Hoàn thiện pháp luật về kiến trúc, phù hợp với chính quyền địa phương 2 cấp

Sửa luật phù hợp thực tiễn

Theo Bộ Xây dựng, Luật Kiến trúc số 40/2019/QH14 được Quốc hội khóa XIV thông qua tại Kỳ họp thứ 7, ngày 13/6/2019, có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/7/2020. Luật đã bao quát hai nội dung chính sách cơ bản là quản lý kiến trúc và hành nghề kiến trúc.

Luật Kiến trúc năm 2019 đã tạo lập cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác quản lý kiến trúc, hành nghề kiến trúc và định hướng phát triển kiến trúc Việt Nam.

Luật có nhiều nội dung mới mang tính đột phá quan trọng, góp phần thực hiện mục tiêu, yêu cầu về hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; đẩy mạnh phân quyền, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.

Qua hơn 5 năm triển khai thực hiện, Luật Kiến trúc năm 2019 đã từng bước đi vào cuộc sống, tạo lập cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác quản lý kiến trúc, hành nghề kiến trúc và định hướng phát triển kiến trúc Việt Nam, nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành và toàn xã hội về vai trò của kiến trúc trong xây dựng, phát triển đô thị và nông thôn.

Đồng thời, Luật cũng hình thành và đưa vào vận hành các công cụ quản lý nhà nước như quy chế quản lý kiến trúc, danh mục công trình kiến trúc có giá trị, thi tuyển phương án kiến trúc, sát hạch và cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc.

Bên cạnh kết quả đạt được, một số quy định của Luật Kiến trúc năm 2019 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã bộc lộ điểm chưa thật sự phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Quá trình phát triển kinh tế - xã hội và đô thị hóa diễn ra nhanh, đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác quản lý kiến trúc, nhất là yêu cầu gắn quản lý kiến trúc với quy hoạch đô thị và nông thôn, quản lý hoạt động xây dựng, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa trong kiến trúc, thích ứng biến đổi khí hậu, chuyển đổi số, ứng dụng mô hình thông tin công trình và chuẩn hóa năng lực hành nghề kiến trúc.

Hệ thống pháp luật có liên quan và mô hình tổ chức chính quyền địa phương có nhiều thay đổi, làm phát sinh yêu cầu phải cập nhật, chỉnh lý một số quy định của Luật Kiến trúc cho phù hợp với thực tiễn.

Hệ thống pháp luật và mô hình tổ chức chính quyền địa phương có nhiều thay đổi, làm phát sinh yêu cầu phải cập nhật, chỉnh lý một số quy định của Luật Kiến trúc phù hợp với thực tiễn. (Ảnh minh họa)

Đại diện Vụ Quy hoạch – Kiến trúc (Bộ Xây dựng) cho biết, việc xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc có mục tiêu chính là hoàn thiện hệ thống pháp luật về kiến trúc để thể chế hóa phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, phân quyền, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính; đáp ứng các yêu cầu phát triển văn hóa Việt Nam, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Dự án luật đề xuất sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc năm 2019, nhưng không làm thay đổi các chính sách, phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của Luật.

Dự án luật vẫn bảo đảm 2 nhóm chính sách cơ bản của Luật Kiến trúc năm 2019 về quản lý kiến trúc và hành nghề kiến trúc. Các nội dung sửa đổi chủ yếu tập trung vào phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh và quản lý nhà nước lĩnh vực kiến trúc.

Hoàn thiện công cụ quản lý kiến trúc

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc được bố cục gồm 3 Điều. Điều 1 về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc năm 2019. Điều 2 về hiệu lực thi hành. Điều 3 về điều khoản chuyển tiếp.

Trong đó, Điều 1 gồm 14 khoản quy định về sửa đổi, bổ sung, thay thế và 1 khoản về bãi bỏ một số điều, khoản, điểm của Luật Kiến trúc năm 2019.

Đối với nội dung quản lý kiến trúc, dự thảo luật đã làm rõ, cụ thể hóa nội hàm "bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc", gắn kiến trúc với bảo tồn và phát huy giá trị di sản, văn hóa vùng miền; khuyến khích phát triển kiến trúc mang bản sắc vùng miền, phù hợp điều kiện tự nhiên, lịch sử, xã hội của từng địa phương để xây dựng cơ chế nhận diện, đánh giá và bảo vệ công trình kiến trúc có giá trị như một loại hình di sản văn hóa đặc thù, thể chế hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Dự thảo luật tiếp tục hoàn thiện công cụ quản lý kiến trúc, đặc biệt là quy chế quản lý kiến trúc, thi tuyển phương án kiến trúc, đáp ứng yêu cầu đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Dự thảo luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc tiếp tục hoàn thiện công cụ quản lý kiến trúc, đặc biệt là quy chế quản lý kiến trúc, thi tuyển phương án kiến trúc.

Về quy chế quản lý kiến trúc, các quy định được sửa đổi, bổ sung quy định phù hợp tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, thống nhất với quy định pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn, tiếp tục đơn giản hóa thủ tục ban hành.

Đối với thi tuyển kiến trúc, dự thảo luật đã bổ sung quy định công trình xây dựng khẩn cấp, cấp bách, công trình thuộc dự án đầu tư công đặc biệt, công trình thuộc dự án đầu tư công theo thủ tục đầu tư đặc biệt không bắt buộc phải thi tuyển kiến trúc.

Trường hợp cần thiết phải thi tuyển kiến trúc thì người có thẩm quyền quyết định trên cơ sở bảo đảm tiến độ thực hiện của dự án… để phù hợp với thực tiễn và trình tự, thủ tục quy định tại pháp luật về đầu tư, pháp luật về xây dựng.

Bên cạnh đó, dự thảo luật cũng nghiên cứu, lồng ghép, bổ sung các yêu cầu phát triển kiến trúc xanh, bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu, thể chế hóa định hướng về phát triển văn hóa Việt Nam.

Sửa đổi, bổ sung quy định về cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc

Không chỉ hoàn thiện công cụ quản lý kiến trúc, dự thảo luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc còn hoàn thiện cơ chế hành nghề theo chuẩn quốc tế, phát triển hành nghề kiến trúc trong quá trình hội nhập một cách minh bạch, cạnh tranh.

Dự thảo luật đã sửa đổi, bổ sung quy định về cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc, từ quy định mang tính bắt buộc sang hình thức được lựa chọn (cấp chứng chỉ hoặc đáp ứng các tiêu chuẩn hành nghề quy định tại luật).

Dự thảo luật đã sửa đổi, bổ sung quy định về cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc, từ quy định mang tính bắt buộc sang hình thức được lựa chọn. (Ảnh minh họa)

Sự điều chỉnh này nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính (chỉ yêu cầu đáp ứng các tiêu chuẩn hành nghề), đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế trong lĩnh vực kiến trúc (thông lệ quốc tế yêu cầu có chứng chỉ hành nghề).

Dự thảo luật cũng đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý kiến trúc và hành nghề kiến trúc nhằm thể chế hóa chủ trương, định hướng lãnh đạo của Đảng về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Đồng thời rà soát, xử lý để tránh chồng chéo trong nội tại nội dung sửa đổi, bổ sung của Luật Kiến trúc và bảo đảm thống nhất, đồng bộ với pháp luật có liên quan (Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn năm 2024, Luật Xây dựng năm 2025, Luật Đấu thầu năm 2023, Luật Doanh nghiệp năm 2020, Luật Đầu tư năm 2025…).

Tăng phân quyền, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính

Dự thảo luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc đã kế thừa phù hợp, luật hóa quy định tại Nghị định số 140/2025/NĐ-CP và Nghị định số 144/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025 của Chính phủ quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 2 cấp, phân quyền, phân cấp đối với lĩnh vực kiến trúc; Nghị quyết số 66.18/2026/NQ-CP ngày 18/5/2026 của Chính phủ về phân quyền, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh.

Theo đó, dự thảo luật đã bãi bỏ quy định việc UBND cấp tỉnh phải trình HĐND cùng cấp thông qua quy chế quản lý kiến trúc trước khi ban hành; bãi bỏ quy định việc UBND cấp tỉnh phải có ý kiến thống nhất của Bộ Xây dựng đối với quy chế quản lý kiến trúc của đô thị loại đặc biệt, đô thị loại I là thành phố trực thuộc Trung ương.

Dự thảo luật cũng quy định cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc đối với cá nhân đảm nhận các chức danh có trách nhiệm chuyên môn quan trọng (chủ nhiệm, chủ trì thiết kế kiến trúc), bao gồm: Thiết kế kiến trúc công trình và thiết kế kiến trúc trong quy hoạch theo pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn.

Dự thảo luật đã tăng cường phân quyền, phân cấp và cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong quản lý nhà nước đối với lĩnh vực kiến trúc. (Ảnh minh họa)

Theo đó, việc cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc chỉ áp dụng đối với 2/7 công việc tư vấn kiến trúc quy định tại Luật Kiến trúc năm 2019, bảo đảm cắt giảm thủ tục hành chính, đồng thời duy trì công cụ quản lý nhà nước cần thiết đối với các hoạt động hành nghề có mức độ ảnh hưởng lớn; thống nhất với quy định của Luật Xây dựng năm 2025 về cấp chứng chỉ hành nghề hoạt động xây dựng đối với thiết kế xây dựng công trình và thiết kế quy hoạch đô thị và nông thôn.

Trong khi đó, 5/7 công việc tư vấn kiến trúc còn lại được quy định tại Điều 19 Luật Kiến trúc năm 2019 và dự thảo luật bao gồm: Cá nhân hành nghề kiến trúc đảm nhận chức danh chủ trì thiết kế kiến trúc cảnh quan, thiết kế nội thất, chỉ dẫn kỹ thuật về kiến trúc, đánh giá kiến trúc công trình và thẩm tra thiết kế kiến trúc. Những công việc này không cần thực hiện cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc, nhưng phải bảo đảm tiêu chuẩn hành nghề kiến trúc đã được đăng tải trên Hệ thống thông tin, Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng.

Các quy định trên được thực hiện theo đúng tinh thần đẩy mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm theo chỉ đạo của Trung ương tại Nghị quyết số 66-NQ/TW, Nghị quyết số 68-NQ/TW và Kết luận số 18-KL/TW.