Hoàn thiện cơ chế tạm hoãn xuất cảnh gắn với quản lý nợ thuế hiệu quả

Việc kết nối dữ liệu điện tử góp phần nâng cao hiệu quả quản lý xuất nhập cảnh và nghĩa vụ thuế. (Ảnh: TTXVN)

Theo cơ quan thuế, đề xuất bổ sung ngưỡng từ 1 triệu đồng trở lên nhằm bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu quản lý nhà nước, nâng cao hiệu quả thu hồi nợ thuế với việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người nộp thuế.

Tạm hoãn xuất cảnh là biện pháp đã được quy định từ Luật Quản lý thuế

Tại buổi họp báo chuyên đề thông tin về những nội dung liên quan đến quy định tạm hoãn xuất cảnh do Cục Thuế tổ chức ngày 22/5, Phó Cục trưởng Thuế Mai Sơn cho biết, biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đối với người nộp thuế không phải là quy định mới phát sinh trong thời gian gần đây mà đã được quy định từ Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14, có hiệu lực từ ngày 1/7/2020. Nội dung này sau đó tiếp tục được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 56/2024/QH15 nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý thuế và nâng cao hiệu quả thu hồi nợ thuế.

Toàn cảnh buổi họp báo chuyên đề thông tin về những nội dung liên quan đến quy định tạm hoãn xuất cảnh do Cục Thuế tổ chức ngày 22/5. (Ảnh: MINH PHƯƠNG)

Trên cơ sở quy định của luật, ngày 28/2/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 49/2025/NĐ-CP quy định cụ thể các trường hợp áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đối với người nộp thuế. Theo đó, chính sách này được áp dụng đối với 4 nhóm đối tượng.

Nhóm thứ nhất là cá nhân kinh doanh, chủ hộ kinh doanh đang bị cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế có số tiền nợ thuế từ 50 triệu đồng trở lên và đã quá thời hạn nộp trên 120 ngày.

Nhóm thứ hai là người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã đang bị cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế có số tiền nợ thuế từ 500 triệu đồng trở lên và đã quá thời hạn nộp trên 120 ngày.

Nhóm thứ ba gồm cá nhân kinh doanh, chủ hộ kinh doanh hoặc người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký nhưng còn nợ thuế quá hạn và sau 30 ngày kể từ khi cơ quan thuế ban hành thông báo sẽ áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh mà vẫn chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế.

Nhóm thứ tư là người Việt Nam xuất cảnh để định cư ở nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài hoặc người nước ngoài trước khi xuất cảnh khỏi Việt Nam mà còn nợ thuế quá hạn.

Ông Nguyễn Đức Huy, Phó trưởng Ban Nghiệp vụ Thuế (Cục Thuế) cho biết, trong quá trình triển khai, cơ quan thuế đã đồng thời thực hiện nhiều giải pháp hỗ trợ người nộp thuế nhằm bảo đảm công khai, minh bạch và tạo điều kiện để người dân chủ động hoàn thành nghĩa vụ trước khi áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh.

Theo đó, cơ quan thuế đã đẩy mạnh tuyên truyền chính sách trên các phương tiện thông tin đại chúng, gửi thư ngỏ, công khai thông tin trên Cổng thông tin điện tử của cơ quan thuế và ứng dụng eTax Mobile để người nộp thuế có thể chủ động tra cứu thông tin nghĩa vụ thuế. Đồng thời, ngành thuế cũng triển khai nhiều giải pháp công nghệ thông tin nhằm hỗ trợ người nộp thuế tra cứu, xử lý và nộp các khoản nợ thuế phát sinh kịp thời.

Đáng chú ý, ngày 12/5/2026, cơ quan thuế và cơ quan quản lý xuất nhập cảnh đã triển khai cơ chế truyền nhận dữ liệu điện tử theo Quy chế phối hợp số 01/QCPH-CT-QLXNC. Theo cơ chế này, ngay sau khi cơ quan thuế ký điện tử thông báo tạm hoãn xuất cảnh hoặc hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh, dữ liệu sẽ được tự động truyền sang cơ quan quản lý xuất nhập cảnh, giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý. Các thông báo liên quan cũng được công khai trên Cổng thông tin điện tử của cơ quan thuế để người nộp thuế theo dõi.

Theo số liệu từ hệ thống quản lý thuế, đến nay cơ quan thuế đã ban hành thông báo tạm hoãn xuất cảnh đối với khoảng 105.000 người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp và chủ hộ kinh doanh với tổng số tiền thuế nợ gần 61.000 tỷ đồng. Trong đó, khoảng 65.000 trường hợp thuộc nhóm không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký với số tiền nợ hơn 6.900 tỷ đồng.

Lũy kế đến nay, ngành thuế đã thu hồi được nợ thuế của hơn 13.000 người nộp thuế với số tiền hơn 4.000 tỷ đồng. Riêng nhóm không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký đã có khoảng 7.100 người nộp thuế chủ động liên hệ với cơ quan thuế để thực hiện nghĩa vụ với số tiền gần 100 tỷ đồng và được hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh theo quy định.

Theo đánh giá của Cục Thuế, kết quả này cho thấy biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đã góp phần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật thuế, tăng hiệu quả quản lý nợ thuế và tạo môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng hơn.

Đề xuất bổ sung ngưỡng nợ tối thiểu để bảo đảm tính tương xứng

Liên quan phản ánh của một số cơ quan báo chí về việc có trường hợp bị tạm hoãn xuất cảnh do nợ thuế với số tiền nhỏ,ông Mai Sơn cho biết qua rà soát dữ liệu, đây chủ yếu là các trường hợp người nộp thuế đã bỏ địa chỉ kinh doanh, không thực hiện thủ tục thông báo với cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế theo quy định.

Theo cơ quan thuế, trước khi áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh, cơ quan quản lý thuế đã thực hiện nhiều bước thông báo và liên hệ theo quy định. Cụ thể, cơ quan thuế phối hợp với chính quyền địa phương xác minh tình trạng hoạt động của doanh nghiệp; gửi thông báo về tình hình nợ thuế qua địa chỉ, email, số điện thoại đã đăng ký; đồng thời gửi thông báo sẽ áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh trước 30 ngày đến tài khoản thuế điện tử và địa chỉ cư trú của người đại diện pháp luật.

Trong các thông báo này, cơ quan thuế cũng nêu rõ số tiền nợ, thông tin đơn vị quản lý, cán bộ phụ trách, số điện thoại và email liên hệ để người nộp thuế chủ động xử lý. Chỉ sau 30 ngày kể từ thời điểm gửi thông báo mà người nộp thuế không phản hồi, không hoàn thành nghĩa vụ thì cơ quan thuế mới ban hành thông báo tạm hoãn xuất cảnh.

Đại diện Cục Thuế cho rằng một số thông tin phản ánh chưa đầy đủ về toàn bộ quá trình xử lý, dễ dẫn tới cách hiểu chưa toàn diện về việc áp dụng quy định. Theo cơ quan này, ngành thuế đã chủ động cảnh báo, công khai thông tin và thực hiện hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh ngay sau khi người nộp thuế hoàn thành nghĩa vụ.

Đáng chú ý, Cục Thuế cũng nhìn nhận rằng theo quy định hiện hành tại Nghị định số 49/2025/NĐ-CP, nhóm người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký hiện chưa có quy định về ngưỡng nợ thuế tối thiểu. Điều này đồng nghĩa về nguyên tắc, chỉ cần phát sinh khoản nợ thuế quá hạn, dù số tiền nhỏ, người nộp thuế vẫn có thể thuộc diện xem xét áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh nếu không khắc phục sau khi đã được thông báo.

Qua tổng hợp dữ liệu quản lý thuế, cơ quan thuế cho biết hơn 50% người nộp thuế thuộc trạng thái không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký hiện có số tiền nợ dưới 1 triệu đồng. Tuy nhiên, tổng số nợ của nhóm này chỉ chiếm khoảng 0,2% tổng số nợ thuế của toàn bộ nhóm đối tượng.

Từ thực tế đó, để bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu quản lý nhà nước và quyền lợi hợp pháp của người nộp thuế, Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 theo hướng sửa đổi, bổ sung ngưỡng nợ từ 1 triệu đồng trở lên đối với nhóm người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký.

Theo dự thảo, nhóm đối tượng rủi ro cao gồm cá nhân kinh doanh, chủ hộ kinh doanh, chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp, người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký sẽ chỉ bị xem xét áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh nếu còn nợ thuế từ 1 triệu đồng trở lên và đã quá 30 ngày kể từ ngày cơ quan thuế ban hành thông báo sẽ áp dụng biện pháp này nhưng chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế.

Theo Cục Thuế, việc bổ sung ngưỡng từ 1 triệu đồng trở lên sẽ góp phần loại trừ các trường hợp phát sinh khoản nợ rất nhỏ do sai sót kỹ thuật, chậm cập nhật dữ liệu hoặc nguyên nhân khách quan khác. Đồng thời, quy định này cũng nhằm bảo đảm nguyên tắc tương xứng giữa mức độ vi phạm và biện pháp quản lý nhà nước được áp dụng.

Không chỉ dựa trên thực tiễn trong nước, cơ quan thuế cho biết việc xây dựng quy định còn tham khảo kinh nghiệm quốc tế. Theo đó, nhiều quốc gia hiện cũng áp dụng các biện pháp hạn chế xuất cảnh đối với người nợ thuế.

Tại Trung Quốc, người đại diện pháp luật của doanh nghiệp nợ thuế có thể bị cấm xuất cảnh với ngưỡng 200.000 Nhân dân tệ đối với tổ chức và 30.000 Nhân dân tệ đối với cá nhân; riêng doanh nghiệp bỏ địa chỉ kinh doanh thì không quy định ngưỡng tối thiểu và cũng không có cơ chế cảnh báo trước 30 ngày. Indonesia áp dụng biện pháp cấm xuất cảnh đối với doanh nghiệp nợ thuế từ 100 triệu Rupiah trở lên hoặc doanh nghiệp bỏ địa chỉ kinh doanh, không phản hồi sau khi đã nhận được lệnh cưỡng chế bằng văn bản.

Trong khi đó, Mỹ áp dụng ngưỡng nợ thuế từ 50.000 USD trở lên để từ chối cấp hoặc thu hồi hộ chiếu; Malaysia áp dụng mức khoảng 10.000 Ringgit Malaysia; Đài Loan áp dụng ngưỡng khoảng 2 triệu Đài tệ. Một số quốc gia như Philippines hoặc Ấn Độ không quy định ngưỡng cụ thể nhưng vẫn áp dụng biện pháp hạn chế xuất cảnh đối với các trường hợp nợ thuế lớn hoặc có dấu hiệu trốn thuế.

Theo Cục Thuế, việc đề xuất sửa đổi quy định đã được nghiên cứu trên cơ sở tổng kết thực tiễn thi hành Nghị định số 49/2025/NĐ-CP, tiếp thu ý kiến từ cơ quan, tổ chức, cộng đồng doanh nghiệp và người nộp thuế, đồng thời tham khảo thông lệ quốc tế phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Trong thời gian tới, cơ quan thuế sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan quản lý xuất nhập cảnh để nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin theo hướng thực hiện hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh theo thời gian thực ngay sau khi người nộp thuế hoàn thành nghĩa vụ với ngân sách nhà nước.