Hoàn thiện Luật Nhà ở theo hướng minh bạch, khả thi

Sáng 30/7, tại TP HCM, Cục Pháp luật dân sự - kinh tế, Bộ Tư pháp phối hợp với Trung tâm Hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tổ chức Hội nghị “Chính sách mới về nhà ở - Kiến tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh”.

Hội nghị nằm trong Kế hoạch năm 2026 của Bộ Tư pháp triển khai Chương trình hỗ trợ pháp lý liên ngành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh giai đoạn 2026-2030 (Quyết định số 869/QĐ-BTP ngày 29/3/2026 của Bộ trưởng Bộ Tư pháp), đồng thời cụ thể hóa chủ trương đồng hành cùng doanh nghiệp (DN), góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: N.An

Đề xuất hoàn thiện nhiều chính sách về nhà ở

Phát biểu khai mạc, bà Lê Thị Hoàng Thanh, Phó Cục trưởng Cục Pháp luật dân sự - kinh tế, Bộ Tư pháp, cho biết hội nghị được tổ chức nhằm tạo diễn đàn để cơ quan quản lý, chuyên gia, hiệp hội ngành nghề và cộng đồng DN trao đổi những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực thi pháp luật về nhà ở.

Theo bà Thanh, dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) đang được xây dựng theo hướng hoàn thiện môi trường pháp lý minh bạch, ổn định; giảm chi phí tuân thủ, cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tháo gỡ các điểm nghẽn trong đầu tư, phát triển nhà ở. Dự thảo cũng hướng tới đa dạng hóa các loại hình nhà ở, khuyến khích phát triển nhà ở cho thuê, nhà ở thương mại giá phù hợp, đồng thời hoàn thiện các quy định về sở hữu, giao dịch và chính sách tài chính trong lĩnh vực nhà ở.

“Các chính sách này tác động trực tiếp đến hoạt động đầu tư, kinh doanh của DN, chủ đầu tư dự án, tổ chức tín dụng, đơn vị tư vấn, công chứng, môi giới cũng như hộ kinh doanh trong lĩnh vực xây dựng, vật liệu và bất động sản” - bà Thanh cho biết.

Đại diện Bộ Tư pháp nhấn mạnh, với tinh thần lấy thực tiễn làm cơ sở hoàn thiện chính sách, hội nghị kỳ vọng tiếp nhận nhiều ý kiến từ cơ quan quản lý, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi), bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật.

Bà Lê Thị Hoàng Thanh, Phó Cục trưởng Cục Pháp luật dân sự - kinh tế, Bộ Tư pháp phát biểu khai mạc. Ảnh: N.An

Tại hội nghị, ThS Nguyễn Tấn Hoàng Hải, Khoa Luật Dân sự, Trường Đại học Luật TP HCM trình bày tham luận Góp ý dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi), tập trung rà soát các quy định dưới góc độ thực tiễn áp dụng.

Theo ThS Hải, một trong những nội dung cần tiếp tục nghiên cứu là quy định về quyền sở hữu nhà ở của tổ chức, cá nhân nước ngoài, đặc biệt là cơ chế xử lý khi hết thời hạn sở hữu, nhằm vừa bảo đảm quyền tài sản hợp pháp của chủ sở hữu, vừa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước.

Đối với chính sách phát triển nhà ở cho thuê, ông đánh giá việc dự thảo dành riêng một chương quy định về loại hình này là điểm mới tích cực, thể hiện sự chuyển dịch từ tư duy phát triển nhà ở để bán sang phát triển đồng thời nhiều loại hình nhà ở. Nhà ở cho thuê sẽ góp phần đáp ứng nhu cầu của người lao động, sinh viên, cán bộ, lực lượng vũ trang và các nhóm có nhu cầu thuê nhà ngày càng lớn, qua đó hỗ trợ mục tiêu an sinh xã hội và phát triển thị trường nhà ở bền vững.

Bên cạnh đó, tham luận cũng phân tích các quy định về quản lý, vận hành và sử dụng nhà chung cư, trong đó đề cập đến quản lý quỹ bảo trì, quyền và trách nhiệm của các chủ thể tham gia quản lý nhà chung cư cũng như một số nội dung cần tiếp tục rà soát để bảo đảm tính minh bạch và khả thi khi thực hiện.

ThS Nguyễn Tấn Hoàng Hải, Khoa Luật Dân sự, Trường Đại học Luật TP HCM trình bày tham luận. Ảnh: N.An

Trong khi đó, TS.LS. Nguyễn Thị Thu Hiền, Luật sư thành viên Công ty Luật TNHH ASL, cho rằng việc sửa đổi Luật Nhà ở cần tiếp tục tháo gỡ những bất cập phát sinh trong thực tiễn, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với các quy định pháp luật liên quan.

Đối với chính sách phát triển nhà ở xã hội (NƠXH), TS.LS. Hiền đề xuất tiếp tục hoàn thiện quy định về đối tượng được hưởng chính sách, điều kiện tiếp cận và cơ chế thực hiện để chính sách đi vào cuộc sống hiệu quả hơn. Theo bà, việc phát triển NƠXH cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển nhà ở quốc gia, gắn với nhu cầu thực tế của người dân và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương.

Về nhà ở lưu trú công nhân, bà cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế đầu tư, quản lý và vận hành nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp và các chủ đầu tư tham gia phát triển loại hình nhà ở này, qua đó đáp ứng nhu cầu chỗ ở của lực lượng lao động tại các khu công nghiệp, khu chế xuất.

TS.LS. Nguyễn Thị Thu Hiền, Luật sư thành viên Công ty Luật TNHH ASL. Ảnh: N.An

Nhiều kiến nghị nhằm tháo gỡ vướng mắc về nhà ở xã hội

Trong phần thảo luận của hội nghị ghi nhận nhiều ý kiến liên quan đến việc tiếp cận NƠXH, đặc biệt là đối với các cặp vợ chồng trẻ có thu nhập trung bình.

Giải đáp nội dung này, bà Lê Thị Hoàng Thanh cho biết chính sách hiện hành đã quy định khá đầy đủ các hình thức tiếp cận NƠXH gồm mua, thuê và thuê mua. Tùy điều kiện kinh tế, người dân có thể lựa chọn hình thức phù hợp và tiếp cận các gói tín dụng ưu đãi theo quy định.

Tuy nhiên, bà Thanh thừa nhận trên thực tế việc hoàn thiện hồ sơ vẫn còn nhiều khó khăn do các thủ tục xác nhận chưa có nhà ở, xác nhận thu nhập hay tình trạng hôn nhân tại một số địa phương còn mất nhiều thời gian, nhất là đối với người lao động ngoài khu vực nhà nước. “Ngay cả bản thân tôi khi tìm hiểu để hỗ trợ người thân mua NƠXH cũng phải mất khá nhiều thời gian nghiên cứu các quy định” - bà Thanh chia sẻ.

Theo bà, mỗi trường hợp có điều kiện và hồ sơ khác nhau nên rất khó hướng dẫn chung. Người dân cần tìm hiểu kỹ các quy định hiện hành hoặc liên hệ cơ quan có thẩm quyền để được hướng dẫn cụ thể.

Đóng góp ý kiến tại hội nghị, Luật sư Trương Thị Hòa, thành viên Đoàn Luật sư TP HCM, đại diện Hiệp hội Bất động sản TP HCM, cho rằng việc sửa đổi Luật Nhà ở cần bảo đảm nguyên tắc bảo vệ quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp năm 2013; các quy định hạn chế quyền cần được quy định trực tiếp trong luật, không nên giao văn bản dưới luật hướng dẫn.

Bà cũng kiến nghị nghiên cứu mở rộng quyền tham gia phát triển NƠXH của cá nhân nếu đáp ứng đủ điều kiện theo quy định; đồng thời xem xét mở rộng nhóm đối tượng được ưu tiên tiếp cận NƠXH, trong đó có người khuyết tật, người bị thu hồi đất và công nhân xây dựng.

Luật sư Trương Thị Hòa, thành viên Đoàn Luật sư TP HCM, đại diện Hiệp hội Bất động sản TP HCM đóng góp ý kiến tại hội nghị. Ảnh: N.An

Lãnh đạo Cục Pháp luật dân sự - kinh tế cho biết, trong quá trình rà soát dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi), đơn vị đã kiến nghị quy định trực tiếp trong luật các nội dung liên quan đến hạn chế quyền, chấm dứt quyền sở hữu và hợp đồng nhà ở, thay vì giao cho văn bản dưới luật hướng dẫn. Những đề xuất về mở rộng đối tượng được hưởng chính sách NƠXH sẽ tiếp tục được nghiên cứu, trao đổi với Bộ Xây dựng; đồng thời Bộ Tư pháp sẽ tăng cường các hoạt động tuyên truyền, đối thoại và hỗ trợ pháp lý để người dân tiếp cận, thực hiện đúng các quy định của pháp luật.

Đại diện DN tham dự hội nghị, ông Chu Minh Tùng cũng bày tỏ băn khoăn về việc giá nhà ở vẫn ở mức cao, trong khi người dân ngày càng khó tiếp cận. Theo ông, nguyên nhân chủ yếu đến từ thủ tục pháp lý kéo dài và chi phí tài chính, đặc biệt là tiền sử dụng đất và thuế; đồng thời kiến nghị nghiên cứu cơ chế linh hoạt hơn trong chuyển đổi công năng công trình và mở rộng quyền tham gia phát triển nhà ở của cá nhân..