Hoàn thiện thể chế đất đai để khơi thông nguồn lực phát triển

Xây dựng nền quản trị đất đai hiện đại, minh bạch, hiệu quả

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc cho biết, sau 4 năm thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 16-6-2022, Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII (sau đây gọi là Nghị quyết số 18-NQ/TW), nhiều chủ trương đã được thể chế hóa trong Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản... đã căn bản chuyển tư duy quản lý đất đai theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, góp phần tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, khơi thông nguồn lực phát triển.

Tuy nhiên, đất đai vẫn là một trong những lĩnh vực còn nhiều vướng mắc, dễ phát sinh khiếu nại, tố cáo, thất thoát, lãng phí, tham nhũng, tiêu cực và lợi ích nhóm. Một số cơ chế, chính sách về quy hoạch, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, tài chính đất đai, giá đất, cấp giấy chứng nhận... còn bất cập, làm cho nguồn lực đất đai chưa phát huy hết hiệu quả.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, Ban Chấp hành Trung ương Đảng thống nhất ban hành Nghị quyết mới thay thế Nghị quyết số 18-NQ/TW theo tinh thần tiếp tục kế thừa, khẳng định những quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp còn nguyên giá trị; đồng thời điều chỉnh, bổ sung mới một số quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp nhằm đổi mới pháp luật về đất đai đồng bộ, minh bạch, khả thi, vừa khơi thông nguồn lực, đóng góp vào tăng trưởng 2 con số và phát triển nhanh, bền vững đất nước, vừa bảo đảm quản lý chặt chẽ, công bằng xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp chính đáng của nhân dân, bảo đảm quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc trình bày chuyên đề “Nghị quyết về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan”. Ảnh: Quochoi.vn

Điểm nổi bật, nghị quyết khẳng định đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, không gian sinh tồn và phát triển; là yếu tố cấu thành chủ quyền lãnh thổ, chủ quyền kinh tế và an ninh quốc gia; là tư liệu sản xuất đặc biệt, nguồn lực quan trọng phát triển đất nước; quyền sử dụng đất là yếu tố đầu vào quan trọng cho đầu tư phát triển kinh tế - xã hội.

Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước là đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý; tuyệt đối không được tư nhân hóa về đất đai và không cho phép người nước ngoài nhận chuyển nhượng, chuyển nhượng quyền sử dụng đất dưới mọi hình thức (trừ trường hợp là người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài).

Quyền sử dụng đất là một loại tài sản và hàng hóa đặc biệt nhưng không phải là quyền sở hữu; Nhà nước điều tiết, kiểm soát và quyết định giá đất khi đưa vào sử dụng, không để hình thành cơ chế nhiều giá. Chuyển mạnh từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang tư duy “tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất”, người có đất ở bị thu hồi phải có chỗ ở, điều kiện sống ngang bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Nhà nước tạo điều kiện để công dân có quyền có nơi ở. Ưu tiên dành quỹ đất để phát triển nhà ở cho thuê đáp ứng yêu cầu chỗ ở của nhân dân.

Nghị quyết đề ra mục tiêu phải làm cho đất đai thực sự trở thành nguồn lực chiến lược, nguồn lực nội sinh, lợi thế cạnh tranh và động lực phát triển đất nước trong giai đoạn mới; xây dựng hệ thống thông tin quốc gia về đất đai theo hướng tập trung, thống nhất, đồng bộ, hiện đại, đa mục tiêu; bảo đảm kết nối, liên thông, chia sẻ dữ liệu với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, thuế, quy hoạch, bất động sản và các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác; đảm bảo yêu cầu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”.

Đến hết năm 2026, hoàn thành xây dựng cơ sở dữ liệu số đối với toàn bộ các thửa đất đã được thu thập thông tin, dữ liệu. Phấn đấu đến hết năm 2027, hoàn thành công tác đo đạc lập bản đồ địa chính, lập hồ sơ địa chính và xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai đối với diện tích chưa có trong cơ sở dữ liệu.

Không buông lỏng quản lý, hạn chế phân lô, bán nền ở đô thị

Về nhiệm vụ, giải pháp, trọng tâm là kịp thời sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện Luật Đất đai và các luật có liên quan, bảo đảm tính đồng bộ, liên thông, thống nhất của pháp luật về đầu tư, đấu thầu, quy hoạch, nhà ở, kinh doanh bất động sản, tài sản công, thuế... với Luật Đất đai nhằm hình thành các chính sách điều tiết phù hợp.

Các đại biểu tham dự hội nghị tại điểm cầu Thành ủy Hà Nội. Ảnh Quang Thái

Tinh thần xuyên suốt là khơi thông nguồn lực đất đai nhưng không buông lỏng quản lý; thúc đẩy phát triển nhưng không để thất thoát tài sản công, gia tăng bất bình đẳng hoặc ảnh hưởng quyền, lợi ích hợp pháp của nhân dân.

Luật phải có tầm nhìn dài hạn, đến năm 2045 và xa hơn, phải chuẩn bị kỹ lưỡng, bảo đảm chất lượng, tiến độ. Theo đó, cần đổi mới tư duy theo hướng quy hoạch không gian lãnh thổ thống nhất, đồng bộ với quy hoạch tỉnh, quy hoạch đô thị và nông thôn, tối ưu hóa nguồn lực đất đai.

Tiếp tục nghiên cứu giảm bớt số lượng quy hoạch về không gian lãnh thổ, tiến tới chỉ xây dựng một quy hoạch thống nhất trên phạm vi một đơn vị hành chính trên cơ sở tích hợp, hợp nhất các quy hoạch hiện nay; rà soát để nội dung, mức độ chi tiết của quy hoạch gắn với yêu cầu và mục đích quản lý phù hợp, tránh quy định quá nhiều nội dung chi tiết dẫn đến sự thiếu linh hoạt, “cứng nhắc”, khắc phục tình trạng chia cắt, chồng chéo, xung đột, lãng phí, quy trình phê duyệt phức tạp, kéo dài…

Bên cạnh đó, cần khai thác hiệu quả không gian ngầm tại các đô thị lớn và không gian lấn biển như một nguồn lực phát triển mới, gắn với yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh và phát triển bền vững. Kế hoạch sử dụng đất cấp xã sẽ được xây dựng theo hướng đơn giản, số hóa và tích hợp với các quy hoạch liên quan…

Về giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất, chủ trương tiếp tục thực hiện giao đất, cho thuê đất chủ yếu thông qua đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu dự án có sử dụng đất đối với quỹ đất do Nhà nước quản lý. Luật cần quy định rõ các trường hợp phải đấu giá, đấu thầu; trường hợp không đấu giá, không đấu thầu và trường hợp nhà đầu tư tự thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất. Mỗi phương thức đều phải có điều kiện, tiêu chí, trình tự và cơ chế giám sát rõ ràng nhằm phòng, chống thất thoát, lợi ích nhóm nhưng vẫn tạo thuận lợi cho các dự án có tác động lan tỏa lớn.

Nghiên cứu kỹ lưỡng cơ chế giao đất, cho thuê đất có thời hạn đối với một số loại hình sử dụng đất với lộ trình, bước đi phù hợp, thận trọng, bảo đảm đánh giá đầy đủ tác động đến sự phát triển kinh tế - xã hội, thị trường bất động sản, hệ thống tín dụng, quyền tài sản của người dân.

Giao đất có thời hạn lâu dài đối với đất để xây dựng nhà ở thương mại để bán, trong đó ưu tiên chủ yếu là nhà chung cư; hạn chế việc phân lô bán nền, xây dựng biệt thự, nhà ở riêng lẻ tại khu vực đô thị, đặc biệt tại các đô thị lớn...

Trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất, quy định rõ hơn phạm vi thu hồi đất trong trường hợp thật cần thiết vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Các dự án tái định cư phải bảo đảm hạ tầng, dịch vụ, quan tâm đến sinh kế người dân. Cụ thể hóa nguyên tắc người có đất ở bị thu hồi phải có chỗ ở, điều kiện sống ngang bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ…

Một nội dung quan trọng khác là hoàn thiện cơ chế xác định giá đất và chính sách tài chính đất đai. Giá đất do Nhà nước quyết định phải dựa trên dữ liệu đầy đủ, phương pháp khoa học, công khai, kết nối cơ sở dữ liệu đất đai với thuế, công chứng, ngân hàng và thị trường bất động sản không để tình trạng thao túng giá, giá ảo và cơ chế nhiều giá. Trung ương xây dựng tiêu chí khung, nguyên tắc, phương pháp và cơ chế kiểm tra, giám sát; địa phương quyết định giá đất.

Cùng với đó, nghiên cứu lộ trình áp dụng các công cụ tài chính và chính sách thuế nhằm khuyến khích sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả; xử lý tình trạng bỏ hoang đất, đầu cơ, găm giữ đất làm méo mó thị trường… Xây dựng thị trường quyền sử dụng đất và thị trường bất động sản minh bạch, lành mạnh; công khai đầy đủ thông tin quy hoạch, giao dịch, giá đất, nghĩa vụ tài chính; từng bước bắt buộc đăng ký giao dịch, kết nối dữ liệu với các ngành liên quan và thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt…

"Nghị quyết đã giao nhiệm vụ cụ thể theo tinh thần rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm cho các các cơ quan Trung ương, Bộ ngành, địa phương trong việc thể chế và tổ chức thực hiện Nghị quyết, đặc biệt là nhiệm vụ sửa đổi, bổ sung Luật Đất đai và các luật có liên quan, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, kịp thời", Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh.