Hoàn thiện khung pháp lý cho nghề cá phát triển bền vững

Siết chặt quản lý nghề cá

Theo Chi cục Thủy sản (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai), Nghị định số 246/2026/NĐ-CP (Nghị định 246) quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản không chỉ điều chỉnh mức xử phạt so với các nghị định trước đây mà còn thể hiện sự đổi mới trong tư duy quản lý nghề cá.

Nếu trước đây, trọng tâm là xử lý khi vi phạm đã xảy ra thì nay, các quy định hướng đến phòng ngừa từ sớm, xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể tham gia hoạt động khai thác thủy sản.

Lực lượng kiểm ngư tuần tra, kiểm soát tại Cảng cá Quy Nhơn (phường Quy Nhơn). Ảnh: K.H

Điểm đáng chú ý là Nghị định 246 quy định rõ trách nhiệm liên đới của chủ tàu và thuyền trưởng khi để xảy ra vi phạm trên tàu cá. Công tác quản lý thiết bị giám sát hành trình (VMS) cũng được siết chặt với các quy định cụ thể về truyền dữ liệu, nghiêm cấm tự ý tháo gỡ, làm gián đoạn hoặc can thiệp tín hiệu.

Bên cạnh đó, Nghị định 246 lần đầu quy định căn cứ xác minh tàu cá Việt Nam bị nước ngoài bắt giữ, đồng thời bổ sung nhiều biện pháp khắc phục hậu quả ngoài xử phạt tiền, góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

Ông Lê Minh Phương - Phó Trưởng Phòng Kiểm ngư (Chi cục Thủy sản) cho biết, các quy định mới đã khắc phục nhiều khoảng trống trong công tác quản lý hiện nay.

“Nghị định 246 quy định rõ trách nhiệm của chủ tàu, thuyền trưởng; đồng thời quản lý chặt dữ liệu VMS và truy xuất nguồn gốc thủy sản. Đây là cơ sở quan trọng để lực lượng chức năng xử lý vi phạm hiệu quả hơn, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của ngư dân ngay từ khi chuẩn bị chuyến biển” - ông Phương khẳng định.

Theo thống kê của Chi cục Thủy sản, toàn tỉnh hiện có 3.152 tàu khai thác vùng khơi với khoảng 39.000 lao động trực tiếp tham gia đánh bắt; trong đó, 3.147 tàu đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình theo quy định. Đây là điều kiện thuận lợi để địa phương triển khai hiệu quả các quy định mới, đồng thời tăng cường giám sát hoạt động khai thác trên biển.

Ngoài khai thác thủy sản, Nghị định 246 còn mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với nuôi trồng thủy sản, truy xuất nguồn gốc và bổ sung nhiều biện pháp khắc phục hậu quả như buộc khôi phục hiện trạng, tháo dỡ công trình nuôi thủy sản trái phép, tái xuất hoặc tiêu hủy đối tượng thủy sản vi phạm.

Qua đó, không chỉ xử lý hành vi vi phạm mà còn góp phần khôi phục trật tự quản lý, bảo vệ hệ sinh thái và nguồn lợi thủy sản.

Hướng đến khai thác bền vững

Một trong những mục tiêu xuyên suốt của Nghị định 246 là thực hiện các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC) về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Điều đó đòi hỏi toàn bộ chuỗi khai thác, thu mua, chế biến và xuất khẩu thủy sản phải bảo đảm tính minh bạch về nguồn gốc.

Đối với ngư dân, việc duy trì hoạt động liên tục VMS, ghi đầy đủ nhật ký khai thác và chấp hành đúng vùng biển được phép khai thác không chỉ là yêu cầu của pháp luật mà còn là điều kiện để sản phẩm đủ tiêu chuẩn tham gia chuỗi cung ứng xuất khẩu.

Ông Đỗ Văn Rân (phường Hoài Nhơn Đông), người đứng đầu Tập đoàn E38 với 21 tàu khai thác hải sản xa bờ, cho rằng, các quy định chặt chẽ này là yêu cầu tất yếu để nghề cá phát triển bền vững.

“Làm đúng ngay từ đầu không chỉ bảo vệ chính mình, bảo vệ con tàu mà còn góp phần cùng cả nước sớm gỡ bỏ “thẻ vàng” IUU” - ông Rân nói.

Cùng quan điểm, anh Nguyễn Thành Hỏi - thuyền trưởng tàu cá BĐ 93011-TS (xã Đề Gi) cho hay, việc ghi nhật ký khai thác và duy trì tín hiệu VMS liên tục ban đầu có thể khiến ngư dân mất thời gian làm quen, nhưng về lâu dài sẽ giúp nghề cá minh bạch hơn. Khi nguồn gốc sản phẩm được xác nhận đầy đủ thì giá trị cũng được nâng lên, người hưởng lợi đầu tiên chính là ngư dân.

Không chỉ ngư dân, đại diện các cơ sở thu mua thủy sản cũng cho rằng, việc thực hiện đồng bộ các quy định từ khai thác đến thu mua, chế biến sẽ giúp doanh nghiệp thuận lợi trong chứng minh tính hợp pháp của nguyên liệu, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, mở rộng thị trường tiêu thụ và nâng cao giá trị sản phẩm.

Theo ông Cao Thanh Thương - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, Nghị định 246 không chỉ hoàn thiện hàng rào pháp lý mà còn nâng cao ý thức trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động thủy sản.

Việc triển khai hiệu quả nghị định này sẽ giúp tỉnh quản lý chặt chẽ tàu cá các loại, tăng cường bảo vệ nguồn lợi thủy sản, bảo đảm sinh kế bền vững cho ngư dân, góp phần cùng cả nước sớm gỡ cảnh báo “thẻ vàng” IUU, mở rộng thị trường xuất khẩu và phát triển ngành thủy sản theo hướng hiện đại, có trách nhiệm.