Học bạ số cần được xem là hạ tầng dữ liệu trọng yếu của giáo dục

Bộ GD&ĐT công bố dự thảo Thông tư quy định về quản lý và sử dụng học bạ số trong các cơ sở giáo dục phổ thông, cơ sở giáo dục thường xuyên.

Dưới góc độ chuyên môn, TS Tôn Quang Cường - Chủ nhiệm Khoa Công nghệ giáo dục, Trường Đại học Giáo dục (ĐHQG Hà Nội) cho rằng, việc tích hợp học bạ số trong hệ sinh thái quản lý tổng thể giáo dục là bước đi cần thiết và tiếp theo cho chuyển đổi số toàn diện.

Quá trình này không chỉ dừng lại ở việc số hóa các trường thông tin, bảng ghi liên quan đến người học thuần túy. Một bản sao số các dữ liệu cực kỳ quan trọng được thiết lập cho phép thực hiện các tác vụ để giám sát, quản lý và đảm bảo chất lượng quá trình giáo dục đối với từng người học trong suốt hành trình.

TS Tôn Quang Cường.

Học hỏi kinh nghiệm quốc tế

Từ kinh nghiệm triển khai học bạ số và hồ sơ học tập điện tử tại nhiều quốc gia, TS Tôn Quang Cường cho rằng Việt Nam có thể tham khảo một số bài học quan trọng.

Thứ nhất, tăng cường vai trò của công nghệ Blockchain. Kinh nghiệm của Singapore với hệ thống OpenCerts đã chứng minh hiệu quả của Blockchain trong việc đảm bảo tính bất biến và chống giả mạo cho chứng chỉ. Việt Nam có thể nghiên cứu áp dụng công nghệ này cho các dữ liệu cốt lõi của học bạ số, đặc biệt là điểm số và thông tin tốt nghiệp để tăng cường niềm tin và loại bỏ hoàn toàn nguy cơ giả mạo, gian lận nội bộ.

Thứ hai, hoàn thiện hệ thống định danh điện tử quốc gia. Bài học từ Đan Mạch cho thấy việc liên kết chặt chẽ học bạ số với hệ thống định danh công dân điện tử quốc gia (như VNeID) sẽ tạo ra một lớp bảo mật mạnh, giảm thiểu rủi ro trong xác thực và quản lý phân tán.

Trong lĩnh vực giáo dục, Đan Mạch sử dụng một hệ thống xác thực tập trung duy nhất (Uni-Login) cho toàn bộ giáo viên học sinh, liên kết chặt chẽ với hệ thống định danh công dân điện tử quốc gia (tương tự định hướng tích hợp VNeID của Việt Nam tại Điều 11 trong dự thảo).

Một trường hợp khác, Estonia là quốc gia số hóa học đường (e-school) triệt để nhờ nền tảng kết nối dữ liệu liên thông X-Road (chính phủ số). Mọi dữ liệu học bạ số của học sinh Estonia đều chạy trên nền tảng tích hợp bảo mật tối cao, cho phép các cơ quan nhà nước truy xuất dữ liệu của nhau theo thời gian thực mà không cần lưu trữ lặp lại, có thể loại bỏ hoàn toàn tình trạng "cát cứ dữ liệu".

Thu hẹp khoảng cách hạ tầng số

Theo TS Tôn Quang Cường, thách thức lớn của Việt Nam vẫn nằm ở sự chênh lệch hạ tầng và năng lực số giữa các vùng miền, các nhà trường, đơn vị cấp cơ sở. Do đó, thời gian tới cần tiếp tục ưu tiên cho các chương trình đầu tư mạnh hơn vào hạ tầng công nghệ thông tin, đồng thời chuẩn hóa và nâng cao năng lực an toàn thông tin cho toàn bộ đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục.

Một vấn đề khác cần được quan tâm là xây dựng văn hóa bảo mật và quyền riêng tư. TS Tôn Quang Cường dẫn kinh nghiệm của Hoa Kỳ và Hàn Quốc cho thấy việc giáo dục về quyền riêng tư dữ liệu cho học sinh, phụ huynh, toàn xã hội là cực kỳ quan trọng (Đạo luật về Quyền giáo dục và Quyền riêng tư của Gia đình - FERPA, quy định nghiêm ngặt về chủ thể được quyền xem hồ sơ học tập của học sinh).

Do đó, cần có các cơ chế rõ ràng để người học có thể kiểm soát thông tin của mình, đồng thời đảm bảo sự minh bạch trong việc sử dụng và chia sẻ dữ liệu.

TS Tôn Quang Cường nhận định, Việt Nam đang đi đúng hướng trong hành trình chuyển đổi số giáo dục. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành hiện thực và xây dựng một hệ thống học bạ số thực sự vững chắc, chúng ta cần tiếp tục học hỏi, đổi mới và đầu tư một cách chiến lược, đặt yếu tố bảo mật và niềm tin xã hội lên hàng đầu.

Dự thảo Thông tư về quản lý và sử dụng học bạ số không chỉ đơn thuần là một bước cải cách hành chính mà còn đóng góp cho việc tái cấu trúc toàn diện hệ sinh thái dữ liệu giáo dục và tiệm cận với xu thế chuyển đổi số quốc tế.