Hoàn thiện cơ chế, tháo gỡ 'điểm nghẽn' giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm

Để giải bài toán này, bên cạnh vai trò điều hành của UBND thành phố và sự vào cuộc của các địa phương, HĐND thành phố đã thể hiện rõ vai trò cơ quan dân cử trong hoạt động giám sát, khảo sát, thẩm tra và ban hành các cơ chế, chính sách phù hợp thực tiễn. Qua đó, góp phần quan trọng tháo gỡ khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng, tạo động lực đẩy nhanh tiến độ nhiều dự án trọng điểm trên địa bàn.

Thi công Dự án đầu tư xây dựng công trình khẩn cấp cải tạo tuyến hạ lưu sông Kim Ngưu nối sông Tô Lịch với Trạm bơm Yên Sở (đoạn qua địa bàn xã Đại Thanh). Ảnh: Quang Thái

Chủ động khảo sát, giám sát từ thực tiễn

Những năm gần đây, HĐND thành phố Hà Nội đã tăng cường hoạt động giám sát chuyên đề đối với các dự án chậm tiến độ do vướng mắc giải phóng mặt bằng. Không chỉ dừng ở việc xem xét báo cáo, nhiều đoàn giám sát của HĐND thành phố đã trực tiếp khảo sát thực địa tại các dự án trọng điểm, làm việc với địa phương, chủ đầu tư để nắm bắt những vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai.

Đặc biệt, HĐND thành phố đã tổ chức giám sát thông qua hình thức chất vấn trực tiếp tại các kỳ họp nhằm nắm bắt tiến độ và đôn đốc, đẩy nhanh việc triển khai các dự án. Tại kỳ họp thứ 10 HĐND TP Hà Nội khóa XVI (tháng 12-2022), HĐND thành phố đã tái chất vấn các nội dung chậm khắc phục, trong đó có các dự án hạ tầng, giao thông kéo dài nhiều năm.

Đến kỳ họp thứ 12 HĐND thành phố khóa XVI (tháng 7-2023) hoạt động chất vấn tập trung vào các vấn đề dân sinh, quản lý đô thị và trách nhiệm thực thi công vụ; nhiều nội dung liên quan tiến độ dự án, đầu tư công và phối hợp giải phóng mặt bằng được đại biểu đặt ra.

Tiếp đó, đến kỳ họp thứ 14 HĐND thành phố khóa XVI (tháng 12-2023) các đại biểu đã tái chất vấn các dự án chậm triển khai, trong đó có lĩnh vực giao thông đô thị và các dự án chậm tiến độ do vướng mắc giải phóng mặt bằng. Trong đó, các vấn đề về quỹ tái định cư, xác định giá đất và tiến độ bàn giao mặt bằng tại một số dự án trọng điểm tiếp tục được HĐND thành phố yêu cầu làm rõ, gắn với trách nhiệm cụ thể của từng đơn vị.

Qua các đợt giám sát và phiên chất vấn, nhiều bất cập trong công tác giải phóng mặt bằng đã được nhận diện, từ chênh lệch giá bồi thường đến thiếu quỹ tái định cư... Đây cũng là một trong những cơ sở thực tiễn quan trọng để HĐND thành phố nghiên cứu, ban hành các cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc nhằm tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc triển khai, thúc đẩy tiến độ thực hiện dự án trên toàn thành phố.

Ban hành cơ chế đặc thù tháo gỡ khó khăn

Một trong những dấu ấn quan trọng thể hiện vai trò của HĐND thành phố là công tác thẩm tra, ban hành các nghị quyết liên quan đến cơ chế bồi thường, hỗ trợ tái định cư phục vụ các dự án trọng điểm.

Tích cực thi công hạng mục cuối cùng của kênh La Khê. Ảnh: Quang Thái

Thời gian qua, HĐND thành phố Hà Nội đã ban hành nhiều nghị quyết nhằm hoàn thiện cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, qua đó tháo gỡ khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng và tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm. Đáng chú ý là Nghị quyết số 69/2025/NQ-HĐND quy định một số chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thực hiện các dự án cải tạo, chỉnh trang đô thị, cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư trên địa bàn thành phố; tiếp đó, Nghị quyết số 89/2025/NQ-HĐND đã sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung theo hướng mở rộng quyền lựa chọn tái định cư cho người dân.

Theo đó, các trường hợp bị thu hồi đất có thể được mua, thuê hoặc thuê mua nhà ở xã hội mà không phải bốc thăm, đồng thời được nới điều kiện về nhà ở, thu nhập và đối tượng thụ hưởng.

Những cơ chế linh hoạt này góp phần bảo đảm quyền lợi của người dân, tạo sự đồng thuận trong thu hồi đất, từ đó giúp công tác giải phóng mặt bằng thuận lợi hơn, thúc đẩy triển khai các dự án hạ tầng, chỉnh trang đô thị và cải tạo chung cư cũ trên địa bàn Thủ đô...

Thi công Dự án cải tạo kênh Thụy Phương. Ảnh: Quang Thái

Bên cạnh đó, trên cơ sở Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô, HĐND thành phố đã ban hành Nghị quyết số 90 90/2026/NQ-HĐND (thực hiện Khoản 4 Điều 7 Nghị quyết số 258/2025/QH15), trong đó Nghị quyết đã đưa ra mức giá bồi thường, hỗ trợ cụ thể đối với từng nhóm đối tượng, từng loại đất và từng khu vực, theo hướng sát với thực tế hơn.

Cụ thể, Nghị quyết số 90/2026/NQ-HĐND quy định mức hỗ trợ đối với dự án tại Điểm a Khoản 2 Điều 1 Nghị quyết số 258/2025/QH15) mức bồi thường (bằng tiền) về đất bằng 2 lần so với mức quy định; mức bồi thường (bằng tiền) về đất bằng 1,5 lần so với mức quy định với các dự án tại điểm b,c,d, đ khoản 2 Điều 1 Nghị quyết số 258/2025/QH15.

Đây được xem là bước tháo gỡ quan trọng trong bối cảnh nhiều dự án trước đây gặp khó do người dân chưa đồng thuận với phương án đền bù. Trong quá trình thẩm tra nghị quyết, các ban của HĐND thành phố đã tổ chức nhiều cuộc khảo sát, làm việc với cơ quan chuyên môn và địa phương để đánh giá tác động chính sách, bảo đảm tính khả thi khi áp dụng thực tế. Các nội dung liên quan đến quyền lợi của người dân, tính công bằng trong hỗ trợ, tái định cư cũng được xem xét kỹ lưỡng trước khi thông qua.

Tạo chuyển biến tại nhiều dự án trọng điểm

Sau khi các cơ chế, chính sách mới được ban hành, công tác giải phóng mặt bằng tại nhiều dự án trọng điểm trên địa bàn đã ghi nhận chuyển biến tích cực. Tại các địa bàn, quá trình vận động, đối thoại với người dân thuận lợi hơn nhờ có căn cứ chính sách rõ ràng, minh bạch.

Thi công dự án hồ điều hòa Yên Nghĩa 1. Ảnh: Quang Thái

Hiện nay, Hà Nội đang triển khai giải phóng mặt bằng khoảng 1.428 dự án, trong đó có nhiều công trình hạ tầng quy mô lớn giữ vai trò chiến lược đối với phát triển đô thị và liên kết vùng. Đáng chú ý là các dự án cầu vượt sông Hồng như: Cầu Tứ Liên, cầu Trần Hưng Đạo, cầu Thượng Cát; tuyến Vành đai 2,5; Vành đai 3,5; tuyến Vành đai 4 - Vùng Thủ đô; đường Tam Trinh; tuyến Hoàng Cầu - Voi Phục…

Nhiều dự án tồn đọng kéo dài nhiều năm đã có chuyển biến rõ nét sau khi các cơ chế hỗ trợ, bồi thường được tháo gỡ. Một số địa phương đã cơ bản hoàn thành bàn giao mặt bằng, tạo điều kiện để chủ đầu tư triển khai thi công đồng bộ.

Theo đánh giá của các cơ quan chức năng, yếu tố quan trọng giúp đẩy nhanh tiến độ thời gian qua chính là sự vào cuộc đồng bộ từ cơ chế chính sách đến công tác giám sát, kiểm tra và tổ chức thực hiện. Trong đó, vai trò của HĐND thành phố không chỉ dừng ở việc ban hành nghị quyết mà còn tiếp tục theo dõi quá trình triển khai, giám sát hiệu quả thực hiện tại cơ sở.

Việc tháo gỡ các vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng không chỉ giúp đẩy nhanh tiến độ các công trình trọng điểm mà còn góp phần khơi thông nguồn lực đất đai, thúc đẩy đầu tư và mở rộng không gian phát triển cho Thủ đô.