Hoàn thiện thể chế, thúc đẩy liên kết vùng

Quang cảnh phiên họp Quốc hội sáng 31/10/2026. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Nhiều đại biểu Quốc hội (ĐBQH) đồng tình với Báo cáo của Chính phủ về những kết quả tích cực của nền kinh tế năm 2026, góp phần khơi thông điểm nghẽn về thể chế và giải phóng nguồn lực. Để năm 2027 tăng tốc, chuyển các quyết sách thành kết quả thực chất, các ĐBQH đã phát biểu hiến kế nhiều giải pháp.

Cần đánh giá chất lượng tăng trưởng bằng thu nhập thực, việc làm bền vững

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn ĐBQH TP Đồng Nai) cho rằng, muốn tăng trưởng cao phải có vốn; vốn là nguồn năng lượng cho sản xuất, kinh doanh. Trong khi nhu cầu dành cho hạ tầng, công trình lớn rất lớn, thì cũng cần bảo đảm cho doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, có thể tiếp cận vốn với lãi suất phù hợp để duy trì hoạt động và đầu tư phát triển.

Đại biểu Trịnh Xuân An đề nghị Chính phủ tập trung coi giảm lãi suất cho vay thực tế là một trọng tâm điều hành; phối hợp điều tiết thanh khoản, giảm chi phí vốn, tiết giảm chi phí hoạt động ngân hàng; minh bạch lãi suất sau ưu đãi và các khoản phí để doanh nghiệp thực sự được giảm gánh nặng vay vốn. Đồng thời, đổi mới bảo lãnh tín dụng, cho vay theo dòng tiền, đơn hàng và chuỗi cung ứng. Nghiên cứu hỗ trợ lãi suất có mục tiêu, thời hạn và nguồn lực rõ ràng; cơ cấu lại thời hạn trả nợ đối với doanh nghiệp khó khăn tạm thời nhưng có phương án phục hồi khả thi; xem xét khoanh nợ trong những trường hợp đủ điều kiện, được kiểm soát chặt chẽ. Hạ lãi suất phải đi cùng an toàn hệ thống, ổn định tỷ giá và kiểm soát lạm phát.

Cùng với đó, phát triển nguồn huy động dài hạn và thị trường vốn để đáp ứng nhu cầu đầu tư lớn, giảm sức ép lên tín dụng ngân hàng, tạo điều kiện phân bổ vốn phù hợp hơn cho sản xuất, kinh doanh. “Đề nghị Chính phủ xây dựng phương án vốn cho tăng trưởng năm 2027 và các năm tiếp theo, làm rõ cần bao nhiêu, huy động từ đâu, kỳ hạn nào, định hướng phân bổ cho ai và tạo ra kết quả gì”, đại biểu Trịnh Xuân An phát biểu.

Đại biểu Quốc hội thành phố Đồng Nai Trịnh Xuân An phát biểu tại Quốc hội. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Đại biểu Trịnh Xuân An cho rằng, tăng trưởng 2 con số không phải mục tiêu đơn thuần về tốc độ, mà gắn với yêu cầu đổi mới căn bản phương thức phát triển, để đất nước không chỉ tăng trưởng nhanh hơn, mà còn mạnh lên thực chất và bền vững hơn. Quy mô GDP lớn hơn phải đi cùng khả năng tích lũy, trưởng thành của doanh nghiệp Việt Nam và cuộc sống tốt hơn của người dân.

Thu nhập bình quân người lao động 9 tháng tăng khoảng 9%, nhưng CPI tăng 4,52%, nên thu nhập thực chỉ tăng khoảng 4,3%. Đời sống của người thu nhập thấp, công nhân thuê trọ và lao động phi chính thức có cải thiện, song mức bình quân chưa phản ánh hết gánh nặng chi tiêu.

Đằng sau những con số tăng trưởng, người dân quan tâm sau khi trang trải cuộc sống còn tích lũy được bao nhiêu; doanh nghiệp quan tâm sau chi phí, lãi vay còn nguồn lực nào để đầu tư công nghệ, nâng năng suất và lớn lên. Nếu những khả năng này còn hạn chế, phải làm rõ điểm nghẽn đang cản trở thành quả tăng trưởng lan tỏa đến từng gia đình, từng doanh nghiệp.

Đại biểu Trịnh Xuân An đề nghị Chính phủ đánh giá chất lượng tăng trưởng bằng thu nhập thực, việc làm bền vững, khả năng tích lũy của người dân và năng lực tái đầu tư của doanh nghiệp trong nước. Tập trung kiểm soát giá hàng thiết yếu, giảm gánh nặng nhà ở, giáo dục, y tế; giảm chi phí kinh doanh, thúc đẩy liên kết để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

“Chúng ta không thể đòi hỏi mọi khoản đầu tư đều mang lại thành quả ngay lập tức nhưng người dân phải được thụ hưởng thành quả phát triển ngay trong quá trình tăng trưởng. Đó vừa là mục đích, vừa là cơ sở tạo sức mua, niềm tin và động lực để nền kinh tế tiếp tục phát triển bền vững”, đại biểu Trịnh Xuân An phát biểu.

Cần rà soát các tuyến BOT giao thông

Nêu lên trước Quốc hội về việc đấu nối giao thông vào các tuyến đường BOT giao thông, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Trị) cho biết, gần 30 năm qua, BOT đã giúp giảm áp lực ngân sách, đẩy nhanh nhiều công trình giao thông quan trọng. Nhưng nay nhiều tuyến đường địa phương đầu tư hàng trăm tỷ đồng không thể thông xe vì nhà đầu tư BOT không cho đấu nối, sợ giảm doanh thu; xe phải dồn vào đường liên thôn, liên xã, phá hỏng hạ tầng dân sinh, tiềm ẩn tai nạn giao thông và gây lãng phí nguồn lực đầu tư công.

Đại biểu Vũ chỉ ra những vấn đề bất cập, đó là tại Quảng Trị, đường Điện Biên Phủ đầu tư 165 tỷ đồng từ vốn Ngân hàng Thế giới, hoàn thành từ giữa năm 2023, và đường Dinh Mười đầu tư 91 tỷ đồng từ vốn Ngân hàng Phát triển châu Á, đến nay vẫn chưa thể nối vào các đoạn Quốc lộ 1 BOT của cùng một nhà đầu tư, trong đó có tuyến tránh Đồng Hới giá trị hơn 250 tỷ đồng nằm chờ, nhà tài trợ có thể đóng khoản vay ngay trong năm 2026. Mặc dù cơ quan quản lý đường bộ đã cấp phép thi công nút giao theo Luật Đường bộ 2024, nhưng nhà đầu tư không bàn giao mặt bằng, buộc công trình phải dừng thi công.

Đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Trị Nguyễn Khánh Vũ phát biểu tại Quốc hội. Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Đại biểu Khánh Vũ cho biết, mặc dù Quốc hội đã nhiều lần yêu cầu xử lý bất cập các dự án BOT; Bộ Xây dựng cũng đã trình cơ chế cho 11 dự án vướng mắc, nhưng tuyến tránh Đồng Hới chưa nằm trong danh mục này. Luật PPP sửa đổi năm 2024, 2025 và Nghị định 122/2026 đã cho phép Nhà nước chia sẻ giảm doanh thu, chấm dứt hợp đồng trước hạn với BOT ký trước năm 2021. Nhưng Nghị định 122 chỉ chia sẻ khi doanh thu đã giảm dưới 75% suốt ba năm, tức chỉ dừng ở mức xử lý hậu quả; chưa có cơ chế bù đắp ngay khi Nhà nước mở đấu nối theo quy hoạch, nên nhà đầu tư không bàn giao, còn địa phương không phải bên ký hợp đồng, nên không thể đàm phán.

Trước những vấn đề trên, đại biểu Khánh Vũ đề nghị Chính phủ giao Bộ Xây dựng rà soát toàn quốc các dự án BOT vướng đấu nối, phân loại nguyên nhân, trách nhiệm, kinh phí và bổ sung vào quy định hướng dẫn Luật PPP cơ chế xử lý ngay khi mở đấu nối theo quy hoạch, có tiêu chí rõ ràng và kiểm toán độc lập. Với dự án đấu nối thiết yếu vượt khả năng ngân sách địa phương, Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính đề xuất Chính phủ, Quốc hội bố trí nguồn trung ương để bù đắp hoặc mua lại quyền thu phí. Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn các tổ chức tín dụng cho vay BOT tham gia đàm phán, cơ cấu lại nợ, giảm lãi vay theo đúng cơ chế của Nghị định 122, không chuyển nhóm nợ trong thời gian dự án bị ảnh hưởng.