Học bổng gắn định hướng nghề nghiệp giữ chân học sinh vùng khó

Học sinh Điện Biên nhận học bổng từ Quỹ Châu Á, ngày 14/3.

Mở cửa tương lai từ học bổng

Giữa tháng 3, tại các trường THPT trên địa bàn tỉnh Điện Biên, những buổi tư vấn hướng nghiệp kết hợp trao học bổng diễn ra trong không khí ấm áp, gần gũi nhưng cũng đầy kỳ vọng. Không còn dừng lại ở các hoạt động hỗ trợ đơn lẻ, chương trình lần này cho thấy một cách tiếp cận mới: gắn học bổng với định hướng nghề nghiệp, từ đó tạo nền tảng bền vững hơn trong việc giữ chân học sinh vùng khó tiếp tục đến trường.

Trong đợt trao học bổng gần đây, 49 học sinh có hoàn cảnh khó khăn đã được nhận hỗ trợ từ Quỹ Châu Á. Đáng chú ý, chương trình không chỉ dừng lại ở việc trao kinh phí mà còn lồng ghép hoạt động tư vấn hướng nghiệp, giúp học sinh hiểu rõ hơn về năng lực bản thân, cơ hội nghề nghiệp và những lựa chọn học tập sau bậc THPT.

Tại Trường THPT Mường Ảng, mô hình này đã được triển khai trong nhiều năm và bước đầu mang lại hiệu quả rõ rệt. Ông Cà Văn Minh, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết từ năm học 2021–2022 đến 2024–2025, trường đã có 30 suất học bổng dành cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn, mỗi em được hỗ trợ 4 triệu đồng/năm trong suốt 3 năm học. Khoản hỗ trợ này không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng chi phí học tập mà còn trở thành nguồn động viên tinh thần quan trọng, giúp học sinh yên tâm bám trường, bám lớp.

Điểm đáng chú ý là các suất học bổng luôn được gắn với hoạt động tư vấn hướng nghiệp. Theo ông Minh, học sinh không chỉ được cung cấp thông tin thực tế về thị trường lao động mà còn được phân tích năng lực, sở thích cá nhân để định hướng nghề nghiệp phù hợp sau THPT. Nhờ đó, nhiều em không còn học tập trong trạng thái mơ hồ mà dần hình thành mục tiêu rõ ràng hơn cho tương lai.

Những chuyển biến ấy thể hiện rõ qua câu chuyện của chính học sinh. Em Lý Thị Lanh, học sinh lớp 10, cho biết hoàn cảnh gia đình khó khăn từng khiến em lo lắng về việc tiếp tục học tập. Tuy nhiên, khi nhận được học bổng và tham gia tư vấn hướng nghiệp, em đã có thêm động lực để theo đuổi ước mơ trở thành bác sĩ.

Trong khi đó, em Lò Thị Quý trước đây từng nghĩ sẽ nghỉ học sớm để đi làm phụ giúp gia đình. Nhưng sau khi được định hướng, em đã thay đổi suy nghĩ, xác định mục tiêu theo học ngành kế toán, hướng tới một công việc ổn định hơn trong tương lai.

Từ những câu chuyện cụ thể có thể thấy, học bổng không chỉ giúp học sinh vượt qua khó khăn trước mắt, mà quan trọng hơn còn góp phần thay đổi nhận thức, mở rộng lựa chọn và mở ra những hướng đi mới cho tương lai của các em.

Học sinh Trường PTDTNT THPT tỉnh Điện Biên nghe các chuyên gia tư vấn hướng nghiệp.

Chìa khóa giữ chân trò vùng cao

Trong nhiều năm, bài toán giữ chân học sinh vùng cao thường được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ hỗ trợ kinh tế. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, yếu tố quyết định không chỉ nằm ở việc giúp các em có điều kiện đến trường, mà quan trọng hơn là giúp học sinh hiểu rõ ý nghĩa của việc học đối với tương lai của chính mình.

Tại Trường PTDTNT THPT tỉnh Điện Biên, cách tiếp cận này đang dần phát huy hiệu quả rõ rệt. Ông Vũ Trung Hoàn, Hiệu trưởng nhà trường, cho rằng chương trình học bổng gắn với tư vấn hướng nghiệp mang ý nghĩa đặc biệt đối với học sinh vùng cao, nơi điều kiện tiếp cận thông tin nghề nghiệp còn hạn chế.

Theo ông Hoàn, một suất học bổng không chỉ đơn thuần hỗ trợ về vật chất mà còn là nguồn động viên tinh thần quan trọng, giúp học sinh yên tâm học tập. Quan trọng hơn, khi được tiếp cận thông tin về thị trường lao động và nhu cầu nhân lực thực tế, các em sẽ có cơ sở để hiểu rõ hơn về năng lực, sở thích của bản thân, từ đó lựa chọn con đường học tập và nghề nghiệp phù hợp, thay vì quyết định theo cảm tính.

Thực tế cho thấy, trước đây nhiều học sinh sau khi tốt nghiệp THPT chưa có định hướng rõ ràng cho tương lai. Không ít em lựa chọn nghỉ học sớm để đi làm lao động phổ thông hoặc lập gia đình, dẫn đến vòng luẩn quẩn khó khăn kéo dài, thiếu cơ hội thay đổi cuộc sống.

Tuy nhiên, khi được tư vấn sớm, cụ thể và có hệ thống, nhận thức của học sinh đã có sự chuyển biến đáng kể. Các em bắt đầu xác định mục tiêu học tập rõ ràng hơn, đồng thời cân nhắc lựa chọn ngành nghề phù hợp với năng lực bản thân và điều kiện phát triển của địa phương.

Em Lò Thanh Liêm, học sinh lớp 10A1 Trường PTDTNT THPT tỉnh Điện Biên, chia sẻ trước đây em từng nghĩ sau khi học xong THPT sẽ về bản làm nương hoặc lập gia đình sớm. Tuy nhiên, sau khi tham gia buổi tư vấn hướng nghiệp, em nhận ra rằng nếu cố gắng học tập tốt, mình hoàn toàn có thể theo đuổi một nghề nghiệp ổn định hơn và có tương lai rõ ràng hơn.

Từ những buổi định hướng đó, Liêm bắt đầu quan tâm đến ngành du lịch – lĩnh vực được đánh giá còn nhiều tiềm năng tại Điện Biên. Em mong muốn sau này trở thành hướng dẫn viên, góp phần giới thiệu lịch sử, văn hóa quê hương đến với du khách trong và ngoài nước.

Những chuyển biến như vậy cho thấy, công tác hướng nghiệp không chỉ giúp học sinh có thêm thông tin về nghề nghiệp, mà quan trọng hơn là tạo ra động lực học tập cụ thể và bền vững, giúp các em tin tưởng hơn vào con đường mình lựa chọn và chủ động hơn trong tương lai.

Tư vấn hướng nghiệp cho học sinh Trường PTDTNT THPT tỉnh Điện Biên.

Tạo động lực kép, hướng tới giải pháp bền vững

Việc kết hợp giữa học bổng và hướng nghiệp được xem là tạo ra “động lực kép” cho học sinh vùng khó. Nếu hỗ trợ tài chính giúp các em vượt qua rào cản trước mắt, thì định hướng nghề nghiệp lại đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành mục tiêu lâu dài và rõ ràng hơn cho tương lai.

Thực tế cho thấy, nhiều học sinh không bỏ học vì không muốn học, mà vì chưa nhìn thấy con đường tương lai gắn với việc học. Khi câu hỏi “học để làm gì?” chưa được trả lời một cách thuyết phục, việc đến trường dễ trở nên thiếu động lực. Ngược lại, khi các em hiểu rằng học tập gắn với cơ hội nghề nghiệp cụ thể, niềm tin và quyết tâm theo đuổi con đường học vấn sẽ được củng cố rõ rệt.

Cách làm này cũng phù hợp với nhu cầu phát triển của Điện Biên – địa phương đang đẩy mạnh các lĩnh vực như du lịch, nông nghiệp và dịch vụ, vốn cần nguồn nhân lực được đào tạo bài bản. Khi được định hướng đúng và sớm tiếp cận thông tin nghề nghiệp, học sinh địa phương có thể trở thành lực lượng lao động chất lượng, góp phần trực tiếp vào quá trình phát triển kinh tế – xã hội của quê hương.

Bên cạnh đó, việc giữ chân học sinh ở lại trường còn mang ý nghĩa rộng hơn đối với cộng đồng. Một thế hệ trẻ được học tập đầy đủ, có kỹ năng và nghề nghiệp ổn định không chỉ cải thiện chất lượng cuộc sống của từng gia đình mà còn trở thành nền tảng quan trọng cho giảm nghèo bền vững và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực vùng cao trong dài hạn.

Ngọc Diệp