ĐBQH nêu việc tréo ngoe, đường không thể thông xe do nhà đầu tư BOT sợ giảm doanh thu

Sáng 31/10, Quốc hội tiếp tục thảo luận về tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước năm 2026 và kế hoạch, dự toán năm 2027.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (đoàn Quảng Trị) nêu tình trạng nhiều tuyến đường được địa phương đầu tư hàng trăm tỷ đồng nhưng không thể thông xe do nhà đầu tư BOT không cho đấu nối vì sợ giảm doanh thu.

Nhà đầu tư không cho đấu nối

Theo ông Vũ, gần 30 năm qua, BOT đã giúp giảm áp lực ngân sách, đẩy nhanh nhiều công trình giao thông quan trọng. Nhưng hiện nay, nhiều tuyến đường được địa phương đầu tư hàng trăm tỷ đồng nhưng không thể thông xe vì nhà đầu tư BOT không cho đấu nối do sợ giảm doanh thu. Xe phải dồn vào đường liên thôn, liên xã, phá hỏng hạ tầng dân sinh, tiềm ẩn tai nạn giao thông và gây lãng phí nguồn lực đầu tư công.

Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ

Ông Vũ cho biết, tại Quảng Trị, đường Điện Biên Phủ 165 tỷ đồng vốn Ngân hàng Thế giới, hoàn thành từ giữa năm 2023 và đường Dinh Mười 91 tỷ đồng vốn Ngân hàng Phát triển châu Á, đến nay vẫn chưa thể nối vào các đoạn quốc lộ 1 BOT của cùng một nhà đầu tư là Công ty Cổ phần Tập đoàn Trường Thịnh, trong đó có tuyến tránh Đồng Hới. Hơn 250 tỷ đồng đang nằm chờ, nhà tài trợ có thể đóng khoản vay ngay trong năm 2026.

Mặc dù cơ quan quản lý đường bộ đã cấp phép thi công nút giao theo Luật Đường bộ 2024 nhưng nhà đầu tư không bàn giao mặt bằng, buộc công trình phải dừng thi công.

Đại biểu Vũ cho hay, Quốc hội đã nhiều lần yêu cầu xử lý bất cập các dự án BOT, Bộ Xây dựng cũng đã trình cơ chế cho 11 dự án vướng mắc nhưng tuyến tránh Đồng Hới chưa nằm trong danh mục này. Luật PPP sửa đổi năm 2024, 2025 và Nghị định số 122/2026 đã cho phép Nhà nước chia sẻ giảm doanh thu, chấm dứt hợp đồng trước thời hạn với BOT ký trước năm 2021. Nhưng Nghị định số 122 chỉ chia sẻ khi doanh thu đã giảm dưới 75% suốt 3 năm, tức là chỉ dừng ở mức xử lý hậu quả, chưa có cơ chế bù đắp ngay khi Nhà nước mở đấu nối theo quy hoạch nên nhà đầu tư không bàn giao. Còn địa phương không phải bên ký hợp đồng nên không thể đàm phán.

Từ thực tế này, ông đề nghị Chính phủ giao Bộ Xây dựng rà soát toàn quốc các dự án BOT vướng đấu nối, phân loại nguyên nhân, trách nhiệm, kinh phí và bổ sung vào quy định hướng dẫn Luật PPP cơ chế xử lý ngay khi mở đấu nối theo quy hoạch, có tiêu chí rõ ràng và kiểm toán độc lập. 

Với dự án đấu nối thiết yếu vượt khả năng ngân sách địa phương, Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính đề xuất Chính phủ, Quốc hội bố trí nguồn trung ương để bù đắp hoặc mua lại quyền thu phí. Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn các tổ chức tín dụng cho vay BOT tham gia đàm phán, cơ cấu lại nợ, giảm lãi vay theo đúng cơ chế của Nghị định số 122, không chuyển nhóm nợ trong thời gian dự án bị ảnh hưởng.

Nhiều dự án điện gió đã được đầu tư nhưng chưa thể đưa vào khai thác

Cùng nêu tình trạng công trình đã được đầu tư nhưng chưa thể khai thác, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) dẫn vướng mắc tại các dự án điện gió trong bối cảnh cần bổ sung nguồn điện phục vụ tăng trưởng.

Theo bà, Lâm Đồng có 8 dự án điện gió với tổng công suất 590MW, đã và đang triển khai ở nhiều giai đoạn khác nhau song còn vướng hơn 90ha đất chồng lấn quy hoạch 866.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh

“Trong khi chúng ta đang nỗ lực bổ sung nguồn điện phục vụ tăng trưởng kinh tế thì nhiều công trình đã và đang đầu tư lại chưa thể đưa vào khai thác” - đại biểu nêu thực trạng, đồng thời cảnh báo tình trạng này gây lãng phí nguồn lực xã hội, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư của địa phương.

Ghi nhận Chính phủ đã quan tâm chỉ đạo tháo gỡ, bà Tú Anh đề nghị các bộ, ngành khẩn trương rà soát, đưa ra khỏi quy hoạch những diện tích chồng lấn với các dự án điện gió tại Lâm Đồng đã được đầu tư nhưng đang gặp vướng mắc.

Việc rà soát, theo đại biểu, cần thực hiện cả với những dự án có vướng mắc tương tự ở địa phương khác để xử lý đồng bộ, sớm đưa các dự án đủ điều kiện vào vận hành, tránh lãng phí nguồn lực đã đầu tư.