Hoàn thiện khung pháp lý cho chương trình điện hạt nhân quốc gia

Tại Hội nghị Pháp quy hạt nhân toàn quốc lần thứ VII diễn ra từ ngày 30-31/7, Cục An toàn bức xạ và hạt nhân (Bộ Khoa học và Công nghệ) cùng Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Ninh đã tập trung thảo luận các giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp quy, nâng cao năng lực quản lý nhà nước về an toàn bức xạ và hạt nhân, đáp ứng yêu cầu triển khai chương trình điện hạt nhân quốc gia.

Tại phiên chuyên đề về công tác quản lý nhà nước phục vụ phát triển điện hạt nhân, Phó Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân Nguyễn Ngọc Huynh cho biết sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết số 174/2024/QH15 về tiếp tục thực hiện chủ trương đầu tư Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận và Nghị quyết số 189/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc biệt đầu tư xây dựng dự án, các chủ đầu tư đang khẩn trương chuẩn bị với mục tiêu đưa tổ máy điện hạt nhân đầu tiên vào vận hành năm 2035.

Chính phủ đã ban hành các đề án đào tạo, phát triển nguồn nhân lực, tăng cường năng lực cho cơ quan pháp quy và tổ chức hỗ trợ kỹ thuật phục vụ chương trình điện hạt nhân, Luật Năng lượng nguyên tử năm 2025, văn bản hướng dẫn thi hành đã thiết lập khung pháp lý cho việc quản lý toàn bộ vòng đời nhà máy điện hạt nhân, từ phê duyệt địa điểm, cấp phép xây dựng, vận hành thử, vận hành đến chấm dứt hoạt động.

Cục An toàn bức xạ và hạt nhân đang tiếp tục hoàn thiện hệ thống thông tư, tiêu chuẩn kỹ thuật về an toàn, an ninh hạt nhân; xây dựng các quy định đối với lò phản ứng nghiên cứu, lò phản ứng module nhỏ (SMR), chuẩn bị nguồn nhân lực, tổ chức nhóm chuyên môn thẩm định, hoàn thiện cơ chế phối hợp với chủ đầu tư và tăng cường năng lực thanh tra, giám sát.

Tuy nhiên, công tác chuẩn bị vẫn còn gặp khó khăn do thiếu đội ngũ chuyên gia có kinh nghiệm, trong khi hạ tầng kỹ thuật và các công cụ phục vụ thẩm định còn hạn chế.

Bên cạnh tham luận của cơ quan quản lý, hội nghị ghi nhận nhiều ý kiến từ chủ đầu tư dự án điện hạt nhân, doanh nghiệp và đối tác công nghệ về yêu cầu đặt ra trong quá trình triển khai chương trình điện hạt nhân tại Việt Nam.

Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) thông tin đơn vị đã triển khai nhiều nhiệm vụ phục vụ Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 gồm: điều chỉnh chủ trương đầu tư, tham gia đàm phán Hiệp định liên Chính phủ, phối hợp đánh giá cơ sở hạ tầng điện hạt nhân quốc gia, tham gia đóng góp ý kiến hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và chuẩn bị kế hoạch đào tạo nguồn nhân lực vận hành.

Từ thực tiễn triển khai dự án, EVN kiến nghị tiếp tục hoàn thiện lộ trình pháp quy gắn với tiến độ đầu tư, tăng cường đối thoại kỹ thuật ngay từ giai đoạn chuẩn bị hồ sơ, xây dựng đội ngũ nhân lực pháp quy chuyên trách và hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý với chủ đầu tư trong quá trình thẩm định, cấp phép.

Các đại biểu dự Hội nghị. (Ảnh: Đức Hiếu/TTXVN)

Đối với Dự án Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 2, Tập đoàn Công nghiệp- Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) nêu rõ an toàn là nguyên tắc cao nhất, đồng thời kiến nghị tăng cường năng lực cơ quan pháp quy, thiết lập cơ chế trao đổi kỹ thuật sớm, xây dựng lộ trình pháp quy tổng thể và tổ chức thanh tra theo kế hoạch, dựa trên rủi ro.

Petrovietnam cam kết chuẩn bị hồ sơ nghiêm túc, minh bạch và phối hợp chặt chẽ với Cục An toàn bức xạ và hạt nhân cùng các cơ quan quản lý để dự án được triển khai an toàn, đúng chuẩn mực và bền vững.

Ở góc độ công nghệ, ông Sergey Salata, Giám đốc kỹ thuật Công ty Star Energy Việt Nam cho biết: Công nghệ lò phản ứng mô-đun siêu nhỏ STAR (Safe Tiny Atomic Reactor) có ưu điểm là giảm chi phí đầu tư ban đầu so với các dự án điện hạt nhân quy mô lớn, tạo điều kiện huy động vốn thuận lợi hơn.

Có thể triển khai theo từng giai đoạn, bắt đầu với tổ máy đầu tiên (FOAK) để hoàn thiện thiết kế, chế tạo và tích lũy kinh nghiệm trước khi nhân rộng thành các nhà máy đa module (NOAK); góp phần nâng cao năng lực của cơ quan pháp quy, các tổ chức hỗ trợ kỹ thuật và đội ngũ chuyên gia hạt nhân của Việt Nam trong quản lý, thẩm định và vận hành.

Đại diện Công ty Bertin Technologies (Pháp) giới thiệu giải pháp quan trắc, phát hiện và đo lường bức xạ. Công ty dịch vụ thử không phá hủy (QIS Global) chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng công nghệ bức xạ trong kiểm tra không phá hủy (NDT) phục vụ lĩnh vực điện hạt nhân, dầu khí, năng lượng và chế tạo.

Các doanh nghiệp cũng kiến nghị tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý theo hướng phù hợp với Luật Năng lượng nguyên tử và các tiêu chuẩn của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA), đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo nhằm thúc đẩy ứng dụng công nghệ bức xạ trong công nghiệp./.