Hoàn thiện thể chế để thúc đẩy phát triển ngành xuất bản trong kỷ nguyên số

Tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển thị trường xuất bản điện tử

Phát biểu thảo luận, ĐBQH Tạ Đình Thi đánh giá dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản là một dự án luật hết sức quan trọng, đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của ngành xuất bản, hướng tới thực hiện các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước. Dưới góc độ thể chế hóa các văn kiện quan trọng của Đảng, đại biểu cho rằng rằng dự thảo cần được tiếp tục hoàn thiện ở một số nội dung.

ĐBQH Tạ Đình Thi phát biểu thảo luận tại Tổ 1

Thứ nhất, về việc thể chế hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW và Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới, Nghị quyết số 57 đã xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là "đột phá quan trọng hàng đầu" và "động lực chính" để phát triển đất nước. Trong khi đó, Chỉ thị 04 của Ban Bí thư khẳng định xuất bản vừa là lĩnh vực tư tưởng - văn hóa, vừa là "ngành kinh tế - công nghệ", một bộ phận của công nghiệp văn hóa. Dưới góc nhìn của mình, ĐBQH Tạ Đình Thi cho rằng điểm cốt lõi của hai văn kiện này là yêu cầu chuyển đổi từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển, "loại bỏ tư duy không quản được thì cấm", xây dựng thể chế đi trước một bước để thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Đại biểu đánh giá dự thảo Luật đã phần nào thể hiện tinh thần này thông qua việc cắt giảm thủ tục hành chính, đặc biệt là đã sửa đổi Chương V nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển thị trường xuất bản điện tử, thúc đẩy chuyển đổi số ngành xuất bản, phát triển công nghiệp nội dung số và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành xuất bản Việt Nam.

"Tuy nhiên, tôi cho rằng cần mạnh dạn hơn nữa, tiếp tục rà soát những quy định còn mang tính "tiền kiểm" để chỉnh lý, hoàn thiện theo hướng có các phương án kiểm soát “hậu kiểm” thay thế, phù hợp với yêu cầu thực tiễn hiện nay và nhằm giải phóng được hết nguồn lực cho sự phát triển của ngành xuất bản trong bối cảnh hội nhập và cách mạng công nghiệp 4.0", ĐBQH Tạ Đình Thi nhấn mạnh.

Thứ hai, về phát triển mô hình nhà xuất bản mới, hiện đại, tiếp cận thế giới, đại biểu nêu rõ Chỉ thị 04 yêu cầu xây dựng "tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, đa nền tảng, đa sản phẩm". Dự thảo Luật đã đưa ra quy định về mô hình "cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia" tại Điều 12, cho phép các nhà xuất bản hoạt động đa nền tảng, đa sản phẩm, có đơn vị sự nghiệp trực thuộc hoặc doanh nghiệp thành viên.

Tuy nhiên, ĐBQH Tạ Đình Thi đề nghị cần quy định rõ hơn nữa cơ chế tài chính đặc thù cho mô hình này. Thực tế thời gian qua cho thấy, các nhà xuất bản truyền thống đang gặp rất nhiều khó khăn, vừa phải làm tốt nhiệm vụ chính trị, vừa phải tự lo phát triển kinh tế trong khi thể chế chưa theo kịp. "Để có thể "vươn mình" và cạnh tranh quốc tế, các nhà xuất bản cần được trao quyền tự chủ mạnh mẽ hơn, có cơ chế ưu đãi về thuế, tín dụng và đất đai như quy định tại Điều 7, nhưng cần cụ thể, mang tính đột phá, tương xứng với vai trò là hạt nhân của hệ sinh thái sáng tạo nội dung. Bên cạnh đó, rà soát các luật liên quan để sửa đổi, bảo đảm tính đồng bộ và khả thi của hệ thống pháp luật", ĐBQH Tạ Đình Thi nêu rõ.

Thứ ba, về vấn đề khắc phục tình trạng vi phạm bản quyền, đại biểu cho rằng thời gian gần đây, tình trạng in lậu, vi phạm bản quyền, đặc biệt trên môi trường số, diễn ra rất phức tạp, gây thiệt hại nặng nề cho các nhà xuất bản và tác giả. Nghị quyết số 57-NQ/TW yêu cầu bảo đảm "chủ quyền quốc gia trên không gian mạng" và "an ninh dữ liệu"; còn Chỉ thị 04 yêu cầu "tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm" các hành vi vi phạm.

Tránh phát sinh thủ tục hành chính trong hoạt động xuất bản

ĐBQH Lê Hồng Hà đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, làm rõ một số quy định nhằm bảo đảm tính minh bạch, thống nhất và tạo thuận lợi trong quá trình tổ chức thực hiện. Đối với quy định về thẩm quyền cấp phép, đại biểu cho biết dự thảo Luật quy định hoạt động xuất bản do tổ chức tại nước ngoài thực hiện thuộc thẩm quyền cấp phép của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hoặc UBND cấp tỉnh. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cần quy định rõ đối tượng nào thuộc thẩm quyền cấp phép của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đối tượng nào thuộc thẩm quyền của UBND cấp tỉnh để tránh chồng chéo trong quá trình thực hiện, đồng thời tạo thuận lợi cho các cơ quan, tổ chức khi triển khai.

ĐBQH Lê Hồng Hà phát biểu thảo luận tại Tổ 1

Đối với các trường hợp xuất bản tài liệu không kinh doanh thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật, đại biểu cho biết dự thảo Luật sửa đổi quy định về tài liệu không kinh doanh theo hướng UBND cấp tỉnh thực hiện cấp phép; các cơ quan, tổ chức phải ghi đầy đủ thông tin xuất bản phẩm và thực hiện nộp lưu chiểu theo quy định của dự thảo Luật.

Ngoài ra, đại biểu cũng chỉ ra rằng trên thực tế, các doanh nghiệp không hoạt động trong lĩnh vực xuất bản vẫn có nhu cầu rất lớn đối với việc phát hành các ấn phẩm phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh dưới nhiều hình thức như ấn phẩm in, áp phích, tờ rơi, lịch, bản ghi hình, tin bài để tiếp thị, quảng bá sản phẩm, quảng bá thương hiệu cũng như phục vụ công tác truyền thông nội bộ.

Ngoài ra, ĐBQH Lê Hồng Hà cũng dẫn chứng, đối với Vietnam Airlines hiện có Tạp chí Heritage phát hành trên các chuyến bay. Ấn phẩm này hiện được quản lý dưới hình thức đặc san và theo quy định của Luật Báo chí năm 2025 phải thực hiện thủ tục cấp phép theo quy định của pháp luật về báo chí. Nếu tiếp tục thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Xuất bản thì sẽ phát sinh thêm thủ tục hành chính.

Từ thực tiễn đó, đại biểu cho biết Luật Xuất bản năm 2012 và Nghị định số 195 đã quy định giới hạn đối với tài liệu không kinh doanh, chủ yếu tập trung quản lý các tài liệu phục vụ nhiệm vụ chính trị, tuyên truyền và giáo dục. Đối với các tài liệu không mang tính thông tin tuyên truyền mà phục vụ hoạt động thông thường của doanh nghiệp, đại biểu đề nghị kế thừa quy định của Luật Xuất bản năm 2012 và Nghị định số 195 để làm rõ phạm vi các loại tài liệu không kinh doanh không phải thực hiện thủ tục xin phép xuất bản.

Còn ĐBQH Lê Nhật Thành góp ý, tại khoản 15 Điều 1 dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Điều 28 dự thảo Luật về nộp xuất bản phẩm lưu chiểu và nộp xuất bản phẩm cho Thư viện Quốc gia Việt Nam có quy định: “Sau khi hoàn thành việc nộp lưu chiểu, nhà xuất bản, cơ quan, tổ chức được quyết định thời điểm phát hành xuất bản phẩm trong thời gian 12 tháng tính từ thời điểm nộp lưu chiểu. Trường hợp không ra quyết định phát hành, phải gửi văn bản thông báo đến cơ quan quản lý nhà nước nhận nộp lưu chiều".

Theo phân tích của đại biểu, quy định này là chưa phù hợp, đề nghị giữ nguyên quy định như khoản 1 Điều 28 Luật xuất bản năm 2012, đó là "Tất cả xuất bản phẩm phải nộp lưu chiểu cho cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động xuất bản chậm nhất 10 ngày trước khi phát hành", để bảo đảm cơ quan quản lý nhà nước đọc, kiểm tra nội dung xuất bản phẩm nhằm phát hiện và xử lý sai phạm trước khi phát hành, tránh tình trạng sau khi sách phát hành mới phát hiện sai phạm, khó khăn cho công tác xử lý, gây dư luận không tốt trong xã hội.