Sử dụng từ, cụm từ làm người sử dụng hiểu thuốc lá ít có hại sức khỏe bị phạt thế nào?

Bao bì thuốc lá vẫn bị khai thác như một công cụ quảng cáo

Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo, cảnh báo sức khỏe cần được in với diện tích lớn, rõ ràng, dễ nhìn, sử dụng hình ảnh trực quan và được luân phiên thay đổi định kỳ nhằm duy trì hiệu quả tác động.

Hiện nay, khoảng 140 quốc gia và vùng lãnh thổ đã quy định in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá. Trong đó, 130 quốc gia yêu cầu diện tích cảnh báo tối thiểu đạt 50% bề mặt bao bì, phù hợp với quy định của Theo Công ước Khung về kiểm soát thuốc lá của Tổ chức Y tế Thế giới.

Đáng chú ý, nhiều quốc gia đã đi xa hơn tiêu chuẩn tối thiểu. 77 quốc gia quy định diện tích cảnh báo từ 65% trở lên; 25 quốc gia đạt mức tối thiểu 75%; 11 quốc gia yêu cầu tới 85% diện tích bao bì.

Cảnh báo bằng hình ảnh ngày càng được sử dụng rộng rãi, bắt đầu từ Canada năm 2001 và nhanh chóng trở thành xu hướng toàn cầu nhờ khả năng thu hút sự chú ý và truyền tải trực quan tác hại của thuốc lá.

Tổ chức Y tế thế giới khuyến cáo, cảnh báo sức khỏe cần được in với diện tích lớn, rõ ràng, dễ nhìn, sử dụng hình ảnh trực quan và được luân phiên thay đổi định kỳ nhằm duy trì hiệu quả tác động.

Song song với đó, giải pháp bao bì trơn (plain packaging) cũng đang được nhiều quốc gia triển khai nhằm loại bỏ hoàn toàn yếu tố quảng cáo trên bao thuốc. Tính đến nay, đã có 44 quốc gia tiến tới áp dụng bao bì trơn, trong đó 27 quốc gia đã ban hành quy định, với Úc là quốc gia tiên phong từ năm 2012.

Tại khu vực ASEAN, Thái Lan, Singapore, Lào và Myanmar là những quốc gia đi đầu khi vừa áp dụng cảnh báo diện tích lớn, vừa triển khai bao bì trơn, góp phần giảm đáng kể sức hấp dẫn của thuốc lá, đặc biệt với giới trẻ.

Tại Việt Nam, cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá bắt đầu được triển khai từ năm 2008 với hình thức chữ chiếm 30% diện tích. Từ năm 2013, quy định đã được nâng lên 50% diện tích, kết hợp cả hình ảnh và chữ với 6 mẫu cảnh báo.

Tuy nhiên, theo đánh giá, hiệu quả của các cảnh báo này đã suy giảm theo thời gian. Nghiên cứu năm 2019 cho thấy cả 6 mẫu cảnh báo hiện hành đều giảm tác động so với thời điểm ban đầu, trong đó một số thông điệp bị đánh giá là chưa rõ ràng hoặc kém hiệu quả.

Bên cạnh đó, Việt Nam hiện đứng thứ 95/140 quốc gia về diện tích cảnh báo sức khỏe, thuộc nhóm thấp trên thế giới và nằm trong 3 quốc gia có diện tích cảnh báo thấp nhất khu vực ASEAN.

Ngoài ra, bao bì thuốc lá vẫn bị khai thác như một công cụ quảng cáo thông qua màu sắc, thiết kế hoặc việc dán tem thuế che khuất một phần cảnh báo, làm giảm hiệu quả truyền thông.

Đáng chú ý, các mẫu cảnh báo và diện tích cảnh báo tại Việt Nam hầu như chưa được thay đổi trong suốt hơn một thập kỷ, trong khi WHO khuyến cáo cần luân phiên định kỳ để duy trì hiệu quả.

Mức phạt về vi phạm bao bì thuốc lá lên đến 40 triệu đồng, kèm hình phạt bổ sung

Theo Nghị định 90/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, trong đó có nhiều nội dung liên quan đến phòng, chống tác hại thuốc lá. Hành vi vi phạm quy định về ghi nhãn, in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá ngoài xử phạt bằng tiền còn bổ sung thêm các hình phạt liên quan.

Điều 27 của Nghị định nêu rõ, phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:

Tổ chức sản xuất, nhập khẩu hoặc đặt in bao bì thuốc lá sử dụng bản mẫu thể hiện nội dung cảnh báo sức khỏe không đúng mẫu, vị trí, diện tích, màu sắc theo quy định của pháp luật; hoặc cơ sở in tự ý in bao bì thuốc lá có cảnh báo sức khỏe không đúng mẫu, vị trí, diện tích, màu sắc theo quy định của pháp luật;
Không thay đổi định kỳ 2 năm một lần cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá theo quy định của pháp luật;
Không ghi rõ số lượng điếu đối với bao thuốc lá dạng điếu hoặc trọng lượng đối với các loại thuốc lá khác;
Sử dụng từ, cụm từ làm người đọc, người sử dụng hiểu thuốc lá là ít có hại hoặc hiểu sai về tác hại của thuốc lá và khói thuốc lá đối với sức khỏe con người.

Từ ngày 15/5/2026, hành vi vi phạm quy định về ghi nhãn, in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá ngoài xử phạt bằng tiền còn bổ sung thêm các hình phạt liên quan.

Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:

Không in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá theo quy định của pháp luật đối với thuốc lá sản xuất, nhập khẩu để tiêu thụ tại Việt Nam;
Ký hợp đồng, sản xuất thuốc lá mang nhãn hiệu nước ngoài để tiêu thụ trong nước khi chưa được phép của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Cũng tại Điều 27 cho biết hình thức xử phạt bổ sung: Đình chỉ hoạt động kinh doanh có liên quan đến hành vi vi phạm trong thời hạn từ 03 tháng đến 06 tháng đối với hành vi quy định tại khoản 2 Điều này.

Về biện pháp khắc phục hậu quả, Điều 27 của Nghị định 90 nêu rõ, buộc thu hồi sản phẩm và khắc phục, loại bỏ yếu tố vi phạm đối với hành vi quy định tại khoản 1 và điểm a khoản 2 Điều này. Trường hợp không khắc phục được yếu tố vi phạm thì buộc tiêu hủy; Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi quy định tại điểm b khoản 2 Điều này (nếu có).