà còn phải có trách nhiệm hướng dẫn, hỗ trợ chuyên môn; cấp xã chịu trách nhiệm trực tiếp về nội dung đề xuất và tổ chức thực hiện. Tại Điều 45, cần làm rõ nguyên tắc bảo đảm nguồn lực, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, đặc biệt đối với các xã biên giới, vùng sâu, vùng xa và địa bàn đặc biệt khó khăn.

ĐBQH Vũ Minh Đạo (Lai Châu) phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng

"Phân cấp không chỉ là trao quyền, mà phải trao cả điều kiện để thực hiện quyền. Không để quyền được giao trở thành trách nhiệm vượt quá năng lực thực thi", đại biểu nhấn mạnh.

Liên quan đến trách nhiệm tổ chức thực hiện và đánh giá hiệu quả thỏa thuận quốc tế, đại biểu nêu vấn đề từ thực tiễn quản lý: ký kết được thỏa thuận quốc tế chưa đồng nghĩa với hợp tác quốc tế có hiệu quả. Một thỏa thuận hợp tác chỉ thực sự có giá trị khi tạo ra những kết quả cụ thể. Tuy nhiên, dự thảo Luật hiện tập trung khá nhiều vào thẩm quyền, trình tự, thủ tục ký kết, trong khi cơ chế đánh giá hiệu quả sau ký kết chưa thật rõ.

Các ĐBQH tỉnh An Giang tham dự phiên thảo luận tổ. Ảnh: Mạnh Hưng

Do đó, đại biểu kiến nghị bổ sung tại Điều 38 trách nhiệm định kỳ đánh giá hiệu quả thực hiện thỏa thuận quốc tế, trong đó xác định kết quả đạt được so với mục tiêu, nguồn lực đã sử dụng, những khó khăn, vướng mắc và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức chủ trì. Tại Điều 5, cần làm rõ thẩm quyền giám sát của Hội đồng nhân dân các cấp theo quy định của pháp luật về hoạt động giám sát. Đồng thời, cần có cơ chế rà soát, điều chỉnh hoặc chấm dứt những thỏa thuận không còn phù hợp, kéo dài nhưng không mang lại kết quả.

Đại biểu đề nghị chuyển mạnh tư duy quản lý theo hướng: không lấy số lượng thỏa thuận làm thước đo thành công, mà lấy hiệu quả hợp tác làm thước đo giá trị; ký kết là điểm khởi đầu, thực hiện mới là kết quả, hiệu quả mới là đích đến.

Các ĐBQH tỉnh An Giang tham dự phiên thảo luận tổ. Ảnh: Mạnh Hưng

ĐBQH Lê Trung Thành (An Giang) nhấn mạnh, thỏa thuận quốc tế không chỉ là công cụ đối ngoại mà còn là phương thức quan trọng để mở rộng hợp tác, tiếp cận công nghệ, tri thức và huy động nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển đất nước. Vì vậy, việc hoàn thiện pháp luật cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo, tạo thuận lợi cho các cơ quan, tổ chức chủ động hợp tác quốc tế, đồng thời bảo đảm đúng thẩm quyền, lợi ích quốc gia và trách nhiệm thực hiện.

ĐBQH Lê Trung Thành (An Giang) phát biểu

Về trách nhiệm tổ chức thực hiện và đánh giá hiệu quả thỏa thuận quốc tế, đại biểu cũng cho rằng, mục tiêu quan trọng nhất của hợp tác quốc tế không phải là số lượng thỏa thuận được ký kết, mà là kết quả và lợi ích thực chất mang lại. Trong thực tiễn, cần làm rõ có bao nhiêu thỏa thuận được triển khai hiệu quả, bao nhiêu thỏa thuận chậm thực hiện hoặc chưa có kết quả cụ thể, nhất là trong các lĩnh vực đầu tư, khoa học, công nghệ và chuyển giao công nghệ.

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cung cấp số liệu tổng kết thực tiễn, đồng thời nghiên cứu bổ sung vào Điều 38 cơ chế theo dõi, đánh giá hiệu quả thực hiện thỏa thuận quốc tế, gắn với kết quả đầu ra, nguồn lực thực hiện và trách nhiệm của cơ quan chủ trì. Đặc biệt, cơ sở dữ liệu quốc gia về cam kết quốc tế cần trở thành công cụ quản lý, theo dõi tiến độ và đánh giá hiệu quả hợp tác, thay vì chỉ lưu trữ thông tin các văn bản đã ký.

Các ĐBQH tỉnh Lai Châu tham dự phiên thảo luận tổ. Ảnh: Mạnh Hưng

Đại biểu Lê Trung Thành cũng đề nghị làm rõ tiêu chí pháp lý để nhận diện, phân loại các thỏa thuận quốc tế; đặc biệt đối với những thỏa thuận liên quan đến ngân sách, dữ liệu, công nghệ, tài sản công và các cam kết dài hạn. Đồng thời, cần có cơ chế thẩm định phù hợp với mức độ rủi ro, tránh vừa buông lỏng quản lý vừa phát sinh thủ tục không cần thiết.