Hoàn thiện cơ chế quản lý hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế

Đơn giản hóa thủ tục, tăng tính minh bạch

Theo khoản 6 Điều 5 Nghị định số 273/2026/NĐ-CP, khi thực hiện giao dịch mua hàng miễn thuế, nếu thông tin của người mua đã được cơ quan có thẩm quyền kết nối, chia sẻ từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hoặc cơ sở dữ liệu chuyên ngành thì người mua không phải xuất trình bản giấy của các giấy tờ có chứa thông tin đó.

Quy định này áp dụng đối với các đối tượng được phép mua hàng miễn thuế theo Nghị định, bao gồm người xuất cảnh, quá cảnh; người nhập cảnh; hành khách trên các chuyến bay quốc tế; người được hưởng quyền ưu đãi, miễn trừ theo quy định của pháp luật; thuyền viên làm việc trên tàu biển hoạt động tuyến quốc tế.

So với quy định tại Nghị định số 100/2020/NĐ-CP, đây là thay đổi đáng kể. Trước đó, mỗi nhóm đối tượng khi mua hàng miễn thuế đều phải trực tiếp xuất trình các loại giấy tờ để chứng minh đủ điều kiện mua hàng, như hộ chiếu, thẻ lên tàu bay, giấy tờ chứng minh đối tượng được hưởng ưu đãi miễn trừ hoặc các giấy tờ liên quan khác.

Người mua hàng miễn thuế không phải xuất trình giấy tờ nếu thông tin đã được kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư từ ngày 21-8-2026. Ảnh minh họa

Việc khai thác dữ liệu điện tử thay cho giấy tờ truyền thống không chỉ giúp rút ngắn thời gian thực hiện giao dịch mà còn giảm nguy cơ sử dụng giấy tờ giả, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý của cơ quan chức năng.

Nghị định 273/2026/NĐ-CP được ban hành trong bối cảnh Chính phủ đang đẩy mạnh xây dựng Chính phủ số, hướng tới việc sử dụng dữ liệu số để thay thế các thủ tục hành chính dựa trên hồ sơ giấy.

Việc cho phép doanh nghiệp kinh doanh hàng miễn thuế khai thác thông tin từ Cơ sở dữ liệu quốc gia cũng góp phần đồng bộ hóa quy trình xác minh điều kiện mua hàng, hạn chế việc kiểm tra thủ công và giảm chi phí tuân thủ cho cả doanh nghiệp lẫn người dân.

Theo các chuyên gia, đây cũng là tiền đề để hình thành quy trình mua sắm không giấy tờ tại các cửa hàng miễn thuế ở sân bay, cảng biển và các khu vực được phép kinh doanh hàng miễn thuế.

Chuyển từ "kiểm tra giấy tờ" sang "xác thực dữ liệu"

Trao đổi về quy định mới, luật sư Nguyễn Trung Tiệp, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho rằng, việc sử dụng dữ liệu điện tử thay cho giấy tờ bản cứng là xu hướng tất yếu trong cải cách thủ tục hành chính.

Theo luật sư, trước đây, người dân thường phải mang theo nhiều loại giấy tờ để chứng minh đủ điều kiện mua hàng miễn thuế. Điều này vừa gây bất tiện, vừa tiềm ẩn nguy cơ thất lạc giấy tờ hoặc phát sinh tranh chấp khi thông tin không thống nhất.

"Quy định mới chuyển trọng tâm từ việc kiểm tra giấy tờ sang xác thực dữ liệu trên hệ thống. Khi các cơ sở dữ liệu quốc gia được kết nối đồng bộ, việc xác minh sẽ nhanh hơn, chính xác hơn, đồng thời giảm đáng kể nguy cơ làm giả giấy tờ để trục lợi chính sách miễn thuế", luật sư Nguyễn Trung Tiệp nhận định.

Tuy nhiên, luật sư cũng lưu ý, để quy định phát huy hiệu quả, điều kiện tiên quyết là hệ thống dữ liệu phải được cập nhật đầy đủ, chính xác và bảo đảm an toàn thông tin. Trường hợp dữ liệu chưa được đồng bộ hoặc phát sinh lỗi kỹ thuật, cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần có phương án xử lý linh hoạt nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người mua hàng.

Việc đơn giản hóa thủ tục mua hàng miễn thuế thông qua khai thác dữ liệu điện tử được kỳ vọng sẽ góp phần hiện đại hóa hoạt động quản lý hải quan, tạo thuận lợi cho người dân, khách quốc tế và doanh nghiệp, đồng thời phù hợp với chủ trương chuyển đổi số quốc gia và cải cách thủ tục hành chính trong giai đoạn mới.

Nghị định số 273/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực từ ngày 21-8-2026.