Học cách đưa ra quyết định có trách nhiệm

Chương trình thực nghiệm tại Trường THPT Cao Thắng

Thấu cảm trước mỗi quyết định

Trong bối cảnh Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 chú trọng phát triển phẩm chất và năng lực người học, học sinh THPT ngày càng phải đối diện với nhiều quyết định quan trọng liên quan đến học tập, nghề nghiệp, các mối quan hệ xã hội và phòng tránh rủi ro. Tuy nhiên, không phải em nào cũng đủ bản lĩnh để đưa ra những lựa chọn phù hợp.

Từ thực tế đó, hai học sinh Đỗ Hoàng Minh Quân (lớp 11/9) và Lê Trân Phương (lớp 11/3), Trường THPT Cao Thắng đã bắt tay nghiên cứu đề tài “Rèn luyện năng lực ra quyết định có trách nhiệm cho học sinh THPT thông qua mô hình FIDS”. Đề tài đoạt giải Nhất Cuộc thi Khoa học kỹ thuật cấp thành phố và giải Tư cấp quốc gia năm học 2025 - 2026.

Theo Đỗ Hoàng Minh Quân, một trong những nguyên nhân khiến học sinh dễ đưa ra quyết định thiếu cân nhắc là bị chi phối bởi cảm xúc nhất thời hoặc áp lực từ bạn bè đồng trang lứa. Trong khi đó, các mô hình giáo dục hiện nay thường tập trung vào khía cạnh nhận thức mà chưa chú trọng đầy đủ đến yếu tố cảm xúc - thành tố có vai trò quan trọng trong quá trình ra quyết định.

Từ việc tìm hiểu các tài liệu trong và ngoài nước, nhóm lựa chọn mô hình FIDS (Feel - Imagine - Do - Share) để nghiên cứu và ứng dụng. Đây là mô hình học tập trải nghiệm được phát triển từ tư duy thiết kế và đang được triển khai tại hơn 70 quốc gia, trong đó có Việt Nam. Điểm nổi bật của FIDS nằm ở giai đoạn cảm nhận. Trước khi tìm kiếm giải pháp hay đưa ra quyết định, học sinh được khuyến khích quan sát, lắng nghe và thấu cảm với những người xung quanh. Từ đó, các em học cách nhận diện, điều tiết cảm xúc của bản thân, hạn chế những quyết định bốc đồng và hướng đến các lựa chọn có trách nhiệm hơn.

Không dừng lại ở nghiên cứu lý thuyết, nhóm còn tiến hành khảo sát trên 2.398 học sinh thuộc 7 trường THPT trên địa bàn TP. Huế nhằm đánh giá thực trạng năng lực ra quyết định có trách nhiệm của học sinh hiện nay. Kết quả khảo sát cho thấy, năng lực ra quyết định có trách nhiệm của học sinh đạt mức trung bình khá. Tuy nhiên, nhiều em vẫn gặp khó khăn trong việc chuyển nhận thức thành hành động cụ thể.

Lê Trân Phương cho hay, từ kết quả khảo sát, nhóm tác giả đã xây dựng chương trình thực nghiệm tại Trường THPT Cao Thắng với sự tham gia của học sinh lớp thực nghiệm và nhóm đối chứng. Bên cạnh các chuyên đề ngoại khóa và hoạt động tại Câu lạc bộ kỹ năng LASE, các bạn còn tham gia nhiều dự án mini gắn với những vấn đề gần gũi trong đời sống học đường, như: Xây dựng mối quan hệ tích cực với thầy cô, bạn bè, rèn luyện kỹ năng quản lý cảm xúc hay sử dụng điện thoại hợp lý trong giờ học… Để hỗ trợ việc rèn luyện diễn ra thường xuyên, nhóm nghiên cứu còn xây dựng hệ sinh thái số gồm website, chatbot, ứng dụng FIDS và cẩm nang điện tử.

Từ nghiên cứu đến những thay đổi trong nhà trường

Kết quả thực nghiệm cho thấy những chuyển biến tích cực ở học sinh sau khi tham gia chương trình. Nhiều em trở nên chủ động, tự tin hơn trong học tập và các hoạt động tập thể, đồng thời biết cân nhắc kỹ lưỡng trước khi đưa ra quyết định. Mô hình FIDS cũng từng bước trở thành công cụ hỗ trợ học sinh giải quyết các tình huống gần gũi trong học tập và cuộc sống.

Theo cô Võ Thị Phương Trang, giáo viên hướng dẫn đề tài, giá trị lớn nhất của nghiên cứu không chỉ nằm ở kết quả đạt được mà còn ở những thay đổi tích cực trong nhận thức và hành vi của học sinh. Thông qua quá trình trải nghiệm, các em học được cách lắng nghe, thấu cảm và cân nhắc nhiều góc nhìn trước khi đưa ra quyết định. Đề tài còn góp phần xây dựng môi trường học đường thân thiện, an toàn và giàu tính nhân văn.

Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy khả năng vận dụng hiệu quả mô hình FIDS trong môi trường giáo dục phổ thông. Với cách triển khai linh hoạt, dễ áp dụng thông qua các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp, sinh hoạt lớp, công tác đoàn và các câu lạc bộ học sinh, mô hình này góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển phẩm chất, năng lực người học theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

Từ những thay đổi tích cực ở học sinh và môi trường học đường, đề tài mở ra một hướng tiếp cận mới trong giáo dục kỹ năng sống, giúp người trẻ không chỉ biết lựa chọn đúng mà còn biết chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. Đó cũng là nền tảng để hình thành những công dân bản lĩnh, giàu tinh thần trách nhiệm, biết sẻ chia và sẵn sàng đóng góp cho cộng đồng.