Hoàn thiện Luật Trợ giúp pháp lý: Hướng đến sự thực chất và bảo vệ quyền lợi người yếu thế

Mở rộng diện bao phủ để bảo đảm công bằng xã hội

Đồng tình với chủ trương mở rộng quyền con người và quyền công dân, đại biểu Nguyễn Thanh Phong (Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long) cho rằng việc bổ sung đối tượng thụ hưởng là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo sự công bằng trước pháp luật. Đại biểu đề nghị Luật cần quan tâm đến nhóm "người có thu nhập thấp dưới mức trung bình nhưng chưa phải là hộ nghèo". Thực tế cho thấy, đây là nhóm đối tượng chiếm số lượng lớn trong xã hội, họ không đủ tiềm lực kinh tế để thuê luật sư nhưng lại chưa nhận được sự hỗ trợ từ hệ thống trợ giúp pháp lý hiện hành.

Bên cạnh đó, đại biểu Phong cũng kiến nghị bổ sung những người chịu tác động mạnh từ ngoại cảnh như nạn nhân bạo lực gia đình, người nhiễm chất độc da cam, hay những người bị mất việc làm do thiên tai, dịch bệnh và khủng hoảng kinh tế.

Đại biểu Nguyễn Thanh Phong, Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long, phát biểu

Cùng quan điểm về tính thực chất, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) nhấn mạnh việc sửa đổi quy định đối với người dân tộc thiểu số theo hướng không phụ thuộc vào điều kiện cư trú. Theo đại biểu, đây là nhóm đối tượng có nguy cơ tổn thương cao và gặp nhiều rào cản về ngôn ngữ, văn hóa khi tiếp cận dịch vụ pháp lý, do đó không nên tạo thêm rào cản về hành chính.

Ngoài ra, đại biểu Mai cũng đề xuất đưa các nhóm đặc thù như nạn nhân bị mua bán người và người bị đề nghị đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc vào diện được hỗ trợ pháp lý kịp thời để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ ngay từ giai đoạn đầu.

Đại biểu Dương Khắc Mai, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, phát biểu

Chuẩn hóa quy trình và bảo đảm tính liên tục của dịch vụ

Bên cạnh việc mở rộng đối tượng, vấn đề chất lượng và quy trình thực hiện cũng được các đại biểu đặc biệt quan tâm. Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) lưu ý rằng khi mở rộng diện thụ hưởng, Luật cần thiết lập "ngưỡng tiếp cận" rõ ràng với các tiêu chí nhận diện cụ thể. Điều này nhằm tránh tình trạng quá tải hệ thống và ngăn chặn việc áp dụng chính sách một cách tùy nghi, đảm bảo sự thống nhất giữa các địa phương.

Đại biểu Liêm cũng kiến nghị phải luật hóa các nguyên tắc về thời gian và thời điểm can thiệp, đặc biệt là trong các giai đoạn tố tụng quan trọng, để người dân không bị mất đi cơ hội bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng, phát biểu

Đặc biệt, các đại biểu nhấn mạnh đến cơ chế "liên tục dịch vụ pháp lý". Khi vụ việc được chuyển giao giữa các cơ quan hoặc địa phương, quy trình phải được thiết kế sao cho hồ sơ không bị gián đoạn, tránh việc người dân phải trình bày lại từ đầu. Song song với đó, việc nâng cao chất lượng đội ngũ cũng được đặt ra thông qua đề xuất hoàn thiện quy trình miễn nhiệm, thu hồi thẻ trợ giúp viên theo hướng minh bạch, bổ sung quyền giải trình và khiếu nại để bảo vệ quyền lợi cho những người làm công tác chuyên môn.

Khẳng định vai trò chủ đạo của Nhà nước trong kỷ nguyên số

Trong xu thế đa dạng hóa nguồn lực, các đại biểu ủng hộ việc mở rộng mạng lưới cộng tác viên pháp lý, bao gồm cả những người đang công tác có chuyên môn phù hợp thay vì chỉ giới hạn ở người nghỉ hưu. Tuy nhiên, đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm cho rằng trợ giúp pháp lý là trách nhiệm chính trị của Nhà nước, không thể chuyển thành một loại dịch vụ mang tính thị trường thuần túy. Xã hội hóa chỉ đóng vai trò hỗ trợ, trong khi Nhà nước vẫn phải giữ vai trò chủ đạo để bảo đảm tính nhân văn của chính sách.

Cuối cùng, trước yêu cầu của chuyển đổi số, vấn đề bảo mật thông tin hồ sơ được các đại biểu đặt lên hàng đầu. Do hồ sơ trợ giúp pháp lý thường chứa đựng nhiều dữ liệu cá nhân nhạy cảm, các đại biểu yêu cầu Luật phải bổ sung các quy định về trách nhiệm pháp lý nghiêm ngặt đối với việc lộ lọt thông tin. Việc chuyển từ mô hình quản lý thủ công sang phục vụ số hóa là bước đi đúng đắn nhưng quan trọng nhất vẫn là thiết kế được cơ chế vận hành an toàn, ổn định, thực sự lấy người dân làm trung tâm để mỗi chính sách ban hành đều làm cho cuộc sống của người dân thuận tiện và an toàn hơn.