Hoàn thiện tiêu chí thoát nước, xử lý nước thải trong xây dựng nông thôn mới

Làm rõ tiêu chí thoát nước, tỷ lệ thu gom và xử lý nước thải

Góp ý Dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng) đề nghị hoàn thiện quy định về thoát nước, thu gom và xử lý nước thải sinh hoạt tại khu dân cư nông thôn, bảo đảm tính khả thi, thống nhất trong đánh giá.

Hoàn thiện tiêu chí thoát nước, xử lý nước thải sinh hoạt góp phần nâng cao chất lượng hạ tầng kỹ thuật, cải thiện môi trường sống tại các khu dân cư nông thôn.

Thực hiện Văn bản số 16791/BXD-KHTC ngày 21/10/2026 của Bộ Xây dựng, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng đã đề xuất chỉnh lý một số nội dung tại tiêu chí 8.4, Phụ lục I và hướng dẫn thực hiện tại Phụ lục II.

Cục cơ bản thống nhất với việc quy định tiêu chí về phương án và thực hiện phương án thoát nước, thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt, cho phép áp dụng giải pháp tập trung hoặc phi tập trung phù hợp điều kiện địa hình, mật độ dân cư và khả năng đầu tư của từng địa phương.

Tuy nhiên, Cục đề nghị làm rõ phạm vi phương án thoát nước và xử lý nước thải sinh hoạt. Theo đó, Phụ lục II yêu cầu xã có phương án thoát nước mặt và thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt, trong khi chỉ tiêu định lượng chủ yếu tập trung vào tỷ lệ nước thải được thu gom, xử lý.

Cụ thể, phương án thoát nước mưa, thoát nước mặt phải gắn với điều kiện địa hình, hiện trạng khu dân cư, kết hợp giải pháp công trình và phi công trình nhằm hạn chế ngập úng.

Trong khi đó, phương án thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt hướng tới mục tiêu hạn chế ô nhiễm môi trường. Đặc biệt, không sử dụng tỷ lệ xử lý nước thải sinh hoạt làm căn cứ duy nhất để đánh giá nội dung thoát nước mặt. Đáng chú ý, dự thảo quy định tỷ lệ nước thải sinh hoạt được thu gom và xử lý bằng các biện pháp phù hợp đạt từ 50% trở lên.

Để thống nhất trong đánh giá, Cục đề nghị hướng dẫn cụ thể phạm vi tính toán, kỳ số liệu, phương pháp xác định lượng nước thải phát sinh và lượng được thu gom, xử lý; đồng thời làm rõ cơ quan chịu trách nhiệm xác nhận số liệu và hồ sơ minh chứng.

Đối với mô hình xử lý phi tập trung tại cụm hộ gia đình hoặc khu dân cư, cần quy định điều kiện tối thiểu để ghi nhận kết quả, phương pháp xác định lượng nước thải được xử lý và biện pháp kiểm soát, bảo đảm số liệu có thể kiểm tra, đối chiếu.

Riêng xã nhóm 1, dự thảo yêu cầu có ít nhất một công trình xử lý nước thải sinh hoạt tập trung, nước thải sau xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường.

Cục đề nghị làm rõ đây là điều kiện bổ sung, thực hiện đồng thời với yêu cầu tỷ lệ nước thải sinh hoạt được thu gom, xử lý đạt từ 50% trở lên.

Đồng thời, cần hướng dẫn đánh giá công trình đã đầu tư nhưng chưa vận hành ổn định hoặc chưa đủ số liệu quan trắc, kiểm tra chất lượng nước thải sau xử lý, bảo đảm kết quả công nhận phản ánh đúng hiệu quả thực tế.

Lựa chọn giải pháp phù hợp, nâng cao hiệu quả đầu tư hạ tầng

Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng đề nghị lựa chọn giải pháp thoát nước, thu gom và xử lý nước thải phù hợp điều kiện từng nhóm xã, căn cứ vào mật độ dân cư, địa hình, khả năng tiếp nhận của nguồn nước, điều kiện quản lý, vận hành và nguồn lực địa phương.

Đối với khu dân cư phân tán hoặc khu vực không thuận lợi để đầu tư hệ thống tập trung, cần xem xét áp dụng giải pháp phi tập trung phù hợp.

Đặc biệt, cần xác định rõ yêu cầu quản lý, vận hành và bảo dưỡng sau đầu tư, tránh tình trạng công trình được xây dựng nhưng không bảo đảm hiệu quả khai thác, sử dụng lâu dài.

Về tổ chức thực hiện, Cục đề nghị làm rõ trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong việc cụ thể hóa hướng dẫn, phân công cơ quan chuyên môn thẩm tra, xác nhận kết quả thực hiện tiêu chí.

UBND cấp xã có trách nhiệm lập phương án, tổ chức thực hiện, quản lý vận hành và cung cấp số liệu, hồ sơ minh chứng theo phân cấp.

Đối với công tác hướng dẫn chuyên môn, Bộ Xây dựng cần thực hiện trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ được giao về cấp nước, thoát nước và hạ tầng kỹ thuật.

Các nội dung thuộc lĩnh vực môi trường, tài nguyên nước và chuyên ngành khác thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền, bảo đảm phối hợp, không chồng chéo chức năng, nhiệm vụ.

Việc hoàn thiện tiêu chí thoát nước, xử lý nước thải theo hướng rõ ràng, khả thi, có thể kiểm chứng sẽ tạo cơ sở để các địa phương lựa chọn phương án đầu tư phù hợp, nâng cao hiệu quả vận hành công trình, cải thiện môi trường sống và phát triển nông thôn mới bền vững.