Hoàn thiện hành lang pháp lý cho ESG để nông sản Việt vượt 'hàng rào xanh'

PGS. TS. Luật sư Trần Văn Dũng - Ủy viên Ban Thường vụ Tổng hội Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam nhận định, biến đổi khí hậu, tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và sự tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu đang khiến tiêu chuẩn quốc tế về môi trường, xã hội và quản trị doanh nghiệp (ESG) trở thành chuẩn mực quản trị và phát triển mới của kinh tế thế giới. Đối với nông nghiệp, ESG không chỉ là công cụ quản trị doanh nghiệp mà còn là cơ chế điều tiết thương mại, đầu tư, tài chính xanh và là “tấm vé” để tiếp cận thị trường quốc tế.

Sức ép toàn cầu ngày càng gia tăng khi nhiều quốc gia và khu vực áp dụng các tiêu chuẩn môi trường khắt khe. Dẫn báo cáo của Ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC), ông Dũng cho biết lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp và sử dụng đất hiện chiếm khoảng 22% tổng lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu. Nếu xét trên toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm, tỷ lệ này lên tới 31% theo thống kê của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO).

Bên cạnh đó, các cơ chế như điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay quy định chống phá rừng của châu Âu (EUDR) đang tạo ra thách thức lớn đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt là nông sản.

Việt Nam đang thiếu hạ tầng thể chế quan trọng nhất để thực thi ESG. Ảnh minh họa.

Tuy nhiên, thực trạng tại Việt Nam cho thấy còn khoảng cách lớn trong việc đáp ứng các yêu cầu ESG. Ông Trần Văn Dũng cho rằng, Việt Nam đang thiếu hạ tầng thể chế quan trọng nhất để thực thi ESG, đó là hệ thống phân loại xanh và hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV) số hóa đồng bộ.

Ngoài ra, quy mô sản xuất nhỏ lẻ cũng là một thách thức lớn. Theo các báo cáo quốc tế, khoảng 70 - 80% sản xuất nông nghiệp của Việt Nam hiện vẫn đến từ các hộ nông dân nhỏ lẻ, gây khó khăn cho việc triển khai ESG một cách bài bản và thống nhất.

Trong khi đó, ESG đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ về bản chất pháp lý, từ tiêu chuẩn “tự nguyện và trách nhiệm” sang “điều kiện bắt buộc” để tiếp cận thị trường.

Việt Nam đã có những định hướng quan trọng. Nghị quyết số 19-NQ/TW năm 2022 xác định mục tiêu phát triển “nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh”, nhấn mạnh yêu cầu phát triển nông nghiệp hiệu quả, bền vững theo hướng sinh thái và ứng dụng mạnh mẽ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Để giúp nông sản Việt vượt qua các “hàng rào xanh” quốc tế, ông Trần Văn Dũng đề xuất ba nhóm giải pháp trọng tâm gồm: nội luật hóa và điều chỉnh các tiêu chuẩn, quy định quốc tế của EU, Mỹ, Nhật Bản phù hợp với bối cảnh Việt Nam; xây dựng danh mục phân loại xanh quốc gia và hoàn thiện hệ thống MRV số hóa; đồng thời chuyển từ cơ chế khuyến khích tự nguyện sang cơ chế thị trường bắt buộc đối với ESG.

Cùng với đó, cần thực hiện lộ trình tái cấu trúc ngành nông nghiệp theo ba giai đoạn. Giai đoạn đầu tập trung hoàn thiện thể chế và các văn bản hướng dẫn. Giai đoạn tiếp theo là xây dựng hạ tầng kỹ thuật, hệ thống đo lường và khơi thông dòng vốn xanh. Giai đoạn cuối hướng tới mô hình nông nghiệp tuần hoàn, tái sinh và phát triển bền vững trong toàn chuỗi giá trị.

“Trong kỷ nguyên mới, ESG không còn là lựa chọn mang tính trách nhiệm xã hội mà đã trở thành điều kiện sinh tử để duy trì và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia”, ông Trần Văn Dũng nhấn mạnh, đồng thời cho rằng việc xây dựng hệ thống quản trị xanh và số hóa MRV cần được xem là nhiệm vụ chiến lược trọng tâm để nông sản Việt Nam không bị loại khỏi cuộc chơi toàn cầu.