Học cách chọn bạn theo lời dạy cổ nhân để trưởng thành, hạnh phúc

Từ hàng nghìn năm trước, người xưa đã đặc biệt coi trọng nghệ thuật kết giao. Người xưa không chỉ nói về cách làm người mà còn đưa ra những tiêu chí khá rõ ràng để nhận biết người nên kết giao và người nào thì cần giữ khoảng cách.

Điều đáng chú ý là quan niệm của cổ nhân không đặt nặng việc chọn người giàu có, quyền lực hay có địa vị. Điều họ quan tâm hơn là phẩm chất, sự chân thành và ảnh hưởng của một người đối với quá trình tu dưỡng của chính mình.

Cổ nhân cho rằng, có ba kiểu bạn mang lại lợi ích: bạn ngay thẳng, bạn chân thành và bạn có hiểu biết rộng. Ngược lại, ba kiểu bạn dễ gây tổn hại là người khéo lấy lòng, người chỉ mềm mỏng bề ngoài và người giỏi ăn nói nhưng thiếu thực chất.

Trong thực tế, người khiến chúng ta cảm thấy dễ chịu chưa chắc là người tốt nhất để kết giao. Có người luôn đồng ý với mọi điều ta nói, luôn khen ngợi và hiếm khi chỉ ra khuyết điểm. Ở bên họ rất thoải mái, nhưng mối quan hệ ấy chưa chắc giúp chúng ta trưởng thành.

Ngược lại, một người bạn dám nói điều khó nghe khi cần thiết đôi khi mới thực sự đáng quý. Người ngay thẳng không nhất thiết phải luôn khiến ta vui. Họ có thể nói rằng ta đang sai, quyết định của ta chưa hợp lý hoặc cách cư xử của ta khiến người khác tổn thương. Những lời ấy có thể khiến chúng ta không thoải mái trong khoảnh khắc hiện tại, nhưng lại giúp nhìn rõ bản thân hơn.

Vì vậy, tiêu chuẩn chọn bạn của cổ nhân không phải là “người này có làm mình vui không?”, mà gần với câu hỏi: “Ở bên người này, mình có trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình không?”.

Ảnh: @Meta AI.

Có ba kiểu người được cảnh báo đều có một điểm chung: Đó là họ có thể tạo cảm giác dễ chịu. Người khéo lấy lòng biết nói những lời người khác muốn nghe. Người mềm mỏng luôn tỏ ra thuận theo. Người giỏi ăn nói có thể khiến người khác bị thuyết phục bằng lời lẽ. Nhưng sự dễ chịu ấy không đồng nghĩa với sự chân thành. Cổ nhân đặt những người này đối lập với người ngay thẳng, chân thành và có hiểu biết.

Khi nhìn nhận một người, không nên chỉ nghe họ nói gì mà cần quan sát họ làm gì, đối xử với người yếu thế ra sao, giữ lời thế nào và cư xử khi không có lợi ích trước mắt.

Một người có thể nói rất hay nhưng không giữ lời. Một người có thể tỏ ra tử tế trước mặt người khác nhưng lại thay đổi thái độ khi không còn lợi ích. Ngược lại, người ít nói đôi khi lại là người đáng tin cậy nhất. Cổ nhân vì thế coi việc nhìn người là một quá trình lâu dài. Không nên vội vàng kết luận chỉ dựa trên vài lần gặp gỡ.

Cổ nhân cho rằng, người quân tử kết bạn thông qua việc học hỏi và nhờ bạn bè hỗ trợ quá trình tu dưỡng lòng nhân. Điều này cho thấy tình bạn trong tư tưởng người xưa không chỉ nhằm tìm kiếm sự vui vẻ hay giải trí.

Một mối quan hệ tốt có thể trở thành môi trường giúp con người tiến bộ. Nếu thường xuyên ở bên những người có thói quen học hỏi, giữ chữ tín, sống có trách nhiệm, chúng ta dễ bị ảnh hưởng bởi những chuẩn mực tích cực ấy.

Ngược lại, nếu thường xuyên giao du với những người thích phàn nàn, gian dối, chạy theo hưởng thụ hoặc coi thường nguyên tắc, chúng ta cũng có nguy cơ dần coi những hành vi ấy là bình thường. Bởi vậy, chọn bạn thực chất cũng là lựa chọn môi trường tinh thần cho chính mình.

Ảnh: @Meta AI.

Một hiểu lầm phổ biến khi nói về tình bạn là cho rằng bạn tốt phải luôn đứng về phía mình. Thực tế, quan niệm của cổ nhân có phần khác.

Một người bạn đáng tin không nhất thiết phải ủng hộ mọi quyết định của chúng ta. Khi thấy bạn mắc sai lầm, họ nên khuyên bảo một cách chân thành. Nếu lời khuyên không được tiếp nhận, cũng cần biết giữ khoảng cách thay vì ép buộc hoặc can thiệp quá mức. Những lời bàn về tình bạn của cổ nhân cũng nhấn mạnh rằng, khuyên bạn phải có chừng mực, nếu quá thúc ép có thể khiến tình bạn trở nên xa cách. Đây là một bài học quan trọng về ranh giới trong các mối quan hệ.

Giúp đỡ một người không có nghĩa là quyết định thay họ. Quan tâm không đồng nghĩa với kiểm soát. Tình bạn bền vững cần sự chân thành nhưng cũng cần sự tôn trọng.

Cổ nhân không chỉ đặt câu hỏi “nên chọn ai làm bạn” mà còn ngầm đặt ra một câu hỏi khác: “Bản thân ta có xứng đáng để người tốt lựa chọn mình hay không?”.

Một người muốn kết giao với người chân thành nhưng bản thân lại thường xuyên thất hứa thì khó duy trì một tình bạn lâu dài. Một người muốn được người khác tôn trọng nhưng lại thường xuyên nói xấu sau lưng người khác cũng khó tạo dựng niềm tin. Vì vậy, chọn bạn và tu dưỡng bản thân luôn đi cùng nhau.

Một người bạn tốt không nhất thiết phải giàu có, nổi tiếng hay thành đạt. Điều đáng quý hơn là họ có thể giữ lời, tôn trọng người khác, biết nhận sai, sẵn sàng góp ý và không lợi dụng tình cảm của bạn.

Trong cuộc sống, chúng ta không thể lựa chọn tất cả những người mình gặp. Nhưng có thể lựa chọn ai sẽ bước vào vòng tròn thân thiết của mình. Vì thế, thay vì cố gắng có thật nhiều mối quan hệ, đôi khi nên tập trung xây dựng một vài tình bạn có chất lượng. Một người bạn hiểu biết có thể giúp bạn mở rộng tầm nhìn. Một người bạn chân thành có thể giúp ta nhận ra khuyết điểm. Một người bạn ngay thẳng có thể kéo ta trở lại khi đi sai đường.

Đó cũng chính là tinh thần quan trọng trong lời dạy của cổ nhân: chọn bạn không chỉ để tìm người đồng hành, mà còn để cùng nhau hoàn thiện nhân cách.

Sau hàng nghìn năm, lời dạy ấy vẫn còn nguyên giá trị. Bởi cuối cùng, cuộc sống hạnh phúc không chỉ phụ thuộc vào việc ta đi được bao xa, mà còn phụ thuộc vào việc trên hành trình ấy, bên cạnh ta là những người như thế nào.