Hoàn thiện pháp luật để mở rộng cơ hội, trao quyền cho người khuyết tật

An sinh xã hội trao quyền cho người khuyết tật

Theo báo cáo của Bộ Y tế, Việt Nam hiện có hơn 8 triệu người khuyết tật (NKT). Cả nước có 165 cơ sở trợ giúp xã hội, gồm 104 cơ sở công lập và 61 cơ sở ngoài công lập, đang chăm sóc khoảng 25.000 NKT, người tâm thần; đồng thời quản lý khoảng 80.000 trường hợp tại cộng đồng.

Tháng 12/2025, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, Đại sứ quán Australia và Đại sứ quán Ireland đã phối hợp công bố Báo cáo “Hướng tới xã hội hòa nhập: An sinh xã hội kiến tạo cơ hội và trao quyền cho NKT”. Báo cáo ghi nhận Việt Nam là một trong những quốc gia dẫn đầu trong nhóm nước có thu nhập trung bình thấp đã thúc đẩy hệ thống an sinh xã hội bao trùm cho NKT. Việt Nam đã đạt được độ bao phủ rộng đối với NKT nặng thông qua sự kết hợp giữa trợ giúp xã hội, bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế. Tuy nhiên, báo cáo cũng nhấn mạnh một số lĩnh vực cần được quan tâm hơn như mức trợ cấp dành cho NKT nặng vẫn còn hạn chế và khoảng trống bao phủ vẫn tồn tại, đặc biệt với NKT nhẹ.

Báo cáo đưa ra đề xuất về các biện pháp hỗ trợ việc làm có năng suất cho NKT như: mở rộng các chính sách và biện pháp về thị trường lao động nhằm tăng tỷ lệ tham gia lực lượng lao động và thúc đẩy việc làm thỏa đáng, có năng suất cho NKT; cân nhắc các cách tiếp cận để cải thiện cơ chế khuyến khích tuyển dụng người khuyết tật trong khu vực việc làm có hưởng lương và để huy động nguồn lực và quyền tiếp cận việc làm của NKT…

Là một người khiếm thị đã trải qua những kỷ niệm không vui tuổi ấu thơ khi bị từ chối việc đến trường, tại sự kiện công bố báo cáo tháng 12/2025, Vũ Thị Hải Anh, sinh viên Đại học Khoa học, Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội bày tỏ mong muốn: “Việt Nam luôn coi việc bảo đảm quyền của NKT là một phần không thể tách rời trong chiến lược phát triển đất nước và trong những năm qua, Đảng, Nhà nước, Chính phủ đã có nhiều chính sách quan trọng hướng tới NKT. Đối với chúng tôi, đó là những điểm sáng rất đáng trân trọng và là nguồn động viên lớn lao để chúng tôi tiếp tục vượt qua nghịch cảnh vươn lên. Tuy nhiên, bên cạnh đó, cá nhân tôi cũng như cộng đồng NKT còn nhận thấy những khoảng trống vẫn cần lấp đầy. Đó là chi phí hỗ trợ hàng tháng cho NKT còn thấp hơn chuẩn nghèo đô thị hiện nay rất nhiều. Đó là cơ hội việc làm cho NKT còn rất hạn hẹp, khó khăn. Khi NKT đi xin việc, người sử dụng lao động sẽ chỉ đánh giá mức độ khuyết tật thay vì nhìn nhận năng lực của NKT. Cũng chính vì lý do đó mà nhiều NKT dù có việc làm cũng không được quan tâm đến các chế độ an sinh xã hội như chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế…”.

Ngày hội Người khuyết tật Việt Nam

Qua câu chuyện của nữ sinh viên khiếm thị Vũ Thị Hải Anh và nội dung Báo cáo “Hướng tới xã hội hòa nhập: An sinh xã hội kiến tạo cơ hội và trao quyền cho NKT” có thể thấy, NKT cần không gian mở, nơi họ được lắng nghe, được trao cơ hội và được nhìn nhận như những chủ thể tích cực của sự phát triển chứ không chỉ là đối tượng cần hỗ trợ. “Ngày hội Người khuyết tật Việt Nam - INSPIRE FEST 2026” ra đời từ chính khát vọng đó.

Theo Chủ tịch Hội Thanh niên khuyết tật Việt Nam Phạm Văn Thành, Ngày hội dự kiến được tổ chức với 5 không gian: Khu hướng nghiệp (hướng nghiệp, dạy nghề, gian hàng doanh nghiệp); khu trải nghiệm (triển lãm công nghệ hỗ trợ và trí tuệ nhân tạo sáng tạo, gian hàng trải nghiệm, truyền cảm hứng); khu giải trí; khu trưng bày các sản phẩm của NKT; khu sức khỏe và phục hồi với các hoạt động chăm sóc sức khỏe; khu sân khấu biểu diễn các chương trình nghệ thuật.

“INSPIRE FEST 2026 được xác định là dấu mốc khởi động chiến lược, thể hiện tầm nhìn dài hạn và cách tiếp cận mới trong công tác chăm lo, hỗ trợ và phát huy vai trò của cộng đồng NKT trong giai đoạn phát triển mới của đất nước. Chúng tôi tiếp cận NKT bằng niềm tin vào năng lực, ý chí và giá trị nội tại của mỗi con người. Thông qua INSPIRE FEST, Hội Thanh niên khuyết tật Việt Nam mong muốn thúc đẩy sự chuyển dịch mạnh mẽ trong tư duy xã hội: từ “trợ giúp” sang “trao quyền”, từ “bảo trợ” sang “đồng hành”, từ nhìn vào khiếm khuyết sang nhìn thấy tiềm năng. NKT không đứng ngoài tiến trình phát triển, mà là một phần quan trọng của tiến trình đó, với vai trò là người lao động, người sáng tạo và người truyền cảm hứng”, Chủ tịch Hội Thanh niên khuyết tật Việt Nam Phạm Văn Thành cho biết.

Chuyển tư duy chăm sóc y tế cho người khuyết tật sang cách tiếp cận xã hội hòa nhập

Tháng 12/2025, Văn phòng Trung ương Đảng ban hành Thông báo số 444-TB/VPTW ngày 5/12/2025 thông báo kết luận của Tổng Bí thư Tô Lâm tại buổi làm việc với đại diện Đảng ủy Chính phủ và các ban, Bộ, ngành Trung ương về tình hình thực hiện chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước đối với NKT.

Theo đó, Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ đạo xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật đối với NKT chuyển từ “y tế - chăm sóc” sang tiếp cận “xã hội - hòa nhập”, hướng đến việc loại bỏ định kiến, giảm bất bình đẳng, mở rộng cơ hội và trao quyền cho NKT; tập trung xây dựng các chính sách giáo dục hòa nhập, đào tạo nghề phù hợp, cơ chế ưu đãi trong tuyển dụng, tiếp cận hạ tầng giao thông, công trình công cộng, chuyển đổi số để NKT sử dụng dịch vụ công trực tuyến và các dụng cụ công nghệ hỗ trợ; hỗ trợ sinh kế, nhà ở và trợ giúp pháp lý, bảo đảm mức sống tối thiểu cho NKT. Khuyến khích khu vực tư nhân, các tổ chức xã hội và cộng đồng tham gia các hoạt động hỗ trợ NKT, từ tạo việc làm đến sáng tạo, tiêu thụ sản phẩm…