Hoàn thiện thể chế để khơi thông nguồn vốn cho kinh tế biển

Tư duy và tầm nhìn phát triển biển đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ từ "kinh tế biển" đơn thuần sang "không gian phát triển biển quốc gia". Biển không chỉ là nơi khai thác tài nguyên hay phát triển một số ngành kinh tế, mà được xác định là không gian phát triển chiến lược, hội tụ các lợi ích về kinh tế, quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế.

Ảnh minh họa.

Các địa phương ven biển cũng đang đẩy mạnh phát triển động lực này, điển hình như Cà Mau đặt mục tiêu kinh tế biển đóng góp 40-45% tổng thu ngân sách vào năm 2030, hay Quảng Ninh quy hoạch hơn 45.000 ha để hướng tới nuôi biển công nghiệp, đặt mục tiêutăng trưởng trung bình 8-10%/năm.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy kinh tế biển hiện vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng, một phần nguyên nhân xuất phát từ các điểm nghẽn thể chế. Ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, khó khăn lớn nhất của các doanh nghiệp đầu tư điện gió ngoài khơi, nuôi biển công nghệ cao hay lấn biển là quyền sử dụng đối với khu vực biển chưa được xác lập rõ ràng. Khi quyền sử dụng khu vực biển chưa đủ điều kiện để thế chấp, góp vốn hoặc chuyển nhượng, doanh nghiệp rất khó tiếp cận tín dụng hay huy động vốn cho các dự án có vòng đời kéo dài hàng chục năm.

Hệ quả của những điểm nghẽn về thể chế này thể hiện rõ tại các địa phương đi đầu. Đơn cử tại Quảng Ninh, tỉnh hiện phải đối mặt với tình trạng tồn đọng hơn 50 hồ sơ giao khu vực biển để nuôi trồng thủy sản. Nguyên nhân trực tiếp là do những vướng mắc trong thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư dự án theo quy định hiện hành, làm chậm trễ quá trình khơi thông nguồn lực đầu tư.

Để tạo ra sự đột phá cho kinh tế biển, ông Bùi Tuấn Anh - Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Nuôi biển Việt Nam (VSA) đề xuất các cấp chính quyền cần sớm quy hoạch đồng bộ hạ tầng, đơn giản hóa thủ tục giao khu vực biển lâu dài, đồng thời xây dựng các cơ chế tài chính và bảo hiểm đặc thù cho ngành nuôi biển.

Bên cạnh đó, quá trình hoàn thiện thể chế ở tầm quốc gia cũng đang được đẩy nhanh. Theo Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam Nguyễn Quốc Toản, Chính phủ đã thông qua hồ sơ chính sách dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) theo Nghị quyết số 182/NQ-CP. Trọng tâm của dự thảo luật này là xây dựng các cơ chế, chính sách ưu đãi vượt trội, tạo hành lang pháp lý đủ mạnh để tháo gỡ rào cản và khai thác hiệu quả tiềm năng biển.

Ngoài ra, ở cấp độ địa phương, TP Hồ Chí Minh cũng đang xác định việc hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, đẩy mạnh chuyển đổi số, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy hợp tác công - tư là một trong các định hướng trọng tâm để hỗ trợ doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi giá trị kinh tế biển.

Chỉ khi hành lang pháp lý minh bạch, ổn định với các chính sách ưu đãi thực sự được thiết lập, quyền lợi của nhà đầu tư được bảo đảm, vốn tín dụng và vốn đầu tư tư nhân mới có thể đổ vào kinh tế biển. Việc tháo gỡ thành công bài toán thể chế không chỉ khơi thông nguồn lực mà sẽ thực sự biến không gian biển trở thành "cánh cửa mở ra thế giới", đưa kinh tế Việt Nam đạt được mục tiêu tăng trưởng đột phá trong kỷ nguyên mới.