Học giả Nhật Bản: Việt Nam - Nhật Bản hướng tới những bước tiến hợp tác thực chất

Trong bài bình luận với tiêu đề “The Next Phase of Japan-Vietnam Relations” (Giai đoạn tiếp theo trong quan hệ Nhật Bản - Việt Nam) nhân chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vừa được The Diplomat đăng tải, học giả Toshiro Nishizawa, nghiên cứu viên cao cấp tại Trường Chính sách công, Đại học Tokyo cho rằng, quan hệ hai nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, sau khi được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á và trên thế giới vào tháng 11/2023.

Theo tác giả, những năm qua, hợp tác song phương không ngừng được mở rộng trên nhiều lĩnh vực, từ kinh tế, an ninh năng lượng, chuyển đổi xanh đến khoa học - công nghệ, hàng hải và phát triển nguồn nhân lực. Trong chuyến thăm chính thức Việt Nam hồi tháng 5/2026 của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae, lãnh đạo hai nước đã xác định an ninh kinh tế là một lĩnh vực ưu tiên mới trong hợp tác song phương, tập trung vào các lĩnh vực năng lượng, khoáng sản quan trọng, trí tuệ nhân tạo (AI), chất bán dẫn và vũ trụ.

Tác giả cho rằng trọng tâm trong giai đoạn tiếp theo là phát huy những nền tảng hợp tác đã có, đồng thời chuyển các cam kết thành những chương trình, dự án cụ thể, mang lại lợi ích thiết thực cho cả hai nền kinh tế.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae, tháng 5/2026. Ảnh: Văn phòng Thủ tướng Nhật Bản

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae, tháng 5/2026. Ảnh: VGP

Mở rộng hợp tác kinh tế và an ninh năng lượng

An ninh năng lượng là một trong những lĩnh vực có triển vọng hợp tác song phương nổi bật. Trong khuôn khổ sáng kiến POWERR Asia, Nhật Bản đã cam kết hỗ trợ thu xếp nguồn cung dầu thô cho Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn. Theo tác giả, đây là minh chứng cho khả năng phối hợp giữa hai nước trong bảo đảm nguồn cung năng lượng và duy trì các chuỗi cung ứng thiết yếu.

Bên cạnh năng lượng, khoáng sản quan trọng cũng là lĩnh vực được hai nước quan tâm. Nhật Bản đánh giá Việt Nam có tiềm năng trở thành đối tác trong phát triển các chuỗi cung ứng khoáng sản, đặc biệt là đất hiếm. Học giả Nhật Bản đánh giá, việc thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực này có thể mở ra cơ hội phát triển năng lực chế biến, ứng dụng công nghệ và các ngành công nghiệp liên quan tại Việt Nam.

Những lĩnh vực hợp tác kinh tế mới đang tạo thêm dư địa để doanh nghiệp hai nước tăng cường kết nối, mở rộng đầu tư và tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị khu vực.

Công nghệ cao và chuyển đổi xanh mở cơ hội mới

Một trong những triển vọng đáng chú ý được bài viết nhấn mạnh là hợp tác trong các lĩnh vực công nghệ tiên tiến, chuyển đổi số, chất bán dẫn và phát triển nguồn nhân lực. Đây được xem là những động lực quan trọng góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng dài hạn của hai nền kinh tế.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae, tháng 5/2026. Ảnh: Văn phòng Thủ tướng Nhật Bản

Nhật Bản và Việt Nam đã thiết lập nhiều khuôn khổ hợp tác, trong đó có Cộng đồng châu Á phát thải ròng bằng 0 (AZEC) và Cơ chế tín chỉ chung (JCM), tạo nền tảng thúc đẩy các dự án về công nghệ giảm phát thải, năng lượng sạch và hạ tầng xanh.

Hợp tác song phương cũng đang mở rộng sang nghiên cứu và phát triển chất bán dẫn, đào tạo nhân lực AI, ứng dụng dữ liệu vệ tinh, chuyển đổi số và nông nghiệp. Theo tác giả, đây là những lĩnh vực có tiềm năng tạo ra giá trị gia tăng lớn, đồng thời góp phần hỗ trợ quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Việt Nam.

Ông Nishizawa cho rằng cơ hội lớn nhất không chỉ nằm ở từng dự án đầu tư riêng lẻ, mà ở khả năng hình thành hệ sinh thái công nghiệp kết nối đào tạo, nghiên cứu và phát triển, sản xuất, chuỗi cung ứng và thị trường của hai nước.

Tác giả Toshiro Nishizawa là nghiên cứu viên cao cấp tại Đơn vị Giáo dục và Nghiên cứu Truyền thông Chiến lược thuộc Trường Chính sách công, Đại học Tokyo, và là nghiên cứu viênViện Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADBI)

Nhật Bản có thế mạnh về nguồn vốn, công nghệ, nền tảng công nghiệp và kinh nghiệm phát triển, trong khi Việt Nam sở hữu cơ sở sản xuất ngày càng mở rộng cùng lực lượng lao động có tiềm năng. Việc kết hợp những thế mạnh bổ trợ này thông qua một lộ trình hợp tác dài hạn và các dự án trọng điểm sẽ góp phần thúc đẩy nâng cấp công nghiệp, chuyển giao công nghệ và phát triển các ngành kinh tế mới.

Tác giả cũng nhấn mạnh vai trò của phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn hợp tác tiếp theo. Hợp tác đào tạo, nghiên cứu và trao đổi chuyên môn sẽ giúp Việt Nam nâng cao chất lượng nhân lực, đáp ứng nhu cầu của các ngành công nghệ cao, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp hai nước mở rộng hoạt động trong những lĩnh vực có giá trị gia tăng lớn.

Cùng đóng góp cho hòa bình và phát triển khu vực

Không chỉ giới hạn trong quan hệ song phương, hợp tác Việt Nam - Nhật Bản còn có ý nghĩa đối với hòa bình, ổn định và phát triển tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Theo học giả Nhật Bản, Việt Nam ngày càng trở thành đối tác quan trọng trong chính sách Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP) của Nhật Bản. Hai nước có nhiều lợi ích và định hướng tương đồng trong thúc đẩy hợp tác về hàng hải, ứng phó biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng và tăng cường khả năng chống chịu trước những thách thức công nghệ. Những lĩnh vực này cũng phù hợp với các nguyên tắc được xác lập trong khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện năm 2023.

Tác giả nhận định, thông qua các cơ chế khu vực như Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) và Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và những diễn đàn quốc tế khác, Nhật Bản và Việt Nam có thể tiếp tục phối hợp thúc đẩy các sáng kiến hợp tác, đóng góp vào ổn định và phát triển chung.

Kỳ vọng từ chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm

Đề cập chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 8 - 11/11, ông Nishizawa cho rằng đây là thời điểm có ý nghĩa quan trọng để hai nước tiếp tục làm sâu sắc quan hệ song phương, đồng thời thúc đẩy phối hợp trong các vấn đề khu vực. Chuyến thăm diễn ra trước thềm các hoạt động cấp cao liên quan đến APEC và ASEAN, tạo thêm cơ hội để hai bên trao đổi về chuỗi cung ứng, chuyển đổi năng lượng và an ninh phi truyền thống.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong cuộc tiếp Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae, tháng 5/2026. Ảnh: Văn phòng Thủ tướng Nhật Bản

Theo học giả Nhật Bản, giai đoạn đầu của quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện đã tập trung xây dựng nền tảng và khuôn khổ hợp tác. Giai đoạn tiếp theo cần phát huy những thành quả đó thông qua các chương trình và dự án cụ thể. Với thế mạnh về công nghệ, tài chính và đào tạo nhân lực của Nhật Bản cùng tiềm năng phát triển của Việt Nam, hai nước có nhiều điều kiện để mở rộng hợp tác, tạo thêm động lực tăng trưởng và nâng cao năng lực của mỗi nền kinh tế.

Trong bối cảnh quan hệ hai nước đang đứng trước nhiều cơ hội hợp tác mới, chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực thúc đẩy quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện phát triển sâu rộng và thực chất hơn, thúc đẩy những sáng kiến hợp tác mới, đưa các tiềm năng và cam kết song phương chuyển hóa thành kết quả cụ thể, đóng góp thiết thực cho sự phát triển của mỗi nước cũng như hòa bình, ổn định và thịnh vượng của khu vực.