Hoang mang vì 'mất kết nối' khi con bước vào tuổi dậy thì

Không ít phụ huynh rơi vào trạng thái hoang mang khi con bước vào tuổi dậy thì. Từ một đứa trẻ ngoan ngoãn, cởi mở, con bỗng trở nên ít nói, dễ cáu gắt, thậm chí phản ứng gay gắt với chính cha mẹ.

"Tôi chỉ nhắc con cất điện thoại để đi ngủ sớm, vậy mà con đập cửa phòng, nói rằng 'ba mẹ không hiểu con' rồi im lặng suốt cả buổi tối", anh Tâm (sống tại Hà Nội) kể lại tình huống khiến anh vừa bất ngờ, vừa bất lực. Con trai anh mới 15 tuổi, trước đây khá gần gũi với gia đình, nhưng gần đây thường xuyên cáu gắt, ít chia sẻ và dành nhiều thời gian cho bạn bè, mạng xã hội.

Không riêng gì gia đình anh Tâm, nhiều phụ huynh cũng rơi vào cảm giác "mất kết nối" với con khi bước vào tuổi dậy thì. Nhiều phụ huynh cũng đặt ra câu hỏi: Điều gì đang xảy ra với con ở tuổi dậy thì và cha mẹ nên làm gì?

Nhiều gia đình gặp khó khăn trong việc kết nối với con khi con bước vào tuổi dậy thì. Ảnh minh họa.

Lý giải về vấn đề này, chuyên gia tâm lý Nguyễn Thị Hải – tại Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam cho rằng, mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái ở tuổi dậy thì là điều phổ biến và xuất phát từ nhiều nguyên nhân cốt lõi.

Theo chuyên gia, trước hết là sự thay đổi mạnh mẽ về sinh học và cảm xúc. Khi bước vào giai đoạn này, cơ thể và hormone của trẻ biến động nhanh, khiến cảm xúc trở nên thất thường. Trẻ có thể dễ cáu gắt, dễ buồn, phản ứng mạnh, trong khi khả năng kiểm soát cảm xúc chưa theo kịp. Điều đó dẫn đến việc "con cảm nhận rất nhiều nhưng chưa đủ khả năng để điều tiết".

Bên cạnh đó là nhu cầu hình thành cái tôi. Trẻ bắt đầu mong muốn được tự quyết, được tôn trọng và có ranh giới cá nhân riêng. Những biểu hiện như không đồng ý, phản biện… không phải là "hư" mà là dấu hiệu con đang học cách trở thành một cá thể độc lập. Nếu cha mẹ vẫn giữ cách tiếp cận cũ như áp đặt, kiểm soát sẽ dễ dẫn đến xung đột.

Một nguyên nhân khác là sự thay đổi trong các mối quan hệ. Ở tuổi dậy thì, bạn bè trở thành nơi trẻ tìm kiếm sự đồng cảm và chia sẻ. Điều này khiến nhiều cha mẹ cảm thấy con xa mình hơn. Tuy nhiên, theo chuyên gia, đây là một phần tự nhiên của quá trình phát triển. Vấn đề quan trọng là gia đình có còn là nơi đủ an toàn để con muốn quay về hay không.

Ngoài ra, sự khác biệt trong cách nhìn nhận và giao tiếp giữa các thế hệ cũng khiến mâu thuẫn dễ phát sinh. Mỗi bên đều có góc nhìn và nhu cầu riêng, nhưng thiếu sự hòa hợp trong cách thể hiện dẫn đến hiểu lầm. "Tuổi dậy thì không phải là giai đoạn con trở nên khó bảo, mà là giai đoạn con đang thay đổi mạnh và cần được đồng hành theo cách phù hợp hơn", chuyên gia nhấn mạnh.

Đằng sau sự "nổi loạn" là những cảm xúc rối ren

Chia sẻ từ thực tế tư vấn, chuyên gia tâm lý Nguyễn Thị Hải cho biết, bà từng gặp một trường hợp điển hình là một cô bé lớp 8 từ cởi mở, học tốt trở nên khép mình, ít nói, tránh né cha mẹ, học tập sa sút. Lo lắng, phụ huynh tăng cường hỏi han, kiểm soát, nhưng điều này lại khiến con phản ứng gay gắt hơn.

"Khi đi sâu vào quá trình đồng hành, tôi nhận ra không phải con không cần cha mẹ mà là con đang rất rối tâm lý ở bên trong", chuyên gia nói.

Ở giai đoạn này, trẻ quan tâm nhiều hơn đến bạn bè, đến cách người khác nhìn nhận mình nhưng lại chưa biết cách diễn đạt cảm xúc. Những gì cha mẹ nhìn thấy chỉ là hành vi, còn bên trong là rất nhiều cung bậc cảm xúc phức tạp và nhạy cảm.

Chuyên gia tâm lý Nguyễn Thị Hải.

Vì vậy, thay vì tập trung "sửa con", chuyên gia hướng phụ huynh đến việc kết nối lại với con. Gia đình cần tạo không gian an toàn để con có thể nói ra, tâm sự; đồng thời thay đổi cách tiếp cận: giảm kiểm soát, tăng lắng nghe, thấu hiểu và đồng hành.

Khi cha mẹ thay đổi, cô bé trong câu chuyện cũng dần mở lòng hơn, không khí gia đình nhẹ nhàng trở lại và việc học của con ổn định hơn. "Không phải con trở nên khó hiểu, mà là con đang bước vào một giai đoạn mới, đòi hỏi cách đồng hành mới", chuyên gia Hải chia sẻ.

Đừng chỉ nhìn vào hành vi khi con vào độ tuổi dậy thì

Theo chuyên gia tâm lý Nguyễn Thị Hải, nhiều phụ huynh dễ "phản ứng nhanh" khi thấy con có những biểu hiện như cãi lại, thu mình, dùng điện thoại nhiều… mà quên rằng đó chỉ là phần bề nổi.

"Những hành vi đó không phải là vấn đề gốc rễ, mà là cách con thể hiện rằng bên trong mình đang không ổn", chuyên gia tâm lý Hải nói.

Chẳng hạn, việc sử dụng điện thoại quá nhiều không đơn thuần là giải trí, mà còn có thể là cách trẻ tìm kiếm sự kết nối, sự công nhận hoặc tạm quên áp lực. Nếu chỉ cấm đoán, kiểm soát, vấn đề sẽ khó được giải quyết triệt để.

Thay vào đó, cha mẹ có thể bắt đầu bằng những câu hỏi nhẹ nhàng như: "Dạo này con thấy thế nào?", "Có điều gì khiến con không ổn không?", "Con cần ba mẹ hỗ trợ gì?". Quan trọng không phải là hỏi gì, mà là cách lắng nghe không phán xét, không áp đặt.

"Khi một đứa trẻ cảm thấy mình được hiểu, được chấp nhận, rất nhiều hành vi sẽ tự điều tiết. Lúc đó con không còn phải tự xoay xở một mình nữa", chuyên gia chia sẻ.

Kết nối – chìa khóa quan trọng nhất

Đưa ra lời khuyên cho các gia đình, chuyên gia Nguyễn Thị Hải cho rằng điều quan trọng không phải là kiểm soát con tốt hơn, mà là kết nối với con sâu sắc hơn.

Ở tuổi dậy thì, dù có nhiều thay đổi, trẻ vẫn rất cần một nơi an toàn để quay về. Nếu giữ được sự kết nối, gia đình sẽ trở thành điểm tựa giúp con vượt qua khó khăn. Chuyên gia gợi ý ba điều cốt lõi: ưu tiên kết nối hơn kiểm soát; tôn trọng con như một người đang lớn (ghi nhận cảm xúc, suy nghĩ của con); và kiên nhẫn vì đây là quá trình cần thời gian.

Bên cạnh đó, cha mẹ cũng cần nhìn lại chính mình, bởi nhiều phản ứng của con có thể là sự tích tụ trong thời gian dài. Khi cha mẹ thay đổi, con sẽ cảm nhận được và dần điều chỉnh.

"Một điều rất quan trọng là hãy tạo cho con cảm giác có thể nói ra mà không bị phán xét. Khi con muốn chia sẻ, đó đã là tín hiệu tích cực", chuyên gia nhấn mạnh.

Đan Tâm